Động lực tăng trưởng nội địa tiếp tục phát huy

Bán lẻ từ lâu đã được ví như “mạch máu” của lưu thông hàng hóa, gắn chặt với đời sống dân cư, phản ánh trực tiếp sức mua của nền kinh tế và đóng góp quan trọng vào tăng trưởng GDP cũng như tạo việc làm. Nhìn lại giai đoạn 2015 - 2025, thị trường bán lẻ Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể cả về quy mô lẫn phương thức tổ chức.

Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, doanh thu bán lẻ hàng hóa luôn chiếm tỷ trọng cao trong tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Riêng năm 2024, doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt khoảng 6.391 nghìn tỷ đồng, chiếm tới 77% tổng mức bán lẻ. Năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 7.009 nghìn tỷ đồng, tăng 9,2% so với năm 2024.

Không chỉ tăng trưởng về quy mô, hệ thống phân phối bán lẻ cũng đang thay đổi nhanh chóng. Từ mô hình truyền thống dựa vào chợ, cửa hàng nhỏ lẻ, thị trường đã chuyển dịch mạnh sang các hình thức hiện đại như siêu thị, trung tâm thương mại, chuỗi cửa hàng tiện lợi. Cùng với đó, thương mại điện tử, thanh toán số và logistics thông minh đang định hình thói quen mua sắm mới của người tiêu dùng.

Theo ông Nguyễn Khắc Quyền, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương), phát triển thị trường bán lẻ là một trong những mục tiêu và động lực quan trọng của tăng trưởng thương mại nội địa cũng như tăng trưởng kinh tế nói chung.

Tuy nhiên, mục tiêu tăng trưởng hai còn số của thị trường bán lẻ còn là thách thức lớn. Nguyên nhân, theo đại diện Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, nằm ở năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phân phối trong nước vốn còn hạn chế về vốn, công nghệ, nhân lực chất lượng cao. Khu vực hộ kinh doanh nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ lệ lớn, đặc biệt ở nông thôn, hoạt động manh mún, thiếu tính chuyên nghiệp.

Bên cạnh đó, hạ tầng thương mại và logistics còn lạc hậu, chi phí lưu thông cao làm giảm sức cạnh tranh của hàng Việt. Đáng lể là áp lực cạnh tranh từ các tập đoàn bán lẻ nước ngoài ngày càng gia tăng, với tiềm lực tài chính mạnh và chiến lược bài bản.

“Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phân phối trong nước còn hạn chế, trong khi việc xây dựng hệ thống hàng rào kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu bảo vệ thị trường”, ông Nguyễn Khắc Quyền thẳng thắn nhìn nhận.

Lực đẩy mạnh từ chính sách mới

Để hỗ trợ cho thị trường bán lẻ phát huy tốt vai trò, nhiệm vụ, đồng thời góp sức thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của nền kinh tế, Chính phủ ban hành Quyết định số 2326/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050.

Về những điểm nổi bật của chiến lược, TS. Lâm Tuấn Hưng, Trung tâm Đào tạo, Bồi dưỡng Công Thương, Viện Nghiên cứu Chiến lược chính sách Công Thương chỉ rõ, chiến lược đề ra nhiều định hướng lớn, như: Đa dạng hóa loại hình bán lẻ; đổi mới phương thức kinh doanh trên nền tảng số; phát triển chuỗi phân phối bền vững; đẩy mạnh giao dịch điện tử gắn với địa phương; tăng cường xúc tiến thương mại; thu hút đầu tư hạ tầng thương mại hiện đại; nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Cùng với đó là 7 nhóm giải pháp trọng tâm, tập trung giải quyết các điểm nghẽn như hạ tầng, logistics, cạnh tranh lành mạnh, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, kiểm soát thị trường.

“Mục tiêu tăng trưởng tổng mức bán lẻ bình quân khoảng 10,5 - 11,5%/năm đến 2030 được xem là thách thức, nhưng vẫn có thể đạt được nếu chính sách được triển khai đồng bộ và quyết liệt”, TS. Lâm Tuấn Hưng nhấn mạnh.

Từ phía doanh nghiệp, chiến lược được nhìn nhận như một lực đẩy chính sách. Bà Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam, khẳng định: “Chiến lược được xây dựng khá sát thực tiễn, cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ rất kỳ vọng”. Tuy nhiên, bà cũng cho rằng, ở góc độ chính sách, hệ thống ưu đãi đầu tư cho lĩnh vực bán lẻ đã được luật hóa, song phạm vi được nhìn nhận còn hẹp, chủ yếu tập trung vào một số loại hình hạ tầng. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp phân phối vẫn đứng ngoài các chính sách động lực.

“Do đó, để hiện thực hóa Chiến lược 2326/QĐ-TTg, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước - doanh nghiệp - hiệp hội ngành hàng. Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, cải cách thủ tục, hoàn thiện pháp lý và đầu tư hạ tầng. Doanh nghiệp phải chủ động chuyển đổi số, nâng cao quản trị, tăng liên kết chuỗi. Hiệp hội cần phát huy vai trò kết nối và phản biện chính sách”, bà Trần Thị Phương Lan nhấn mạnh.

Thị trường bán lẻ Việt Nam đã chứng minh khả năng chống chịu trong những giai đoạn khó khăn, kể cả trong đại dịch Covid-19. Vì vậy, đầu tư cho bán lẻ cũng chính là đầu tư cho ổn định và tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế. Chiến lược đã có, mục tiêu đã rõ, điều còn lại là hành động đủ nhanh và đủ quyết liệt để biến kỳ vọng thành hiện thực.

Với 7 nhóm giải pháp trọng tâm, tập trung giải quyết các điểm nghẽn như hạ tầng, logistics, cạnh tranh lành mạnh, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, kiểm soát thị trường, Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050 được nhìn nhận là cơ sở chính sách quan trọng cho bán lẻ phát triển nhanh, mạnh.