Giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí đô thị
Từ ngày 1/6/2026, xăng không chì theo quy chuẩn kỹ thuật hiện hành được bắt buộc pha trộn thành xăng sinh học E10 để sử dụng cho động cơ xăng trên toàn quốc theo Thông tư số 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương. Đây được xem là dấu mốc quan trọng trong lộ trình phát triển nhiên liệu sinh học của Việt Nam, góp phần giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và tăng cường an ninh năng lượng quốc gia.
Trả lời phóng viên Báo Công Thương, Tiến sĩ Khoa học (TSKH) Trần Quang Thắng - Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP. Hồ Chí Minh - cho rằng: thay thế xăng khoáng bằng xăng sinh học E10 là một chính sách mang tính chiến lược. Đồng thời, tác động đến ba trụ cột quan trọng gồm: bảo vệ môi trường, nâng cao an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp, công nghiệp nhiên liệu sinh học trong nước.
Thành phần ethanol chiếm 10% trong xăng E10 là yếu tố tạo nên sự khác biệt so với xăng khoáng truyền thống. Ethanol là nhiên liệu sinh học có hàm lượng oxy cao, giúp quá trình cháy trong động cơ diễn ra hoàn toàn hơn, qua đó giảm lượng khí CO, hydrocacbon chưa cháy hết (HC) và bụi mịn phát thải ra môi trường.
Đây đều là những tác nhân chính gây ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn. Với Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và nhiều thành phố đông dân, giao thông là nguồn phát thải chủ yếu. Việc sử dụng xăng E10 góp phần giảm ô nhiễm tại các khu vực đông phương tiện, cải thiện chất lượng không khí, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm chi phí y tế và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Theo TSKH Trần Quang Thắng, với hàng chục triệu xe máy và ô tô lưu thông mỗi ngày, chỉ cần một tỷ lệ lớn phương tiện sử dụng xăng E10 cũng sẽ tạo ra hiệu ứng tích cực đối với chất lượng không khí đô thị. Không khí sạch hơn đồng nghĩa với việc giảm nguy cơ mắc các bệnh hô hấp, tim mạch và nhiều bệnh lý liên quan đến ô nhiễm môi trường.
Bên cạnh đó, ethanol có nguồn gốc từ sinh khối nên sở hữu vòng đời carbon thấp hơn nhiều so với nhiên liệu hóa thạch. Khi tính toán theo phương pháp đánh giá vòng đời, xăng E10 giúp giảm lượng phát thải CO₂ ròng, đóng góp vào mục tiêu phát thải ròng bằng "0" mà Việt Nam cam kết thực hiện vào năm 2050.
“Đây cũng là yếu tố quan trọng trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững”, TSKH Trần Quang Thắng nhấn mạnh.
Tăng tự chủ năng lượng, giảm phụ thuộc nhập khẩu
Theo đánh giá của các chuyên gia, một trong những giá trị lớn nhất của xăng E10 là thúc đẩy chuyển đổi xanh, góp phần nâng cao an ninh năng lượng quốc gia.
Hiện nay, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu một lượng đáng kể dầu thô và xăng thành phẩm. Điều này khiến thị trường nhiên liệu trong nước chịu tác động trực tiếp từ biến động giá dầu thế giới cũng như những rủi ro địa chính trị. Những đợt tăng giá xăng dầu mạnh trong vài năm gần đây đã cho thấy sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài có thể ảnh hưởng lớn đến chi phí sản xuất, vận tải và đời sống người dân.
TSKH Trần Quang Thắng cho rằng, một trong những giá trị lớn nhất của xăng E10 là tăng tự chủ năng lượng, giảm phụ thuộc nhập khẩu, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Ảnh minh họa
Trong khi đó, ethanol hoàn toàn có thể được sản xuất trong nước từ các nguyên liệu như sắn, mía, ngô và đặc biệt là cao lương. Việc mở rộng sử dụng xăng E10 đồng nghĩa với việc giảm dần tỷ trọng xăng khoáng phải nhập khẩu, qua đó tăng khả năng tự chủ về năng lượng.
TSKH Trần Quang Thắng cho rằng, nếu xăng E10 chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tiêu thụ nhiên liệu, Việt Nam có thể tiết kiệm một khoản đáng kể chi phí nhập khẩu xăng dầu mỗi năm. Quan trọng hơn, thị trường nhiên liệu sẽ ổn định hơn, giảm nguy cơ xảy ra các "cú sốc giá" tác động đến toàn bộ nền kinh tế.
Đối với doanh nghiệp vận tải, logistics và sản xuất, giá nhiên liệu ổn định giúp chủ động xây dựng kế hoạch chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi chi phí vận chuyển giảm, giá thành hàng hóa và dịch vụ cũng có điều kiện ổn định hơn, góp phần kiểm soát lạm phát.
Theo Bộ Công Thương, phát triển nhiên liệu sinh học là chủ trương dài hạn nhằm vừa giảm phát thải, vừa bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
“Nếu Nhà nước tiếp tục áp dụng các chính sách ưu đãi như giảm thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt hoặc các loại phí liên quan, giá xăng E10 có thể thấp hơn xăng RON95 từ khoảng 500-1.000 đồng/lít, tương tự kinh nghiệm triển khai xăng E5 trước đây”,TSKH Trần Quang Thắng nói.
Với hơn 50 triệu xe máy và hàng triệu ô tô đang lưu hành, mức chênh lệch này sẽ tạo động lực rất lớn để người dân lựa chọn nhiên liệu sinh học.
Thúc đẩy chuỗi giá trị nông nghiệp, công nghiệp nhiên liệu sinh học
Không chỉ là một loại nhiên liệu, ethanol còn là đầu ra quan trọng cho ngành nông nghiệp và công nghiệp chế biến. Tại Việt Nam, sắn và mía là hai nguồn nguyên liệu chính để sản xuất ethanol. Đây cũng là những cây trồng phổ biến tại nhiều vùng nông thôn. Ngoài ra, cao lương đang được xem là nguyên liệu đầy tiềm năng nhờ khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu và tạo ra nhiều sản phẩm phụ có giá trị.
Theo TSKH Trần Quang Thắng, khi nhu cầu ethanol tăng lên, nông dân sẽ có đầu ra ổn định hơn, giảm tình trạng "được mùa, mất giá". Thu nhập của người sản xuất nông nghiệp được cải thiện, đồng thời các nhà máy ethanol có thêm điều kiện mở rộng quy mô, đầu tư đổi mới công nghệ và tạo thêm nhiều việc làm.
Sự phát triển của ngành ethanol còn kéo theo sự phát triển của các lĩnh vực phụ trợ như công nghệ lên men, chưng cất, hóa chất, logistics và chế biến sâu, tạo nên một chuỗi giá trị hoàn chỉnh giữa nông nghiệp và công nghiệp.
Về lâu dài, Việt Nam có thể phát triển ethanol thế hệ 2 từ phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, bã mía. Điều này vừa tăng nguồn cung nhiên liệu sinh học, vừa giảm ô nhiễm do đốt phụ phẩm.
Nhìn ra thế giới, nhiều quốc gia đã chứng minh hiệu quả của các chính sách phát triển nhiên liệu sinh học. Thái Lan cho thấy, cơ chế giá là yếu tố quyết định để thay đổi hành vi tiêu dùng. Brazil đã biến nhiên liệu sinh học thành nguồn năng lượng chủ đạo nhờ chiến lược dài hạn và chuỗi cung ứng quy mô lớn. Trong khi đó, Mỹ phát triển thị trường ethanol thông qua nghĩa vụ pha trộn và các chính sách hỗ trợ sản xuất.
Tại Việt Nam, xăng sinh học được triển khai từ năm 2014 và chính thức thay thế RON92 bằng E5 từ năm 2018. Tuy nhiên, cơ chế giá hiện nay vẫn gắn chặt với xăng khoáng truyền thống. Ngoài ra, nguồn cung ethanol trong nước vẫn phụ thuộc chủ yếu vào sắn và mía, khiến giá thành còn chịu ảnh hưởng của yếu tố mùa vụ.
Theo TSKH Trần Quang Thắng, để xăng E10 phát huy tối đa hiệu quả, Việt Nam cần phát triển đồng bộ hạ tầng sản xuất và phân phối ethanol, đồng thời tăng cường truyền thông để người dân hiểu rõ lợi ích của nhiên liệu sinh học.
Người dân chính là đối tượng hưởng lợi trực tiếp và lâu dài từ chính sách này. Không khí sạch hơn giúp giảm chi phí y tế và nâng cao chất lượng cuộc sống. Giá nhiên liệu ổn định góp phần giảm áp lực chi tiêu đối với các hộ gia đình. Doanh nghiệp vận tải giảm chi phí đầu vào, tạo điều kiện để giá hàng hóa và dịch vụ ổn định hơn.
Xa hơn, sự phát triển của chuỗi giá trị ethanol còn tạo thêm việc làm cho khu vực nông thôn, nâng cao thu nhập cho nông dân và góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xanh. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước tiến tới các loại nhiên liệu sinh học có tỷ lệ pha trộn cao hơn như E20 hoặc E85 trong tương lai.
"Việc mở rộng sử dụng E10 mang lại nhiều giá trị vượt xa lợi ích về giá bán. Đây là chính sách có tác động đa chiều, góp phần cải thiện môi trường, tăng cường an ninh năng lượng, thúc đẩy phát triển nông nghiệp, công nghiệp và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân. Nếu được triển khai đúng hướng, E10 hoàn toàn có thể trở thành một trong những trụ cột chiến lược chuyển đổi năng lượng xanh của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới", TSKH Trần Quang Thắng nhấn mạnh.
