Nâng cao tỷ lệ nội địa hóa
Quyết định phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2035 do Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký ban hành mới đây đặt mục tiêu xây dựng ngành công nghiệp hỗ trợ hiện đại, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, từng bước làm chủ công nghệ sản xuất và tăng cường năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam.
Chiến lược mới định hình một bước chuyển căn bản trong phương thức hỗ trợ: Lấy tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của thị trường và tỷ lệ nội địa hóa thực tế làm thước đo hành động. Khối doanh nghiệp nội địa được đặt vào vị trí trung tâm của hoạt động đổi mới sáng tạo, trong khi Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua việc minh bạch hóa thể chế và khơi thông các nguồn lực vĩ mô.
Sự dịch chuyển này đồng nhất với tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về tạo đột phá trong khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia, đòi hỏi các nhà máy phải đẩy mạnh tự động hóa, ứng dụng công nghệ cao và tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn về năng lượng, môi trường nhằm thích ứng với xu thế kinh tế xanh.
Lộ trình phát triển được phân kỳ với các chỉ dấu định lượng rất rõ ràng nhằm đưa năng lực cạnh tranh công nghiệp quốc gia lọt vào nhóm 3 nước dẫn đầu khu vực ASEAN. Cụ thể, giai đoạn đến năm 2030, tập trung nguồn lực kết nối nhóm doanh nghiệp vệ tinh với các tập đoàn dẫn dắt để đưa tỷ lệ nội địa hóa ngành dệt may và da giày lên mức 60% đến 65%, ngành cơ khí chế tạo đạt 40%, ngành điện tử đạt 25 - 30%, ô tô đạt 22% đến 30% và công nghiệp công nghệ cao đạt 15%.
Chương trình đặt mục tiêu hỗ trợ tư vấn quản trị sản xuất chuẩn quốc tế cho 600 doanh nghiệp, đồng thời bồi dưỡng năng lực nghiên cứu phát triển cho 80 đơn vị để tiếp nhận các công nghệ lõi thông minh.
Giai đoạn định hướng đến năm 2035, hướng tới làm chủ các công đoạn thượng nguồn như nghiên cứu, thiết kế và chế tạo thiết bị gốc. Chỉ tiêu nội địa hóa được nâng lên mạnh mẽ với ngành da giày đạt 70 - 75%, dệt may đạt 70%, cơ khí chế tạo đạt 50%, điện tử và ô tô cùng hướng tới mục tiêu 32 - 40% và công nghiệp công nghệ cao đạt 20%. Quy mô hỗ trợ quản trị sản xuất được mở rộng lên 900 doanh nghiệp nhằm hình thành một lực lượng nhà cung ứng cấp một, cấp hai đủ sức cạnh tranh sòng phẳng trên sân chơi toàn cầu.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Chu Việt Cường - Giám đốc Trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) nhìn nhận, Chương trình được kỳ vọng tạo nền tảng thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ theo chiều sâu, đột phá và bền vững, tập trung hỗ trợ doanh nghiệp về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản trị, mở rộng thị trường và liên kết chuỗi cung ứng. Đồng thời, chương trình ưu tiên phát triển các ngành điện tử thông minh, ô tô, cơ khí, tự động hóa, công nghệ cao, dệt may, da giày gắn với kinh tế xanh.
“Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ bao gồm các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết các khó khăn của doanh nghiệp về thị trường, kết nối chuỗi giá trị, đào tạo, phát triển công nghệ, chuyển đổi số, phát triển bền vững… cần được duy trì và triển khai hiệu quả trong giai đoạn tới để có thể giúp doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ thực sự chuyển mình, nâng cao năng lực cạnh tranh để có thể tham gia sâu hơn nữa vào chuỗi giá trị toàn cầu”- ông Chu Việt Cường nói.
Mở đường cho công nghiệp hỗ trợ phát triển theo chiều sâu
TS. Trương Thị Chí Bình - Tổng thư ký, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam khẳng định, giai đoạn 2026 - 2035, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam có thể bước sang giai đoạn phát triển mạnh, theo đó các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cần chuyển đổi mô hình phát triển. Thay vì tập trung vào sản xuất linh kiện rời cho một vài ngành, nếu muốn tăng trưởng nhanh và bền vững, cần từng bước tham gia vào sản xuất cụm linh kiện, tiến tới lắp ráp theo mô hình OEM khi điều kiện cho phép.
“Quá trình này đòi hỏi đầu tư dài hạn, sự tích lũy về công nghệ, quản trị và thị trường, nhưng là con đường tất yếu để nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Song song với đó là chiến lược đa dạng hóa khách hàng, lựa chọn phân khúc phù hợp với năng lực cốt lõi và chủ động mở rộng ra thị trường quốc tế. Sự sẵn sàng đầu tư, cả về tài chính lẫn nguồn lực quản trị, sẽ quyết định khả năng tận dụng cơ hội trong giai đoạn tới”, TS. Trương Thị Chí Bình nhấn mạnh.
Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đóng vai trò trung tâm, là lực lượng nòng cốt trong sản xuất, đổi mới sáng tạo và mở rộng thị trường. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo phát triển, xây dựng thể chế minh bạch, hỗ trợ phát triển nguồn lực, khoa học công nghệ và thị trường.
Bên cạnh đó, phát triển công nghiệp hỗ trợ phải gắn liền với đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và phát triển bền vững theo Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị. Chương trình xác định lấy thị trường trong nước làm điểm tựa và thị trường quốc tế làm động lực, đồng thời tập trung phát triển theo chuỗi cung ứng và cụm sản phẩm quy mô lớn.
Trước đó, Nghị định số 205/2025/NĐ-CP về phát triển công nghiệp hỗ trợ và có hiệu lực từ ngày 1/9/2025 đã mang đến nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ mạnh mẽ hơn về công nghệ, nhân lực, tài chính, đất đai, thủ tục hành chính... Từ đó, tạo kỳ vọng sẽ thu hút đầu tư mạnh hơn vào lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, nhất là trong bối cảnh các doanh nghiệp đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và chuyển hướng sang sản xuất trong nước.
“Nghị định số 205 sẽ đóng vai trò "đòn bẩy" thúc đẩy cả hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và hội nhập. Đây là điều kiện tiên quyết để Việt Nam tránh lệ thuộc vào nhập khẩu linh kiện, nguyên vật liệu, đồng thời tăng khả năng tham gia vào mạng lưới sản xuất khu vực, tận dụng làn sóng dịch chuyển đầu tư quốc tế”,ông Chu Việt Cường nhấn mạnh.
Ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp cho biết, theo định hướng của Bộ Công Thương, công nghiệp hỗ trợ không chỉ là mắt xích của tăng trưởng, mà còn là lực đẩy cho quá trình chuyển đổi xanh quốc gia. Các hoạt động xúc tiến đầu tư, hội thảo, kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa, nghiên cứu đổi mới công nghệ và hợp tác quốc tế đang được triển khai rộng khắp, tạo nền tảng cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Từ chủ trương đến hành động, mục tiêu đặt ra là xây dựng mạng lưới doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đủ mạnh, cạnh tranh khu vực, làm chủ công nghệ. Với quyết tâm thể chế hóa nhanh, hỗ trợ kịp thời và đồng hành cùng doanh nghiệp, các chính sách mới của Chính phủ và Bộ Công Thương đang mở đường cho một giai đoạn phát triển mới, nơi công nghiệp hỗ trợ không chỉ đóng góp cho tăng trưởng mà còn trở thành động lực của nền sản xuất xanh, tự chủ và bền vững.
Mục tiêu chung của phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2035 góp phần thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ ngày càng phát triển; từng bước làm chủ công nghệ sản xuất nguyên vật liệu, linh kiện, phụ tùng, thiết bị đầu vào quan trọng; phát triển mối liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; hình thành và phát triển sản phẩm tham gia chuỗi giá trị trong nước và chuỗi giá trị toàn cầu. Góp phần thực hiện mục tiêu đến năm 2030, một số ngành công nghiệp chủ lực đạt tỷ lệ nội địa hóa bình quân 40-45%, chỉ số năng lực cạnh tranh công nghiệp thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN.
