Sáng 10/6, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 đã diễn ra Phiên toàn thể thứ tư với chủ đề “Tăng cường an ninh năng lượng trong bối cảnh mới”, các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo cấp cao đã cùng nhìn nhận những thách thức mới nổi, đồng thời khẳng định nhu cầu cấp thiết phải xây dựng một hệ thống năng lượng khu vực có khả năng chống chịu cao hơn, bền vững hơn và gắn kết hơn.
Phiên toàn thể có sự tham dự của Nghị sĩ Seema Malhotra, Thứ trưởng phụ trách khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Bộ Ngoại giao và Phát triển Khối thịnh vượng chung Vương quốc Anh; Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long; đại diện các đại sứ quán, tổ chức quốc tế, Học viện Ngoại giao cùng nhiều chuyên gia, học giả hàng đầu trong lĩnh vực năng lượng của Việt Nam và thế giới.
Trụ cột ổn định và thịnh vượng
Phát biểu tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, Nghị sĩ Seema Malhotra, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao và Phát triển Khối thịnh vượng chung Vương quốc Anh phụ trách khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nhấn mạnh rằng, những biến động địa địa chính trị đã cho thấy mức độ dễ tổn thương của thị trường năng lượng toàn cầu. Từ thực tiễn đó, có thể thấy an ninh năng lượng ngày nay không chỉ là bảo đảm đủ nguồn cung mà còn bao hàm khả năng duy trì các dòng chảy thương mại ổn định, bảo vệ chuỗi cung ứng, giảm thiểu các rủi ro địa chính trị và nâng cao năng lực ứng phó trước những biến động bất thường của thị trường.
Nghị sĩ Seema Malhotra, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao và Phát triển Khối thịnh vượng chung Vương quốc Anh phụ trách khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Phát biểu tại diễn đàn, Nghị sĩ Seema Malhotra khẳng định ASEAN từ lâu đã giữ vai trò là một trong những điểm tựa quan trọng đối với hòa bình, ổn định và hợp tác tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Trong bối cảnh môi trường quốc tế đang chứng kiến nhiều biến động khó lường, vai trò trung tâm của ASEAN tiếp tục được cộng đồng quốc tế đánh giá cao, không chỉ trong thúc đẩy đối thoại và hợp tác mà còn trong định hình các cách tiếp cận chung đối với những thách thức xuyên quốc gia, trong đó có an ninh năng lượng.
Theo bà Malhotra, những diễn biến địa chính trị gần đây đã cho thấy mức độ gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa an ninh năng lượng và an ninh kinh tế. Hệ quả không chỉ dừng lại ở lĩnh vực năng lượng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất công nghiệp, vận tải, giá lương thực, phân bón và đời sống người dân tại nhiều quốc gia. Từ thực tế đó, những biến động của thị trường năng lượng thế giới trong thời gian qua đã chứng minh rõ một thực tế: các hệ thống năng lượng phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu đang ngày càng dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị.
Đây cũng là lý do khiến khái niệm an ninh năng lượng ngày nay không còn được hiểu đơn thuần là bảo đảm nguồn cung đáp ứng nhu cầu tiêu dùng. Trong một thế giới có tính liên kết sâu sắc, an ninh năng lượng còn gắn liền với khả năng duy trì các tuyến thương mại mở, bảo đảm chuỗi cung ứng thông suốt, hạn chế các rủi ro địa chính trị và nâng cao năng lực chống chịu trước các cuộc khủng hoảng bất ngờ.
Thứ trưởng phụ trách khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Vương quốc Anh đã nhấn mạnh mối liên hệ không thể tách rời giữa an ninh khu vực Đại Tây Dương - châu Âu và an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Củng cố an ninh năng lượng khu vực trong dài hạn
Bên cạnh việc nhận diện các thách thức, bài phát biểu của Nghị sĩ Seema Malhotra cũng đưa ra những định hướng hợp tác đáng chú ý nhằm củng cố an ninh năng lượng khu vực trong dài hạn. Một trong những giải pháp quan trọng nhất là đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch và bền vững hơn. Những cú sốc năng lượng liên tiếp trong những năm gần đây đã cho thấy sự cần thiết phải giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời mở rộng các nguồn năng lượng tái tạo nhằm tăng cường tính tự chủ và khả năng chống chịu của nền kinh tế.
Thực tiễn tại Vương quốc Anh được bà Malhotra dẫn chứng như một ví dụ cho thấy hiệu quả của chiến lược chuyển đổi năng lượng dài hạn. Nếu năm 2010, năng lượng tái tạo chỉ chiếm khoảng 7% tổng cơ cấu năng lượng thì hiện nay tỷ lệ này đã đạt khoảng 50%. Kết quả đó đến từ các chính sách đầu tư mạnh mẽ vào điện gió ngoài khơi, năng lượng hạt nhân cũng như các công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon.
Tuy nhiên, thông điệp quan trọng hơn được đưa ra tại diễn đàn là quá trình chuyển đổi năng lượng không thể được thực hiện bởi từng quốc gia riêng lẻ. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng ngày càng tăng và các thách thức xuyên biên giới ngày càng phức tạp, hợp tác khu vực và quốc tế đóng vai trò quyết định.
Theo đó, Vương quốc Anh xác định ba lĩnh vực ưu tiên trong hợp tác với ASEAN.
Thứ nhất,tăng cường năng lực ứng phó trước các cú sốc ngắn hạn thông qua chia sẻ thông tin, giám sát thị trường, phối hợp dự trữ chiến lược và xây dựng các cơ chế phản ứng nhanh đối với các biến động của thị trường năng lượng.
Thứ hai, hỗ trợ xây dựng các hệ thống năng lượng có khả năng chống chịu cao hơn thông qua đa dạng hóa nguồn cung, phát triển năng lượng sạch và mở rộng kết nối khu vực. Trong đó, Lưới điện ASEAN được xem là một trong những sáng kiến có ý nghĩa chiến lược, góp phần hình thành một thị trường năng lượng liên kết chặt chẽ hơn, tối ưu hóa việc khai thác các nguồn năng lượng tái tạo và nâng cao độ an toàn của hệ thống điện khu vực. Việc Vương quốc Anh tham gia hỗ trợ các Quan hệ đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP) tại Indonesia và Việt Nam cũng cho thấy xu hướng ngày càng rõ nét trong hợp tác quốc tế về năng lượng, khi các quốc gia phát triển đồng hành cùng các nền kinh tế đang phát triển trong quá trình chuyển đổi xanh.
Thứ ba,bảo đảm quá trình chuyển đổi năng lượng mang lại lợi ích cho mọi tầng lớp xã hội. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để quá trình chuyển đổi đạt được sự đồng thuận và tính bền vững lâu dài. Một hệ thống năng lượng mới không chỉ phải sạch hơn mà còn phải góp phần tạo việc làm, thúc đẩy phát triển công nghiệp và nâng cao chất lượng sống của người dân.
Trong khuôn khổ phiên thảo luận, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long cũng đã có bài phát biểu trình bày quan điểm của Việt Nam về công tác tăng cường an ninh năng lượng trong bối cảnh mới. Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long: "Cam kết hợp tác năng lượng của ASEAN có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện thông qua kế hoạch hành động ASEAN về hợp tác năng lượng trong năm 2025 đến năm 2030. Chúng ta cần tập trung sản xuất nhiều năng lượng hơn, bảo đảm nguồn cung năng lượng, nâng cao năng lực sản xuất điện, củng cố tính tự cường và khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng ASEAN".
