Quản lý tài sản và tài chính cá nhân đang ngày càng được quan tâm tại Việt Nam. Cùng với sự phát triển của thị trường tài chính, các khái niệm như tự do tài chính, độc lập tài chính, đầu tư tích sản hay nghỉ hưu sớm xuất hiện nhiều hơn, đặc biệt trong nhóm người trẻ.
Tuy nhiên, khi mục tiêu tài chính được nhắc đến quá thường xuyên, không ít người lại rơi vào trạng thái căng thẳng. Họ lo chưa mua được nhà, chưa có khoản tiết kiệm lớn, chưa đạt mức thu nhập mong muốn hoặc chưa thể nghỉ hưu sớm như những câu chuyện thường thấy trên mạng xã hội.
Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư kiêm Phó Giám đốc Khối Kinh doanh Chứng khoán, Công ty CP Chứng khoán An Bình chia sẻ tại chương trình Hộp Tài sản (The Wealth Box Talk), để hướng tới tự do tài chính bền vững, điều quan trọng không phải là đi thật nhanh, mà là hiểu đúng năng lực tài chính của bản thân, xây dựng kế hoạch phù hợp và kiên trì với mục tiêu dài hạn.
Tự do tài chính không phải cuộc đua làm giàu nhanh
Theo ông Nguyễn Thế Minh, cần phân biệt rõ độc lập tài chính và tự do tài chính. Độc lập tài chính là trạng thái một người có thể chủ động trong các quyết định sống mà không phụ thuộc quá nhiều vào tiền bạc. Trong khi đó, tự do tài chính là mức cao hơn, khi cá nhân không chỉ đủ tiền để sống mà còn có khả năng sở hữu, trải nghiệm và làm những điều mình mong muốn.
Vì vậy, tự do tài chính không có một mẫu số chung cho tất cả. Một người trẻ mới đi làm, một gia đình có con nhỏ, một nhà đầu tư trung niên hay một chủ doanh nghiệp sẽ có mục tiêu rất khác nhau. Nếu lấy thành quả của người khác làm thước đo cho mình, áp lực tài chính dễ chuyển thành áp lực tinh thần.
Thực tế, hoạt động quản lý tài sản tại Việt Nam vẫn ở giai đoạn đầu. Phần lớn tài sản của người dân vẫn tập trung vào các kênh quen thuộc như bất động sản, vàng và tiền gửi tiết kiệm. Đây là những kênh tạo cảm giác an toàn, phù hợp với tâm lý tích lũy lâu nay.
Trong khi đó, chứng khoán đã thu hút lượng người tham gia lớn hơn, với hơn 11 triệu tài khoản. Dù vậy, hiểu biết tài chính của một bộ phận nhà đầu tư vẫn còn hạn chế. Không ít người vẫn xem chứng khoán là kênh kiếm tiền nhanh, thay vì là một phần trong kế hoạch quản lý tài sản dài hạn.
Theo chuyên gia ABS, Việt Nam đang chuyển từ tư duy tiết kiệm phòng thân sang đầu tư sinh lời, nhưng chưa thực sự bước vào giai đoạn quản lý tài sản chuyên nghiệp. Dù vậy, nhu cầu gia tăng tài sản là rất rõ. Khi thu nhập cải thiện và tầng lớp trung lưu mở rộng, người dân không chỉ muốn giữ tiền mà còn muốn tài sản tăng trưởng và tương lai tài chính được bảo đảm tốt hơn.
Muốn đi đường dài, cần quản lý tài chính đúng cách
Việc đặt mục tiêu tự do tài chính sớm, nhanh có tài sản hoặc nghỉ hưu sớm không sai. Vấn đề nằm ở cách tiếp cận. Mục tiêu càng lớn càng cần dựa trên nền tảng thực tế, thay vì chạy theo kỳ vọng quá xa so với năng lực hiện tại.
Hiện nay, nhiều người trẻ chịu ảnh hưởng mạnh từ mạng xã hội. Những câu chuyện làm giàu nhanh, mua nhà sớm, nghỉ hưu ở tuổi rất trẻ hay đầu tư sinh lời lớn có thể tạo cảm hứng, nhưng cũng dễ tạo ra “bẫy so sánh”. Mỗi người có xuất phát điểm, thu nhập, điều kiện gia đình và khả năng chịu rủi ro khác nhau. Vì vậy, so sánh thiếu cơ sở chỉ khiến áp lực tăng thêm.
Bên cạnh đó là bẫy hình thức và bẫy lợi nhuận phi thực tế. Một số người muốn thể hiện thành công tài chính qua tài sản, tiêu dùng hoặc lối sống bên ngoài, trong khi nền tảng tài chính chưa vững. Một số khác lại bị hấp dẫn bởi các cơ hội đầu tư hứa hẹn lợi nhuận cao trong thời gian ngắn nhưng chưa đánh giá đúng rủi ro.
Trong tài chính, lợi nhuận cao luôn đi cùng rủi ro cao. Trước khi đặt mục tiêu tự do tài chính nhanh, mỗi người cần trả lời các câu hỏi cơ bản: mình đang bắt đầu từ đâu, quy mô vốn hiện tại bao nhiêu, thời gian đạt mục tiêu là bao lâu và khả năng chịu rủi ro đến mức nào.
Để giảm áp lực, bước đầu tiên là mỗi người cần nhìn lại “sức khỏe” tài chính cá nhân, gồm thu nhập, chi tiêu, tài sản, nợ phải trả, khoản dự phòng và khả năng đầu tư. Khi biết mình đang ở đâu, việc đặt mục tiêu sẽ thực tế hơn.
Cùng với đó, cần kiểm soát các khoản chi tiêu không cần thiết. Điều này không có nghĩa là sống quá khắt khe, mà là phân biệt đâu là khoản chi tạo giá trị, đâu là khoản chi phát sinh từ cảm xúc, thói quen hoặc áp lực xã hội.
Với những người chưa có nhiều kinh nghiệm, việc tìm đến tổ chức tài chính uy tín, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ hoặc chuyên gia tư vấn tài chính là lựa chọn đáng cân nhắc. Tư vấn tài chính không chỉ là giới thiệu sản phẩm đầu tư, mà còn giúp nhà đầu tư xây dựng kế hoạch phù hợp với mục tiêu, khẩu vị rủi ro và thời gian đầu tư.
Trong thời gian tới, quản lý tài sản được dự báo còn nhiều dư địa phát triển tại Việt Nam. Triển vọng tăng trưởng kinh tế, sự mở rộng của tầng lớp trung lưu và nhu cầu đầu tư dài hạn sẽ thúc đẩy người dân quan tâm hơn đến các giải pháp tài chính bài bản.
Tự do tài chính vì vậy không nên được xem là cuộc đua ngắn hạn. Đó là quá trình xây dựng nền tảng tài chính vững vàng, đầu tư có kỷ luật và hiểu rõ bản thân. Khi tiếp cận đúng cách, tự do tài chính không còn là áp lực phải đạt được thật nhanh, mà trở thành hành trình giúp mỗi người sống chủ động và bền vững hơn.
