Rào cản thương mại và cạnh tranh quốc tế gia tăng
Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), 7 tháng đầu năm 2026, toàn ngành hồ tiêu và gia vị Việt Nam duy trì đà tăng trưởng tích cực khi xuất khẩu ước đạt khoảng 165.000 tấn, kim ngạch 1,7 tỷ USD, tăng 13,8% về lượng và 8,3% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này phản ánh nỗ lực của toàn chuỗi ngành hàng, từ người sản xuất, hợp tác xã đến doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng chung của ngành nông nghiệp.
Tuy nhiên, tại Hội nghị sơ kết tình hình ngành hồ tiêu và gia vị Việt Nam 6 tháng đầu năm 2026 diễn ra chiều 31/7, nhiều doanh nghiệp và chuyên gia nhận định, những tín hiệu tích cực về xuất khẩu chưa đủ để xua tan những lo ngại về triển vọng của ngành trong thời gian tới. Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), thương mại gia vị toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng khi không còn chịu tác động chủ yếu từ cung - cầu mà ngày càng bị chi phối bởi các yếu tố địa chính trị, xung đột khu vực, gián đoạn chuỗi cung ứng, biến động chi phí logistics và xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại.
Đáng chú ý, các quy định về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải carbon, chống mất rừng và trách nhiệm môi trường đang trở thành điều kiện bắt buộc để hàng hóa tiếp cận các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ hay Nhật Bản. Trong khi đó, áp lực cạnh tranh cũng ngày càng lớn khi nhiều quốc gia sản xuất hồ tiêu, đặc biệt là Brazil, đang mở rộng diện tích, tăng sản lượng và cải thiện năng lực cạnh tranh.
Theo VPSA, dù Việt Nam đã giữ vị trí số một thế giới về sản xuất, xuất khẩu hồ tiêu trong hơn 20 năm và là nước xuất khẩu quế lớn nhất thế giới, lợi thế này sẽ khó duy trì nếu ngành không sớm chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch VPSA cho biết, dư địa mở rộng diện tích canh tác hiện không còn nhiều do quỹ đất hạn chế, cạnh tranh với các loại cây trồng khác và yêu cầu tuân thủ Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR). Vì vậy, ngành hồ tiêu không thể tiếp tục cạnh tranh bằng sản lượng hay giá bán thấp mà phải chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu và giá trị gia tăng.
Kiến nghị hoàn thiện chính sách để giữ vững vị thế xuất khẩu
Theo VPSA, để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và giữ vững thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp cần tăng cường đầu tư vùng nguyên liệu, liên kết chặt chẽ với nông dân, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường nhập khẩu.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chủ động thích ứng với xu hướng tiêu dùng xanh, phát triển nông nghiệp tái sinh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải carbon và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước. Đây không còn là xu hướng mà đã trở thành điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ thực tiễn hoạt động của ngành, VPSA kiến nghị các cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh; thúc đẩy chuyển đổi số trong truy xuất nguồn gốc; tăng cường đàm phán mở cửa thị trường, tháo gỡ rào cản kỹ thuật và hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật kịp thời các quy định mới của thị trường nhập khẩu.
Hiệp hội cũng đề xuất tăng đầu tư cho nghiên cứu giống, ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành hàng và phát triển thương hiệu quốc gia cho hồ tiêu, gia vị Việt Nam nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng khắt khe.
Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng cộng đồng doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy thụ động sang chủ động hội nhập; xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu để gia tăng giá trị sản phẩm.
Theo ông Tuấn, với vị thế là quốc gia sản xuất, xuất khẩu hồ tiêu hàng đầu thế giới và là nước xuất khẩu quế lớn nhất thế giới, Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa mở rộng thị trường. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội, hiệp hội và doanh nghiệp cần chủ động tăng cường hợp tác quốc tế, xây dựng hình ảnh hồ tiêu và gia vị Việt Nam gắn với chất lượng, trách nhiệm và phát triển bền vững.
Để hỗ trợ ngành hàng, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn đề nghị VPSA tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý; chủ động cập nhật thông tin thị trường, cảnh báo sớm các rào cản kỹ thuật; vận động doanh nghiệp tham gia hệ thống truy xuất nguồn gốc và giữ gìn uy tín thương hiệu hồ tiêu, gia vị Việt Nam.
Bên cạnh đó, hiệp hội và doanh nghiệp cần đẩy mạnh đầu tư chế biến sâu, liên kết bền vững với vùng nguyên liệu, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, đồng thời phối hợp với các bộ, ngành triển khai hiệu quả các giải pháp về kiểm soát chất lượng, mã số vùng trồng, tháo gỡ khó khăn cho các mặt hàng có nguy cơ suy giảm kim ngạch và theo dõi sát những chính sách mới như EUDR, IUU hay thuế quan của các thị trường lớn để chủ động ứng phó.
Theo VPSA, giai đoạn cạnh tranh chủ yếu bằng sản lượng và giá đã dần khép lại. Muốn giữ vững vị thế trên thị trường thế giới, ngành hồ tiêu và gia vị cần chuyển sang mô hình phát triển dựa trên chất lượng, đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và khả năng thích ứng nhanh trước những biến động của thương mại toàn cầu.
