Báo chí nghị trường - cầu nối giữa Quốc hội và nhân dân
Tại Diễn đàn “Báo chí và Nghị trường: Dòng chảy kiến tạo trong kỷ nguyên mới” do Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phối hợp tổ chức sáng nay (27/6), PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhấn mạnh báo chí nghị trường có vai trò đặc biệt trong việc kết nối Quốc hội với nhân dân, đưa tiếng nói của cử tri đến nghị trường và chuyển tải các quyết sách của quốc gia trở lại đời sống. Và phóng viên nghị trường hôm nay không chỉ là người đưa tin về Quốc hội, mà đang từng bước trở thành người phân tích chính sách theo cách riêng của báo chí.
Phân tích cụ thể hơn, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, báo chí nghị trường là cây cầu giữa Quốc hội và nhân dân. Mỗi kỳ họp Quốc hội, mỗi dự án luật, nghị quyết, phiên chất vấn đều liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến đời sống người dân.
“Chính sách về giáo dục gắn với tương lai của từng đứa trẻ; chính sách y tế liên quan đến quyền được chăm sóc sức khỏe; chính sách văn hóa gắn với căn tính dân tộc, sức mạnh mềm quốc gia và nền tảng tinh thần của xã hội.
Nếu không có báo chí, nhiều thảo luận chính sách có thể vẫn còn xa với công chúng. Người dân có thể biết Quốc hội đang họp nhưng chưa chắc đã hiểu Quốc hội bàn vấn đề gì, vì sao vấn đề đó quan trọng và chính sách ấy tác động thế nào đến cuộc sống của mình. Báo chí nghị trường giúp chuyển hóa ngôn ngữ lập pháp thành ngôn ngữ đời sống, giúp công chúng không chỉ biết thông tin mà còn hiểu chính sách”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ quan điểm.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, phóng viên nghị trường cần chuyển từ người đưa tin sự kiện sang người phân tích chính sách. Ảnh: Vũ Hiếu
Ở chiều ngược lại, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cũng cho rằng, báo chí cần mang hơi thở đời sống xã hội vào nghị trường. Nhiều vấn đề được đại biểu Quốc hội nêu trong thảo luận, chất vấn, giám sát bắt nguồn từ phản ánh của báo chí: những bất cập trong thực thi chính sách, khó khăn của người lao động, giáo viên, bác sĩ, nghệ sĩ, người dân vùng sâu, vùng xa; những vấn đề về trường lớp, bệnh viện, di sản, thiết chế văn hóa, an sinh xã hội. Dòng chảy hai chiều ấy làm cho Quốc hội gần dân hơn, chính sách sát đời sống hơn và hoạt động nghị trường có thêm chiều sâu thực tiễn.
PGS.TS Nguyễn Hồng Vinh nhận định, báo chí không chỉ đưa tin về nghị trường mà còn là một bộ phận quan trọng trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước. Ảnh: Vũ Hiếu
Cùng chung quan điểm, PGS.TS Nguyễn Hồng Vinh - nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa X và XI cũng cho rằng, nếu Quốc hội là nơi kết tinh ý chí, nguyện vọng của nhân dân thành luật pháp và chính sách thì báo chí chính là kênh truyền tải tinh thần, nội dung của luật pháp và chính sách đó đến với xã hội.
PGS.TS Nguyễn Hồng Vinh nhận định, báo chí cũng phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của các tầng lớp nhân dân trong quá trình tổ chức thực hiện pháp luật và các chính sách do Quốc hội ban hành. Nói cách khác, báo chí không chỉ đưa tin về nghị trường mà còn là một bộ phận quan trọng trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước và thúc đẩy dân chủ trong đời sống xã hội.
Chuyển từ đưa tin sang phân tích chính sách
Tuy nhiên, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng trong bối cảnh hiện nay, đưa tin nhanh, đúng, đủ là rất cần nhưng chưa đủ. Đời sống chính sách ngày càng phức tạp. Một dự án luật không chỉ gồm điều, khoản, điểm, mà phía sau đó là triết lý quản trị, là phân bổ nguồn lực, là quyền và nghĩa vụ của người dân, doanh nghiệp, địa phương, cơ quan nhà nước. Một thay đổi nhỏ trong câu chữ chính sách có thể tạo ra tác động lớn trong đời sống.
“Vì vậy, phóng viên nghị trường không chỉ hỏi đại biểu nói gì, mà cần hỏi sâu hơn: chính sách này giải quyết vấn đề gì, nguồn lực thực hiện ở đâu, nhóm nào được hưởng lợi, nhóm nào có thể bị tác động, cơ chế giám sát ra sao và làm thế nào để chính sách không chỉ đúng trên giấy mà còn khả thi trong thực tiễn. Đó là bước chuyển từ người đưa tin sự kiện sang người phân tích chính sách”,PGS.TS Bùi Hoài Sơn gợi mở.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn cũng nhấn mạnh rằng, một đạo luật được thông qua không phải là điểm kết thúc mà là khởi đầu của hành trình giám sát xã hội. Luật có đi vào cuộc sống hay không, văn bản hướng dẫn có kịp thời, địa phương triển khai có vướng mắc, người dân có thực sự thụ hưởng chính sách là những vấn đề báo chí cần kiên trì theo dõi.
Theo ông, phóng viên nghị trường không chỉ phản ánh chính sách mà còn góp phần kiến tạo văn hóa chính sách thông qua việc thúc đẩy đối thoại, phản biện và đồng thuận xã hội. Báo chí cần bảo vệ sự thật ở cả nội dung và bối cảnh, tránh khai thác ý kiến khác biệt theo hướng đối đầu, làm sai lệch tinh thần dân chủ của nghị trường. Mỗi bài viết về chính sách phải hướng tới câu hỏi cốt lõi: người dân được hưởng lợi gì, ai có nguy cơ bị bỏ lại phía sau và chính sách có góp phần xây dựng một xã hội công bằng, nhân văn, văn minh hơn hay không.
Tương tự, từ góc nhìn từ thực tiễn về vai trò của truyền thông nghị viện trong nâng cao hình ảnh Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Thu Hà cũng phân tích, nếu trước đây, bạn bè quốc tế chủ yếu quan tâm Việt Nam đạt được những thành tựu gì, thì ngày nay, họ muốn hiểu Việt Nam kiến tạo những thành tựu đó như thế nào, họ quan tâm nhiều hơn đến chất lượng thể chế, năng lực lập pháp, tính minh bạch và khả năng thích ứng của Quốc hội trước những vấn đề mới.
“Chính sự thay đổi trong nhận thức đó đặt ra một yêu cầu mới đối với truyền thông nghị viện: không chỉ phản ánh hoạt động của Quốc hội, mà còn góp phần giải thích những giá trị của thể chế Việt Nam bằng ngôn ngữ dễ hiểu, khách quan và có sức thuyết phục đối với công chúng trong nước cũng như bạn bè quốc tế”, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Thu Hà đặt vấn đề.
Để hiện thực hóa định hướng này, Phó Chủ nhiệm Lê Thu Hà cho rằng, cần xây dựng Chiến lược truyền thông nghị viện của Quốc hội nhiệm kỳ 2026 - 2031 như một bộ phận cấu thành của chiến lược nâng cao chất lượng hoạt động Quốc hội. Chiến lược cần xác định rõ mục tiêu, đối tượng, thông điệp, lộ trình và cơ chế phối hợp; bảo đảm truyền thông được tích hợp trong toàn bộ chu trình từ xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện đến truyền thông kết quả.
Từ nghị trường đến trang báo là một hành trình không dài về khoảng cách nhưng rất dài về tinh thần trách nhiệm. Đó là trách nhiệm của đại biểu Quốc hội trước cử tri, của Quốc hội trước nhân dân và của người làm báo trước sự thật cũng như lợi ích của đất nước. Khi những trách nhiệm ấy được kết nối và cộng hưởng, đất nước sẽ có những quyết sách ngày càng chất lượng hơn, những tác phẩm báo chí có giá trị hơn và một nền dân chủ ngày càng phát triển bền vững.
