Từ sản phẩm đặc sản đến hàng hóa thị trường
Sau nhiều năm triển khai Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), Quảng Ngãi đã hình thành hệ sinh thái sản phẩm khá đa dạng, từ nông sản, thực phẩm chế biến đến sản phẩm làng nghề truyền thống. Những cái tên như tỏi Lý Sơn, quế Trà Bồng, mạch nha, nước mắm, bánh tráng, tinh dầu quế… không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn trở thành "đại sứ" quảng bá hình ảnh địa phương.
OCOP giúp nhiều đặc sản Quảng Ngãi khẳng định chất lượng nhưng để tồn tại bền vững trong hệ thống bán lẻ thì còn cần nhiều thay đổi
Theo Kế hoạch triển khai Chương trình OCOP giai đoạn 2026 - 2030, tính đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 619 sản phẩm OCOP còn thời hạn, gồm 2 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao, 57 sản phẩm 4 sao và 560 sản phẩm 3 sao, với 310 chủ thể tham gia sản xuất. Đây là nền tảng quan trọng để Quảng Ngãi tiếp tục phát triển kinh tế nông thôn theo hướng nâng cao giá trị gia tăng.
Tuy nhiên, nhìn vào thị trường tiêu thụ có thể thấy phần lớn sản phẩm OCOP vẫn chủ yếu được bán thông qua các cửa hàng giới thiệu sản phẩm, hội chợ xúc tiến thương mại, đại lý truyền thống hoặc các nền tảng mạng xã hội. Số sản phẩm hiện diện thường xuyên trong hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi hoặc chuỗi bán lẻ hiện đại vẫn còn khá khiêm tốn.
Quảng Ngãi đã hình thành hệ sinh thái sản phẩm khá đa dạng, từ nông sản, thực phẩm chế biến đến sản phẩm làng nghề truyền thống
Điều đó cho thấy, đạt chứng nhận OCOP mới chỉ là bước khởi đầu. Để trở thành hàng hóa có sức cạnh tranh trên thị trường hiện đại, các sản phẩm còn phải đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn khắt khe hơn về chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc và năng lực cung ứng.
Muốn tham gia chuỗi bán lẻ phải thay đổi tư duy
Theo ông Lê Văn Tài, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi, rào cản lớn nhất của nhiều chủ thể OCOP hiện nay không nằm ở chất lượng sản phẩm mà ở tư duy sản xuất.
Không ít cơ sở vẫn sản xuất theo quy mô hộ gia đình, sản lượng nhỏ, thiếu tính ổn định. Trong khi đó, các hệ thống bán lẻ hiện đại luôn yêu cầu nguồn cung liên tục, đồng đều về chất lượng và đủ số lượng để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng.
Số sản phẩm OCOp hiện diện thường xuyên trong hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi hoặc chuỗi bán lẻ hiện đại vẫn còn khá khiêm tốn
Bên cạnh đó, bao bì cũng là một điểm yếu phổ biến. Nhiều sản phẩm vẫn sử dụng mẫu mã đơn giản, thiếu tính nhận diện thương hiệu hoặc chưa truyền tải đầy đủ thông tin về nguồn gốc, thành phần, giá trị dinh dưỡng và hướng dẫn sử dụng. Đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định mua hàng khi sản phẩm được đặt cạnh nhiều thương hiệu khác trên kệ siêu thị.
“Một yêu cầu quan trọng khác là truy xuất nguồn gốc. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến tính minh bạch của sản phẩm, trong khi nhiều chủ thể OCOP vẫn chưa đầu tư đồng bộ hệ thống mã QR, vùng nguyên liệu đạt chuẩn, hồ sơ kiểm soát chất lượng hay các chứng nhận cần thiết về an toàn thực phẩm”-ông Tài nói.
Trong khi đó, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, để các sản phẩm nông nghiệp nói chung và sản phẩm OCOP nói riêng phổ biến trong chuỗi bán lẻ hiện đâị thì trước hết, doanh nghiệp cần chuẩn hóa vùng trồng, thực hiện truy xuất nguồn gốc, áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP hoặc sản xuất hữu cơ, đồng thời xây dựng mã số vùng trồng, mã cơ sở đóng gói và minh bạch nhật ký sản xuất nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh đầu tư chế biến sâu và bảo quản sau thu hoạch thông qua công nghệ sơ chế, sấy, đóng hộp, sản xuất nước ép để nâng cao giá trị gia tăng, kéo dài thời gian bảo quản và giảm áp lực tiêu thụ theo mùa vụ.
Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến tính minh bạch của sản phẩm, trong khi nhiều chủ thể OCOP vẫn chưa đầu tư đồng bộ hệ thống mã QR, vùng nguyên liệu đạt chuẩn
“Cuối cùng, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị hồ sơ năng lực, chứng nhận chất lượng, tăng cường cung cấp thông tin thương mại và tham gia các hoạt động kết nối để sẵn sàng hợp tác với các doanh nghiệp đầu mối”-ông Bình chia sẻ.
Hiện nay, Quảng Ngãi đã xác định mục tiêu trong giai đoạn 2026 - 2030 không chỉ phát triển thêm sản phẩm mới mà còn nâng hạng các sản phẩm hiện có, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, thúc đẩy chuyển đổi số và mở rộng kênh tiêu thụ. Đáng chú ý, tỉnh đặt mục tiêu có ít nhất 20% chủ thể OCOP tham gia các kênh bán hàng hiện đại như siêu thị, cửa hàng tiện lợi và sàn thương mại điện tử.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngoài sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý thông qua các chương trình xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu và đào tạo kỹ năng, chính các chủ thể OCOP cũng cần chuyển từ tư duy "làm đặc sản" sang tư duy "làm hàng hóa". Điều đó đồng nghĩa với việc đầu tư bài bản vào chất lượng, bao bì, thương hiệu, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất và xây dựng chuỗi liên kết bền vững.
Khi những "điểm nghẽn" này được tháo gỡ, các sản phẩm OCOP Quảng Ngãi sẽ không chỉ dừng lại ở việc mang đậm bản sắc địa phương mà còn có cơ hội hiện diện rộng rãi trong các hệ thống bán lẻ hiện đại, mở rộng thị trường trong nước, từng bước chinh phục thị trường xuất khẩu và nâng cao giá trị cho kinh tế nông thôn.
