Đóng góp lớn nhưng nguồn lực hỗ trợ chưa xứng tầm

Sau gần 40 năm đổi mới, kinh tế tư nhân đã từng bước phát triển cả về số lượng và chất lượng, trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế.

Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã đưa ra những con số “biết nói”:  Khu vực kinh tế tư nhân hiện có khoảng hơn 940 nghìn doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước, sử dụng khoảng 82% tổng số lao động.

Có thể thấy, khối kinh tế tư nhân, bao gồm cả doanh nghiệp vừa và nhỏ là mảnh ghép lớn trong bức tranh kinh tế. Đây cũng là đối tượng được Đảng, Chính phủ dành nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển.

Kết luận Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số" đã xác định phát triển kinh tế tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa là một trong những giải pháp quan trọng nhằm tạo động lực tăng trưởng dài hạn.

“Có chính sách phù hợp, tạo môi trường minh bạch, thuận lợi, an toàn để doanh nghiệp tư nhân trong nước tiếp cận bình đẳng và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực”, kết luận nêu.

Dù có vai trò quan trọng, tuy nhiên, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn được đánh giá chưa bứt phá về quy mô và năng lực cạnh tranh, chưa đáp ứng được kỳ vọng là lực lượng nòng cốt của kinh tế đất nước.

Chia sẻ tại Tọa đàm “Khi thị trường đổi chiều: Hành trình thích ứng của SMEs” do Tạp chí kinh tế Việt Nam tổ chức gần đây, GS. Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam cho biết, một trong những điểm khó lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay là tiếp cận vốn tín dụng. Ông cho rằng, tình trạng thiếu vốn khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam “mãi nhỏ”, bởi thiếu vốn đồng nghĩa với thiếu tư liệu sản xuất, thiếu công nghệ, thiếu nhân lực chất lượng cao, thiếu cơ hội tiếp cận thị trường.

GS. Hoàng Văn Cường nhìn nhận có 3 nguyên nhân lớn gây nên hiện trạng trên. Đầu tiên, khi vay vốn cần tài sản đảm bảo nhưng doanh nghiệp vừa và nhỏ trụ sở đi thuê, máy móc dùng cho sản xuất cũng không hiện đại, không thể trở thành tài sản thế chấp.

Về mặt hồ sơ, doanh nghiệp nhỏ và vừa không có hệ thống quản trị, không lưu trữ hồ sơ sản xuất, kinh doanh qua các năm nên ngân hàng cũng không thể đánh giá lịch sử hoạt động, lịch sử dòng tiền. Đồng nghĩa, không có căn cứ, việc giải ngân là rất khó khăn.

Một điểm nữa, ngân hàng huy động vốn từ người dân, do đó việc bảo toàn vốn là ưu tiên hàng đầu. Vì vậy, với những doanh nghiệp không có tài sản đảm bảo, hồ sơ thiếu minh bạch hoặc chưa đầy đủ, các tổ chức tín dụng thường tỏ ra thận trọng khi xem xét cho vay.

Đồng tình với quan điểm trên, nhưng ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam cũng chỉ ra, nhiều ngân hàng thường đánh giá hồ sơ tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa theo tiêu chuẩn của doanh nghiệp lớn. Trong khi các doanh nghiệp lớn có hệ thống quản trị đầy đủ, hồ sơ minh bạch, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa khó đáp ứng được những yêu cầu này.

Hơn nữa, doanh nghiệp vừa và nhỏ có một đặc điểm rất khác là tính linh hoạt lớn, ứng biến nhanh. Vận hành theo dòng tiền rất đậm, quay vòng vốn rất nhanh so với doanh nghiệp lớn. Nhưng nếu đánh giá không nhìn thấu điểm này, chỉ nhìn vào cân đối tài chính, căn cứ vào lịch sử dữ liệu, dòng tiền… mà không nhìn thấy tốc độ quay vòng vốn nhanh, không nhìn thấy khả năng ứng biến có thể dẫn đến việc đánh giá không hết tính khả thi trong phương án kinh doanh của doanh nghiệp của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

“Vì thế, tôi cho rằng, cái chuẩn hiện nay chưa phù hợp với doanh nghiệp vừa và nhỏ, thực tế cũng chứng minh, tỷ lệ nợ xấu và rủi ro của đối tượng không cao. Đây là điểm mấu chốt để ngân hàng thay đổi cách đánh giá và mở ra “con đường” tiếp cận vốn thuận lợi hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa”, ông Tô Hoài Nam nhìn nhận.

“Mở van” tín dụng cho bứt phá tăng trưởng dài hạn

Nhìn vào phân tích của các chuyên gia có thể thấy, vốn đang là “nút thắt” lớn, cũng là bài toán cần lời giải để doanh nghiệp nhỏ và vừa theo cách riêng của mình “thoát kén” và bứt phá tăng trưởng.

Vậy câu hỏi đặt ra là làm thế nào để “mở van” tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo GS. Hoàng Văn Cường, để làm được điều này, việc đầu tiên là thay đổi về chuẩn tín dụng với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển từ phương thức vay theo tài sản bảo đảm sang cấp vốn theo dòng tiền.

Muốn làm được điều đó, thứ nhất, bản thân ngân hàng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để có thể nâng cao khả năng kiểm soát dòng vốn. Về phía oanh nghiệp, cần thúc đẩy chuyển đổi số, thay đổi phương thức quản trị để hoà mình trong môi trường sinh thái số. Đồng thời, Nhà nước cũng cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm quản lý hiệu quả những quan hệ phát sinh trên môi trường số.

Thứ hai, từ chỗ có hệ sinh thái rồi, mô hình cho vay lúc này là ngân hàng trở thành người cấp vốn cho hoạt động của doanh nghiệp chứ không phải cho vay. Đồng nghĩa, ngân hàng quản lý đồng tiền trong hoạt động sản xuất kinh doanh và hoàn toàn có thể sử dụng công nghệ cho hoạt động này.

Đứng ở vị trí của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Tô Hoài Nam kiến nghị, sửa Luật Tín dụng cho phù hợp hơn với doanh nghiệp nhỏ và vừa, giải quyết tâm lý sợ trách nhiệm của các tổ chức tín dụng. Ông cũng đồng thời cho rằng, cần điều chỉnh cách nhìn về rủi ro tín dụng với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Cách nhìn này nên được cập nhật bằng dữ liệu thực tiễn, làm sao nhìn thấy nhiều hơn ưu điểm của đối tượng này, như: Có lợi thế về quy mô khoản vay nhỏ, mức độ linh hoạt cao hơn, khả năng xoay xở thị trường nhanh nhẹn.

Giải bài toán tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa như đánh giá của nhiều chuyên gia là không hề dễ. Tuy nhiên, đây là nút thắt cần sớm tháo gỡ nhằm giúp những đối tượng này vượt qua rào cản, phát huy nội lực cùng các thành phần kinh tế nỗ lực phát triển, góp sức đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 và dài hạn những năm tiếp theo.