Cỗ máy săn UAV
Nga lần đầu tiên công bố đoạn video ghi lại quá trình vận hành thực tế của hệ thống chống máy bay không người lái (UAV) tự động Zubr. Video cho thấy tổ hợp này có thể tự phát hiện, bám bắt và tiêu diệt mục tiêu trên không với mức độ can thiệp tối thiểu của con người.
Động thái này diễn ra cùng thời điểm Tập đoàn Rostec xác nhận lô hệ thống Zubr đầu tiên đã được đưa vào trực chiến, đảm nhiệm nhiệm vụ bảo vệ các cơ sở hạ tầng trọng yếu trên lãnh thổ Nga. Đây cũng là lần đầu tiên Moscow giới thiệu Zubr dưới dạng hệ thống tác chiến đang hoạt động, thay vì chỉ là mẫu trưng bày tại triển lãm.
Hệ thống Zubr của Nga có thể tự phát hiện, theo dõi và tiêu diệt UAV bằng 16 nòng súng máy, giảm tối đa sự can thiệp của con người. Ảnh: Defence-blog
Nga lần đầu ra mắt Zubr tại Triển lãm quốc phòng Army-2024 vào tháng 8/2024, khi đó hệ thống chủ yếu được giới thiệu như ý tưởng công nghệ.
Những hình ảnh vừa công bố cho thấy toàn bộ quy trình tác chiến của tổ hợp với radar phát hiện UAV đang tiếp cận, hệ thống tự động khóa bám mục tiêu mà không cần người vận hành can thiệp, sau đó các cụm hỏa lực khai hỏa theo lệnh.
Theo nhà phát triển, Zubr có thể tự động phát hiện và theo dõi UAV, trong khi người điều khiển chỉ cần đưa ra quyết định cuối cùng và phát lệnh khai hỏa.
Mỗi tổ hợp Zubr gồm 4 cụm hỏa lực, một trung tâm điều khiển tập trung và một trạm radar chuyên dụng. Mỗi cụm hỏa lực được trang bị hệ thống ngắm quang - điện tử riêng cùng 4 súng máy PKT hoặc PKTM cỡ nòng 7,62 mm.
Với 4 khẩu súng trên mỗi cụm và 4 cụm trong một tổ hợp, Zubr có tổng cộng 16 nòng súng máy có thể đồng thời khai hỏa vào bất kỳ mục tiêu trên không nào xâm nhập vùng tiêu diệt. Mục tiêu của thiết kế này là tạo mật độ hỏa lực đủ lớn để bảo đảm tiêu diệt UAV đang tiếp cận.
Radar tích hợp trên Zubr có khả năng phát hiện cả mục tiêu lớn và nhỏ ở cự ly tối đa khoảng 1,5 km, tạo đủ thời gian để hệ thống hoàn tất quá trình bám bắt và khai hỏa trước khi UAV bay vào tầm tấn công.
Hệ thống có thể hoạt động liên tục cả ngày lẫn đêm. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh các cuộc tập kích bằng UAV của Ukraine nhằm vào lãnh thổ Nga ngày càng diễn ra nhiều vào ban đêm. Radar giúp khắc phục điểm yếu này khi không bị ảnh hưởng bởi điều kiện ánh sáng.
Lớp phòng thủ cuối cùng trước UAV
Ông Bekhan Ozdoev, Giám đốc phụ trách lĩnh vực vũ khí của Rostec cho biết, trong quá trình thử nghiệm, Zubr đã chứng minh hiệu quả cao khi đối phó với các mục tiêu nhỏ và có tốc độ lớn.
Tuy nhiên, đây vẫn là đánh giá do chính nhà sản xuất đưa ra và hiện chưa có nguồn độc lập xác minh hiệu quả tác chiến thực tế của hệ thống.
Dẫu vậy, đoạn video cho thấy các thành phần của tổ hợp hoạt động đồng bộ như một hệ thống tích hợp hoàn chỉnh, thay vì là những thiết bị vận hành độc lập. Theo đánh giá của các nhà phân tích, Zubr có tầm tiêu diệt hiệu quả đối với UAV góc nhìn thứ nhất cỡ nhỏ vào khoảng 370-450 m, xếp hệ thống này vào nhóm phòng thủ điểm ở giai đoạn cuối.
Điều đó đồng nghĩa Zubr không được thiết kế để đánh chặn mục tiêu từ khoảng cách xa, mà đóng vai trò là lớp phòng thủ cuối cùng giữa UAV đối phương và mục tiêu cần bảo vệ. Hệ thống sẽ khai hỏa trong những giây cuối cùng trước khi UAV lao tới, khi các lớp phòng không phía ngoài đã bị xuyên thủng hoặc không còn khả năng đánh chặn.
Nga cũng mô tả đúng vai trò của Zubr là bảo vệ vùng cự ly gần quanh các cơ sở trọng yếu, thay vì một giải pháp phòng không diện rộng. Việc Nga đẩy nhanh triển khai Zubr diễn ra trong bối cảnh Ukraine liên tục mở rộng các cuộc tấn công bằng UAV nhằm vào lãnh thổ Nga.
Trong bối cảnh đó, việc triển khai các hệ thống phòng thủ tầm gần tự động sử dụng súng máy, thay vì các tên lửa đánh chặn đắt tiền, được xem là giải pháp hợp lý cả về kinh tế lẫn tác chiến.
Các hệ thống như Zubr có chi phí vận hành thấp hơn đáng kể so với tên lửa phòng không, đồng thời nhờ khả năng tự động hóa cao, chúng có thể phản ứng nhanh hơn con người trước những đợt tấn công bằng UAV giá rẻ với số lượng lớn.
Sự phổ biến của UAV giá rẻ trên chiến trường đang thúc đẩy nhiều quốc gia phát triển các hệ thống phòng thủ tầm gần có chi phí thấp và mức độ tự động hóa cao. Bên cạnh tên lửa phòng không, các tổ hợp sử dụng súng máy, pháo tự động, vũ khí laser và tác chiến điện tử ngày càng được chú trọng nhằm đối phó hiệu quả với các đợt tấn công bằng UAV số lượng lớn.
