Từ vụ An Cung giả nhìn ra khoảng trống bảo vệ người tiêu dùng
Vụ án sản xuất, buôn bán An Cung giả vừa được Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá cho thấy nguy cơ người tiêu dùng bị đánh lừa vẫn rất lớn, ngay cả với những sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe.
Để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp trước hết phải chú trọng chất lượng sản phẩm, bảo đảm sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, công bố thông tin đúng với chất lượng thực tế.
Theo tài liệu của cơ quan chức năng, qua công tác nắm tình hình, Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Thanh Hóa phát hiện một số tài khoản trên Zalo, Facebook rao bán viên hoàn An Cung, quảng cáo sản phẩm có nguồn gốc Hàn Quốc và có công dụng liên quan đến phòng, chống đột quỵ.
Kết quả điều tra bước đầu xác định, các đối tượng không nhập khẩu sản phẩm hoàn chỉnh như thông tin thể hiện trên bao bì mà mua viên hoàn, nguyên liệu không rõ nguồn gốc cùng vỏ hộp, tem, nhãn từ Trung Quốc rồi đưa về Việt Nam đóng gói, hoàn thiện. Thành phần dùng để sản xuất viên hoàn chủ yếu gồm bột mì, hóa chất, chất tạo màu và một số nguyên liệu khác.
Đáng chú ý, mỗi hộp An Cung giả sau khi hoàn thiện có giá khoảng 105.000 đồng nhưng qua nhiều tầng trung gian được đưa đến các đại lý và bán cho người tiêu dùng với giá gần 3 triệu đồng/hộp.
Cơ quan công an đã khám xét và thu giữ 10.000 hộp An Cung các loại, khoảng 300kg viên hoàn, tương đương hơn một triệu viên, cùng hàng nghìn vỏ hộp, hàng chục nghìn tem, nhãn mác và nhiều thiết bị phục vụ đóng gói. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố vụ án và khởi tố các bị can về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm.
Không chỉ An Cung, quá trình mở rộng điều tra còn phát hiện hoạt động sản xuất mỹ phẩm giả với số lượng lớn. Lực lượng công an đã thu giữ gần 20 triệu sản phẩm thuộc 64 mã hàng giả; tổng khối lượng hàng hóa, nguyên liệu, máy móc, thiết bị ước tính hơn 1.000 tấn.
Những con số trên cho thấy một thực tế: Khi hàng giả được tổ chức sản xuất có quy mô, có bao bì, tem nhãn và được phân phối qua nhiều tầng trung gian, người tiêu dùng rất khó tự mình phân biệt. Bởi vậy, yêu cầu doanh nghiệp công khai, minh bạch thông tin về sản phẩm là cần thiết, nhưng chưa thể trở thành “lá chắn” duy nhất để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương mới đây, ông Hoàng Văn Trung, nhà phân phối sản phẩm trà khu vực miền Bắc của Công ty TNHH P&K Đồng Tháp cho biết, để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp trước hết phải chú trọng chất lượng sản phẩm, bảo đảm sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, công bố thông tin đúng với chất lượng thực tế.
Cũng theo ông Hoàng Văn Trung, nếu doanh nghiệp xác định hoạt động lâu dài thì việc tuân thủ quy định pháp luật về sản phẩm hàng hóa và minh bạch thông tin là yêu cầu bắt buộc.
“Tuy nhiên, bên cạnh trách nhiệm của doanh nghiệp vẫn cần có sự can thiệp của cơ quan chức năng, bởi nếu thiếu sự kiểm tra, giám sát và xử lý đủ mạnh thì vì lợi nhuận vẫn có thể xuất hiện những tổ chức, cá nhân tiếp tục sản xuất, kinh doanh hàng giả”- ông Hoàng Văn Trung thông tin.
Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã quy định rõ tổ chức, cá nhân kinh doanh bị nghiêm cấm lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua việc cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ, không chính xác về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; về uy tín, khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; về nội dung, đặc điểm giao dịch cũng như hình ảnh, giấy tờ, tài liệu chứng nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Luật cũng nghiêm cấm hành vi đánh tráo, gian lận sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ khi giao hàng; ngăn cản người tiêu dùng kiểm tra sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; hoặc không đền bù, trả lại tiền, đổi sản phẩm khi hàng hóa không đúng với đăng ký, công bố, niêm yết, quảng cáo, giới thiệu hay cam kết của tổ chức, cá nhân kinh doanh.
Như vậy, khuôn khổ pháp luật đã xác định khá rõ những hành vi không được phép thực hiện. Vấn đề còn lại là phát hiện, ngăn chặn và xử lý những hành vi này đủ sớm để hạn chế thiệt hại cho người tiêu dùng.
Người tiêu dùng cũng phải chuyển sang “mua sắm có hiểu biết”
Trong một thị trường có quá nhiều sản phẩm, kênh phân phối và hình thức quảng cáo, trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng không thể chỉ đặt lên vai doanh nghiệp hay cơ quan quản lý mà người tiêu dùng cũng cần thay đổi thói quen tiêu dùng, thông minh hơn trong mua sắm sản phẩm.
Từ câu chuyện viên An Cung giả, ông Hoàng Văn Trung cho rằng người tiêu dùng cần chuyển từ mua sắm theo cảm xúc, thiếu thông tin sang “mua bán có hiểu biết”. Khi chủ động tìm hiểu sản phẩm, nguồn gốc và thông tin liên quan trước khi quyết định mua, nguy cơ gặp phải hàng giả, hàng nhái sẽ được hạn chế hơn. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp trong bối cảnh hàng hóa ngày càng được quảng bá nhiều qua mạng xã hội.
Với một sản phẩm được gắn những thông tin liên quan đến sức khỏe, đặc biệt là những nội dung như phòng, chống đột quỵ, người tiêu dùng càng cần thận trọng trước khi bỏ tiền mua. Giá bán cao, bao bì đẹp hay lời giới thiệu hấp dẫn không đồng nghĩa với việc sản phẩm đó có nguồn gốc, chất lượng đúng như quảng cáo.
Ở góc độ người tiêu dùng, chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, chị Hoàng Thu Hằng - đại diện Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp tỉnh Lạng Sơn cho biết, điều quan trọng hơn là người tiêu dùng phải biết tự sàng lọc để tìm được sản phẩm phù hợp và bảo đảm hơn cho gia đình. Thay vì chỉ tin vào những lời quảng cáo trên mạng xã hội.
Thực tế vụ An Cung cho thấy, khi hàng giả đã được đóng gói, dán tem, nhãn và đưa qua nhiều tầng phân phối, người mua bình thường rất khó nhận biết bằng mắt thường. Vì vậy, người tiêu dùng có trách nhiệm chủ động tìm hiểu nhưng vẫn cần được hỗ trợ bằng một môi trường kinh doanh minh bạch và một cơ chế quản lý đủ hiệu quả.
Vụ An Cung giả là một ví dụ rõ ràng. Nếu chỉ dựa vào sự cảnh giác của người mua thì rất khó phát hiện một đường dây với nhiều đối tượng hoạt động tại nhiều địa phương. Việc cơ quan công an điều tra, đồng loạt khám xét các địa điểm, thu giữ số lượng lớn hàng hóa, nguyên liệu, tem nhãn và máy móc mới có thể bóc tách được quy mô của hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng giả. Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vì thế không chỉ là câu chuyện yêu cầu doanh nghiệp “có trách nhiệm hơn”, cũng không thể chỉ khuyến cáo người dân “thông thái hơn”.
Khi hàng giả ngày càng tinh vi, sự minh bạch của doanh nghiệp cần được đặt trong một cơ chế có giám sát của cơ quan chức năng, để sự chủ động của người tiêu dùng cần được hỗ trợ bởi thông tin đáng tin cậy, để các hành vi lừa dối, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng đã bị pháp luật nghiêm cấm thì phải được phát hiện và xử lý kịp thời.
Doanh nghiệp minh bạch, người tiêu dùng có hiểu biết và cơ quan chức năng chủ động can thiệp, khi ba mắt xích này vận hành đồng thời, quyền lợi người tiêu dùng mới có thể được bảo vệ hiệu quả hơn.
