Trong lý thuyết quản trị hiện đại, sự tăng trưởng của một doanh nghiệp được phân định rõ giữa: Tăng trưởng ngoại sinh (hưởng lợi từ các yếu tố thị trường) và tăng trưởng nội sinh (đến từ năng lực vận hành và cấu trúc sản phẩm). Năm 2025, trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp chịu áp lực lớn từ thiên tai và sức mua suy giảm, Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC, Phân bón Cà Mau, mã chứng khoán: DCM) ghi nhận doanh thu kỷ lục hơn 17.300 tỷ đồng. Kết quả này phản ánh khả năng tự tạo động lực tăng trưởng của doanh nghiệp ngay cả trong điều kiện thị trường không thuận lợi.

Khi "gió ngược" trở thành phép thử

Năm 2025 ghi nhận tổ hợp các thách thức đặc thù bủa vây ngành vật tư nông nghiệp Việt Nam, tạo thành một cục diện "gió ngược" trên nhiều phương diện. Đầu tiên là tác động trực tiếp từ thiên tai trên cả nước; chuỗi bão lũ liên tiếp tại miền Bắc, miền Trung gây thiệt hại tài sản và làm gián đoạn chu kỳ canh tác, trong khi hiện tượng lũ “bất thường” ngập sâu và kéo dài tại miền Tây tiếp tục phá hủy diện tích lớn các loại cây trồng, trực tiếp làm sụt giảm nhu cầu tiêu thụ phân bón thực tế.

Bên cạnh yếu tố thời tiết, thị trường còn chịu áp lực từ sự dịch chuyển chi phí và cạnh tranh cung - cầu. Giá khí đầu vào, nguyên liệu cốt yếu trong sản xuất ure có xu hướng tăng do sự phụ thuộc vào các nguồn khí có giá thành cao hơn trong bối cảnh các mỏ giá rẻ dần cạn kiệt. Cùng lúc đó, phân bón nhập khẩu giá rẻ từ các thị trường lân cận tràn vào mạnh mẽ để giải tỏa tồn kho toàn cầu, tạo sức ép cạnh tranh gay gắt lên thị phần của các doanh nghiệp nội địa.

Thêm vào đó, năm 2025 cũng là giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ của xu hướng nông nghiệp xanh. Các rào cản về tiêu chuẩn phát thải và việc thay đổi thói quen canh tác của nông dân hướng tới các dòng sản phẩm hữu cơ, tan chậm đã tạo ra áp lực đào thải đối với các dòng phân bón vô cơ truyền thống. Dưới góc độ quản trị, bối cảnh này đặt ra bài toán về việc duy trì biên lợi nhuận khi chi phí sản xuất tăng nhưng sức mua của khách hàng lõi lại giảm. Thực tế vận hành của Phân Bón Cà Mau năm 2025 cho thấy doanh nghiệp đã không chọn cách phòng thủ thụ động, mà tập trung tối ưu hóa danh mục sản phẩm và linh hoạt trong điều phối nguồn cung để hóa giải các gọng kìm này.

"Giải mã" cơ cấu doanh thu, đôi cánh NPK và tự doanh

Doanh thu hợp nhất của Phân bón Cà Mau năm đạt 17.367 tỷ đồng vượt kế hoạch 9%, tăng 24% so với năm 2024. Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy sự gia tăng này không đến từ việc mở rộng sản lượng urea hay tăng giá bán.

Sản lượng tiêu thụ urea đạt 804,7 nghìn tấn, đi ngang so với mức của năm 2024. Trong giai đoạn giá urea thế giới ổn định và không có biến động lớn, việc duy trì sản lượng và giá bán ổn định cho thấy doanh nghiệp tập trung vào mục tiêu giữ vững thị phần và hỗ trợ sức mua cho hệ thống phân phối cũng như khách hàng nông dân. Vậy, đâu là động cơ thực sự đẩy "con tàu" Phân hón Cà Mau bứt phá? Câu trả lời nằm ở sự chuyển dịch cấu trúc sản phẩm.

Khi lợi thế chu kỳ giá urea không còn là động lực chính, PVCFC đã kích hoạt thành công hai "động cơ phụ” nhưng mang lại giá trị gia tăng cao. Mảng NPK, ghi nhận sự thâm nhập thị trường hiệu quả: Sản lượng tiêu thụ NPK đạt hơn 240 nghìn tấn, tăng trưởng 36% so với cùng kỳ. Kết quả này cho thấy khả năng thâm nhập của dòng sản phẩm NPK công nghệ Polyphosphate trong việc đáp ứng nhu cầu đa dinh dưỡng cho cây trồng, trực tiếp thuyết phục nông dân chuyển dịch từ phân bón đơn sang phân bón hỗn hợp cao cấp.

Hệ sinh thái tự doanh, tối ưu hóa chuỗi cung ứng: Mảng tự doanh đạt 336 nghìn tấn, vượt 20% kế hoạch và tăng trưởng 39% so với cùng kỳ. PVCFC đã mở rộng vai trò từ một đơn vị sản xuất sang một nhà điều phối thị trường. Việc tận dụng hệ thống logistics, kho bãi và mạng lưới đại lý để phân phối các dòng hàng hóa khác giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí cố định và tăng khả năng đáp ứng đa dạng nhu cầu của thị trường.

Lợi nhuận trước thuế đạt 2.180 tỷ đồng, tăng trưởng 43% so với năm 2024 và vượt xa kế hoạch đề ra. Việc lợi nhuận tăng trưởng nhanh hơn doanh thu cho thấy sự cải thiện đáng kể về hiệu suất hoạt động.

Một yếu tố kỹ thuật then chốt là việc áp dụng Luật thuế VAT mới từ tháng 07/2025. Việc chuyển phân bón sang đối tượng chịu thuế suất 5% cho phép PVCFC khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào cho các chi phí năng lượng, nguyên vật liệu và hoạt động đầu tư. Thay đổi này giúp giảm chi phí giá vốn, tạo dư địa để doanh nghiệp duy trì giá bán ổn định trong khi vẫn đảm bảo chỉ tiêu lợi nhuận. Sự trùng khớp giữa việc thay đổi chính sách và tối ưu hóa vận hành đã tạo ra điểm rơi lợi nhuận khả quan cho doanh nghiệp.

Hiệu quả kinh doanh năm 2025 được cụ thể hóa qua con số nộp ngân sách Nhà nước đạt gần 659 tỷ đồng, tăng 79% so với năm 2024. Con số này phản ánh sức khỏe tài chính và dòng tiền ổn định của doanh nghiệp, tách biệt hoàn toàn với các yếu tố đầu cơ hay biến động nhất thời của thị trường.

Bên cạnh đó, PVCFC duy trì giá trị giải ngân đầu tư hơn 570 tỷ đồng, tập trung vào mở rộng và nâng cao năng lực tự động hoá chuỗi sản xuất. Đây là bước chuẩn bị về mặt hạ tầng công nghệ để đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất khắt khe hơn trong giai đoạn mới.

Hành trình năm 2025 của Phân bón Cà Mau cho thấy một mô hình kinh doanh đã chuyển sang trạng thái ổn định và có chiều sâu chiến lược. Doanh nghiệp đã giải quyết được bài toán tăng trưởng ngay trong bối cảnh thị trường thiên tai, giảm cầu và giá urea đi ngang. Kết quả kinh doanh này củng cố nhận định rằng PVCFC đã thiết lập được cấu trúc kinh doanh đa trụ cột (Urea - NPK - Tự doanh). Việc không còn phụ thuộc vào chu kỳ giá Urea giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kiểm soát các rủi ro vĩ mô. Bước sang năm 2026, là dấu mốc của 15 năm hình thành và phát triển, với nền tảng tài chính vững và năng lực vận hành đã được kiểm chứng qua giai đoạn khó khăn, doanh nghiệp tiếp tục giữ vững vai trò một trong những đầu tàu ổn định nguồn cung và dẫn dắt xu hướng sử dụng phân bón chất lượng tại Việt Nam.