Phóng viên Báo Công Thương đã trao đổi với TS. Phí Vĩnh Tường - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới về những kỳ vọng đối với dòng vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới.
Kỳ vọng dòng vốn công nghệ cao và liên kết mạnh hơn với doanh nghiệp Việt
- Thưa ông, Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã chuyển tư duy từ “thu hút đơn thuần” sang “lựa chọn, kiến tạo dòng vốn chất lượng cao”. Ông đánh giá như thế nào về tác động của sự chuyển đổi này đối với việc nâng cao nội lực kinh tế quốc gia?
TS. Phí Vĩnh Tường:Tôi cho rằng đây là nghị quyết rất quan trọng, thể hiện quyết tâm triển khai các định hướng lớn của Đại hội Đảng lần thứ XIV về đổi mới mô hình tăng trưởng và phát triển kinh tế theo hướng bền vững.
Nghị quyết sẽ tạo áp lực tích cực để Chính phủ ban hành các chính sách mới nhằm thu hút dòng vốn FDI có chất lượng cao hơn, phục vụ mục tiêu tăng trưởng dài hạn. Điều này đồng nghĩa với việc cách thức điều hành, lựa chọn nhà đầu tư và môi trường đầu tư cũng phải thay đổi để phù hợp với yêu cầu mới.
Điểm quan trọng tiếp theo là nghị quyết gắn chặt với các chiến lược tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và hướng tới phát triển bền vững. Đây là thông điệp rõ ràng đối với các doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam cũng như các nhà đầu tư có ý định vào Việt Nam trong thời gian tới.
Tôi kỳ vọng dòng vốn FDI mới sẽ có hàm lượng công nghệ cao hơn, đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước. Thông qua các mối liên kết đó, doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội cải thiện năng lực công nghệ, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và qua đó nâng cao nội lực của nền kinh tế.
- Nghị quyết 10 nhấn mạnh việc chuyển từ cạnh tranh giữa các địa phương sang cạnh tranh ở tầm quốc gia. Theo ông, giải pháp này có thể loại bỏ tận gốc xu hướng cạnh tranh không lành mạnh giữa các tỉnh hiện nay hay không?
TS. Phí Vĩnh Tường:Nếu nhìn lại lịch sử thu hút FDI, có thể thấy giữa các địa phương từng tồn tại tình trạng cạnh tranh khá mạnh để giành dự án đầu tư. Trong bối cảnh hiện nay, khi Việt Nam hướng tới mô hình tăng trưởng mới, việc chuyển sang cạnh tranh ở tầm quốc gia là hết sức cần thiết. Tuy nhiên, tôi cho rằng nghị quyết mới chỉ là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ. Muốn khắc phục triệt để tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, cần triển khai đồng bộ nhiều chính sách khác.
Thứ nhấtlà phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, bảo đảm các địa phương có cơ hội tương đối bình đẳng trong tiếp cận thị trường quốc tế. Nếu hạ tầng giao thông, logistics hay hạ tầng khu công nghiệp còn chênh lệch lớn, nhà đầu tư vẫn sẽ tập trung vào những địa bàn có điều kiện thuận lợi hơn.
Thứ hailà phải thay đổi hệ thống KPI. Trước đây, nhiều địa phương đặt nặng chỉ tiêu tăng trưởng GDP nên có xu hướng chạy đua thu hút FDI bằng mọi giá. Nếu chuyển sang đánh giá bằng tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng của các dự án FDI, hay mức độ liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa, thì động lực cạnh tranh sẽ thay đổi theo hướng tích cực hơn.
Loại bỏ dần dự án công nghệ lạc hậu, ô nhiễm môi trường
- Ông kỳ vọng gì về dòng vốn FDI vào Việt Nam trong thời gian tới khi Nghị quyết 10 đi vào thực thi?
TS. Phí Vĩnh Tường:Tôi kỳ vọng dòng vốn có chất lượng cao và công nghệ hiện đại sẽ gia tăng mạnh hơn vào Việt Nam. Tất nhiên, để đạt được điều đó, chúng ta phải chuẩn bị tốt về hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư mới. Bên cạnh đó, tôi cũng kỳ vọng các doanh nghiệp sử dụng công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường sẽ dần thu hẹp hoạt động hoặc rút khỏi thị trường. Điều này sẽ góp phần thay đổi cấu trúc doanh nghiệp trong nền kinh tế Việt Nam theo hướng hiện đại và bền vững hơn.
- Nhiều ý kiến cho rằng Nghị quyết sẽ là “kim chỉ nam”, còn kết quả phụ thuộc vào quá trình thực thi. Theo ông, doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để hấp thụ công nghệ và chuyển giao từ khu vực FDI?
TS. Phí Vĩnh Tường:Đây là vấn đề rất quan trọng. Thực tế cho thấy tỷ lệ chi cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo của nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn thấp. Vì vậy, Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích doanh nghiệp tăng đầu tư cho đổi mới sáng tạo, nghiên cứu phát triển và nâng cao kỹ năng lao động. Khi doanh nghiệp chủ động đầu tư cho công nghệ, họ mới có khả năng hấp thụ tốt hơn các chuyển giao từ khu vực FDI. Điều này không chỉ giúp đạt mục tiêu tăng trưởng mà còn góp phần cải thiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong dài hạn.
Xin cảm ơn ông!
Với quyết tâm của Chính phủ, sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp cùng các định hướng lớn từ Nghị quyết 57, Nghị quyết 68 và Nghị quyết 10, Việt Nam có nhiều cơ sở để tin tưởng vào khả năng hoàn thành mục tiêu tăng trưởng đã đề ra. Tuy nhiên, yếu tố then chốt là các nghị quyết cần sớm được cụ thể hóa thành chính sách và triển khai đồng bộ trong thực tiễn, qua đó tạo chuyển biến rõ rệt cho nền kinh tế.