Bước chuyển trong quản lý thị trường vàng trang sức
Ngày 29/05/2026, Chính phủ ban hành dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều trong Nghị định 24/2012/NĐ-CP về hoạt động quản lý kinh doanh vàng. Một số nội dung trong dự thảo cũng đồng thời sửa đổi, bổ sung cho Nghị định 232/2025/NĐ-CP, trong đó điểm đáng chú ý nhất là hoạt động sản xuất và kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ được đề xuất không còn là ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
PNJ hiện là doanh nghiệp dẫn đầu thị trường trang sức bán lẻ tại Việt Nam, với mạng lưới khoảng 450 cửa hàng trên toàn quốc
Đây là thay đổi quan trọng trong bối cảnh thị trường vàng trong nước đang đứng trước yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý, vừa bảo đảm vai trò quản lý của Nhà nước đối với vàng miếng, vàng nguyên liệu, vừa mở thêm không gian phát triển cho lĩnh vực vàng trang sức, mỹ nghệ. Nếu được thông qua, quy định này có thể tạo ra thay đổi đáng kể đối với các doanh nghiệp trong ngành kim hoàn, bởi vàng trang sức sẽ được tiếp cận gần hơn với một ngành hàng tiêu dùng, chế tác và thương mại thông thường, thay vì chịu cơ chế quản lý chặt như trước.
Sự thay đổi này không đồng nghĩa với việc nới lỏng toàn bộ thị trường vàng. Dự thảo tiếp tục phân tách rõ giữa vàng miếng, vàng nguyên liệu và vàng trang sức, mỹ nghệ. Trong đó, hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu vàng nguyên liệu, sản xuất và kinh doanh vàng miếng vẫn thuộc phạm vi kiểm soát chặt của Ngân hàng Nhà nước. Các doanh nghiệp liên quan vẫn phải tuân thủ quy định về cấp phép, hạn mức, báo cáo, mục đích sử dụng vàng nguyên liệu nhập khẩu, cũng như chịu sự kiểm tra, giám sát trong quá trình hoạt động.
Cách tiếp cận này cho thấy định hướng quản lý không phải là mở cửa đồng loạt thị trường vàng, mà là điều chỉnh theo tính chất từng phân khúc. Vàng miếng vẫn là lĩnh vực nhạy cảm, gắn với ổn định tiền tệ, tâm lý tích trữ tài sản và cung cầu trên thị trường. Trong khi đó, vàng trang sức, mỹ nghệ có đặc điểm khác biệt hơn, bởi giá trị sản phẩm không chỉ nằm ở hàm lượng vàng mà còn ở mẫu mã, thiết kế, kỹ thuật chế tác, thương hiệu và hệ thống phân phối.
Vàng miếng vẫn kiểm soát chặt, vàng trang sức chuyển dần sang hậu kiểm
Theo nội dung dự thảo, với hoạt động sản xuất vàng miếng, kinh doanh mua bán vàng miếng, xuất khẩu, nhập khẩu vàng miếng và vàng nguyên liệu, Ngân hàng Nhà nước vẫn thực hiện thanh tra, kiểm tra trong phạm vi quản lý nhà nước. Doanh nghiệp phải báo cáo tình hình sản xuất, mua bán vàng miếng; tình hình xuất khẩu, nhập khẩu vàng; tình hình mua, bán, sử dụng và tồn kho vàng nguyên liệu nhập khẩu.
Bên cạnh đó, dự thảo đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống thông tin để xử lý, lưu trữ đầy đủ và chính xác dữ liệu về xuất nhập khẩu, mua bán, sử dụng, tồn kho vàng nguyên liệu nhập khẩu, cũng như dữ liệu giao dịch mua bán vàng nguyên liệu. Các dữ liệu này sẽ được kết nối, cung cấp cho Ngân hàng Nhà nước theo quy định, qua đó tăng khả năng giám sát trên nền tảng thông tin thay vì chỉ dựa vào các biện pháp kiểm tra hành chính truyền thống.
Với vàng trang sức, mỹ nghệ, thay đổi đáng chú ý nằm ở việc Ngân hàng Nhà nước không còn kiểm tra, thanh tra hoạt động sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ theo cách chặt chẽ như trước. Thay vào đó, cơ chế quản lý chuyển sang hậu kiểm thông qua thông tin dữ liệu được liên thông tới cơ quan quản lý và báo cáo tình hình sản xuất của doanh nghiệp.
Điều này có ý nghĩa trực tiếp đối với doanh nghiệp trong ngành. Khi không còn là ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, hoạt động sản xuất và kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ có thể giảm bớt một phần thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian thực hiện các bước tuân thủ, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tập trung nhiều hơn vào phát triển sản phẩm, mở rộng mạng lưới bán hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Với những doanh nghiệp đã có nền tảng sản xuất, bán lẻ và thương hiệu tương đối hoàn chỉnh, thay đổi này có thể mở thêm không gian để phát triển theo chiều sâu. Công ty CP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (HOSE: PNJ) là một trong những doanh nghiệp tiêu biểu của ngành trang sức niêm yết, với mô hình kinh doanh gắn với sản xuất, thiết kế, bán lẻ và xây dựng thương hiệu. Dù dự thảo không đề cập đến bất kỳ doanh nghiệp cụ thể nào, việc giảm điều kiện kinh doanh đối với vàng trang sức, mỹ nghệ có thể tạo môi trường thuận lợi hơn cho các đơn vị có hệ thống vận hành bài bản, khả năng kiểm soát chất lượng và năng lực đáp ứng yêu cầu minh bạch dữ liệu.
Tuy nhiên, dự thảo vẫn giữ các ràng buộc quan trọng đối với vàng nguyên liệu nhập khẩu. Doanh nghiệp được cấp phép tạm nhập vàng nguyên liệu để gia công cho nước ngoài chỉ được sử dụng lượng vàng này đúng mục đích thực hiện hợp đồng gia công và tái xuất sản phẩm theo quy định. Việc bán, chuyển giao hoặc sử dụng vào mục đích khác trên thị trường trong nước chỉ được thực hiện khi có sự chấp thuận của Ngân hàng Nhà nước.
Tương tự, vàng nhập khẩu cho các chuyên ngành khác như sản xuất linh kiện điện tử, thiết bị điện tử, thiết bị y tế và dụng cụ y tế cũng phải được sử dụng đúng mục đích đã đăng ký. Nhóm vàng này không được sử dụng để sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ. Quy định này cho thấy cơ quan quản lý vẫn kiểm soát chặt dòng chảy của vàng nguyên liệu, nhất là ở những khâu có thể ảnh hưởng tới cung cầu và tính minh bạch của thị trường.
Một điểm mới khác trong dự thảo liên quan đến thanh toán. Với hóa đơn mua vàng miếng trên 20 triệu đồng, dự thảo bổ sung quy định về việc sử dụng thẻ tín dụng hoặc các phương tiện, hình thức thanh toán có nguồn tiền từ hoạt động cấp tín dụng phải tuân thủ quy định pháp luật về hoạt động cấp tín dụng. Đây là chi tiết cho thấy chính sách quản lý thị trường vàng đang được thiết kế theo hướng gắn với kiểm soát dòng tiền, minh bạch giao dịch và hạn chế rủi ro phát sinh trong thanh toán.
Cơ hội cho ngành kim hoàn và bài toán cạnh tranh mới
Việc đưa sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ ra khỏi nhóm ngành nghề kinh doanh có điều kiện có thể tạo ra dư địa phát triển mới cho ngành kim hoàn Việt Nam. Trong nhiều năm, vàng trang sức trong nước chủ yếu phục vụ thị trường nội địa, trong khi tiềm năng chế tác, thiết kế, bán lẻ và xuất khẩu vẫn chưa được khai thác tương xứng.
Nếu khung pháp lý được điều chỉnh theo hướng thông thoáng hơn, các doanh nghiệp có năng lực sản xuất, hệ thống bán lẻ và thương hiệu bài bản sẽ có thêm điều kiện mở rộng quy mô. Thị trường cũng có thể chứng kiến sự cạnh tranh mạnh hơn về mẫu mã, chất lượng chế tác, trải nghiệm khách hàng và khả năng xây dựng thương hiệu, thay vì chỉ xoay quanh biến động giá vàng.
Trong bối cảnh đó, PNJ là trường hợp đáng chú ý khi đại diện cho nhóm doanh nghiệp trang sức đã phát triển theo hướng hiện đại hóa chuỗi giá trị, từ sản xuất, thiết kế đến bán lẻ. Việc chính sách có xu hướng phân biệt rõ hơn giữa vàng miếng và vàng trang sức cũng giúp làm rõ hơn đặc thù hoạt động của nhóm doanh nghiệp như PNJ, khi vàng trang sức không chỉ là sản phẩm gắn với giá vàng mà còn là hàng tiêu dùng có giá trị gia tăng từ thiết kế, thương hiệu và dịch vụ.
Ở nhiều quốc gia trong khu vực, vàng trang sức đã được phát triển như một ngành hàng có giá trị xuất khẩu cao. Thái Lan là ví dụ đáng chú ý khi đá quý và trang sức nhiều năm nằm trong nhóm ngành xuất khẩu quan trọng. Kim ngạch xuất khẩu đá quý và trang sức của Thái Lan năm 2025 đạt 26,6 tỷ USD; nếu loại trừ vàng nguyên liệu, giá trị xuất khẩu trang sức và đá quý thành phẩm đạt 13,6 tỷ USD. Đây là cơ sở để nhìn nhận vàng trang sức không chỉ là sản phẩm tích trữ, mà còn có thể trở thành ngành chế tác, thương mại và xuất khẩu có giá trị gia tăng.
Với Việt Nam, cơ hội không chỉ nằm ở việc giảm thủ tục cho doanh nghiệp, mà còn ở khả năng chuẩn hóa thị trường. Khi cơ chế hậu kiểm dựa trên dữ liệu được vận hành hiệu quả, hoạt động sản xuất, mua bán, tồn kho và sử dụng vàng nguyên liệu có thể được giám sát rõ hơn. Điều này vừa giúp giảm gánh nặng hành chính, vừa tạo môi trường minh bạch hơn cho các doanh nghiệp làm ăn bài bản.
Dù vậy, chính sách mới cũng đặt ra không ít thách thức. Khi điều kiện gia nhập thị trường được nới lỏng, cạnh tranh có thể gay gắt hơn, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các đơn vị này sẽ phải đầu tư thêm cho hệ thống quản trị, báo cáo, kết nối dữ liệu, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Nếu công tác hậu kiểm không theo kịp, thị trường có thể phát sinh rủi ro về hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc gian lận tuổi vàng.
Do đó, tác động thực tế của dự thảo sẽ phụ thuộc lớn vào khâu tổ chức thực thi. Chính sách cần đủ thông thoáng để thúc đẩy sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ phát triển theo hướng thị trường, trong khi hệ thống giám sát dữ liệu, báo cáo và hậu kiểm phải đủ hiệu quả để bảo đảm minh bạch, bảo vệ người tiêu dùng và kiểm soát rủi ro liên quan đến dòng chảy vàng nguyên liệu.
