Thế giới ngưỡng mộ tốc độ tăng trưởng của Việt Nam
Chia sẻ tại Hội thảo quốc tế về kinh tế phát triển lần thứ nhất với chủ đề “Phát triển kinh tế và Chuyển đổi bền vững - EDAST 2026” do Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội (UEB - VNU) phối hợp cùng Trung tâm Nông nghiệp nhiệt đới Quốc tế (CIAT) tổ chức chiều 26/8, tại Hà Nội, GS.TS Keunjae Lee - Đại học Quốc gia Pusan, Hàn Quốc bày tỏ sự ngưỡng mộ trước tốc độ phát triển kinh tế mạnh mẽ của Việt Nam sau 40 năm đổi mới (1986-2026). Theo GS.TS Keunjae Lee:“Việt Nam đã làm thế giới ngạc nhiên, khi từ một nền kinh tế lạc hậu đã vươn lên trở thành một nền kinh tế với tốc độ phát triển mạnh mẽ”.
Năm 2025, tăng trưởng GDP đạt 8,02%, thuộc nhóm các nước tăng trưởng cao của khu vực, thế giới; quy mô GDP đạt hơn 514 tỷ USD. Quy mô thương mại quốc tế đạt kỷ lục hơn 930 tỷ USD, thuộc nhóm 20 quốc gia dẫn đầu thế giới.
Năm 2026, theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), GDP quý I/2026 tăng 7,94%, quý II tăng 8,39%; tính chung 6 tháng đầu năm tăng 8,18% so với cùng kỳ năm 2025. Mức tăng quý II cao hơn quý I cho thấy nền kinh tế đang duy trì xu hướng tích cực, tạo đà cho mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm 2026.
Đánh giá cao kết quả tăng trưởng của Việt Nam thời gian qua, PGS.TS Hoàng Khắc Lịch - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội khẳng định, sau bốn thập niên Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội rất đáng ghi nhận.
Tuy nhiên, chặng đường phía trước đặt ra những yêu cầu mới và cao hơn. Khát vọng trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, cùng với cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, đòi hỏi Việt Nam không chỉ duy trì tốc độ tăng trưởng, mà phải thực hiện những chuyển đổi căn bản về mô hình tăng trưởng, cơ cấu kinh tế, công nghệ, nguồn nhân lực, quản trị tài nguyên và chất lượng thể chế.
Cùng với quan điểm trên, các chuyên gia cho rằng, tăng trưởng dựa vào tài nguyên thiên nhiên, lao động giá rẻ và vốn đã không còn phù hợp với Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Theo đó, bên cạnh đổi mới mô hình tăng trưởng thông qua đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ để nâng cao năng suất lao động, Việt Nam cần sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên.
GS.TS Keunjae Lee cho rằng, một trong những nguyên nhân khiến nhiều quốc gia rơi vào bẫy thu nhập trung bình là tiếp tục duy trì mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng lao động và vốn, thay vì chuyển sang tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, năng suất và chất lượng thể chế. Theo đó, Việt Nam cần chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, trong đó nguồn lực cho tăng trưởng được dịch chuyển từ mở rộng lao động và vốn sang nâng cao năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
PGS.TS Nguyễn An Thịnh, Trưởng khoa Kinh tế phát triển, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tại hội thảo.
Chi mạnh cho nghiên cứu và phát triển
Nhìn nhận sâu hơn những vấn đề có thể tác động đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số của Việt Nam trong năm 2026 và cả giai đoạn 2026-2030, GS.TS Keunjae Lee nhận định, Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ già hóa dân số khi tỷ lệ sinh ngày càng thấp. Theo đó, cần đẩy nhanh chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên lợi thế lao động giá rẻ sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng và năng suất lao động.
Từ kinh nghiệm của Hàn Quốc, để chuyển đổi mô hình tăng trưởng, đồng thời tránh rơi vào bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam cần tập trung đầu tư nhiều hơn cho nghiên cứu và phát triển (R&D).
Theo số liệu được GS.TS Keunjae Lee đưa ra, chi cho R&D của Việt Nam hiện tương đương khoảng 0,42% GDP, trong khi Hàn Quốc là 5,2% GDP, cao gấp khoảng 12 lần. Đây là một trong những khoảng cách lớn Việt Nam cần thu hẹp nếu muốn chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào đổi mới sáng tạo và năng suất.
Biểu đồ trong nghiên cứu của GS.TS Keunjae Lee cũng cho thấy, mức chi cho R&D của Việt Nam thấp hơn đáng kể so với mức trung bình thế giới 1,22% GDP, cũng như Thái Lan 1,2%, Trung Quốc 2,6%, Nhật Bản 3,4% và Mỹ 3,6%.
Theo GS.TS Keunjae Lee, Việt Nam cần tăng đầu tư cho R&D và giáo dục để nâng cao năng suất lao động; đồng thời phát triển nguồn nhân lực STEM, AI và tăng cường liên kết giữa trường đại học với doanh nghiệp. Đây là những yếu tố quan trọng để nền kinh tế dịch chuyển sang các ngành có giá trị gia tăng cao hơn.
Bên cạnh tăng đầu tư cho R&D, GS.TS Keunjae Lee cũng đánh giá cao việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và coi khu vực kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Theo GS.TS Keunjae Lee, định hướng này gắn trực tiếp với quá trình chuyển sang tăng trưởng dựa trên năng suất, khi khu vực tư nhân được khuyến khích trở thành động lực của đổi mới sáng tạo thay vì nền kinh tế chủ yếu dựa vào phân bổ nguồn lực của Nhà nước. Kinh nghiệm của Hàn Quốc cũng cho thấy vai trò của Chính phủ cần thay đổi theo từng giai đoạn phát triển, từ phân bổ nguồn lực trực tiếp sang xây dựng thị trường và hỗ trợ đổi mới sáng tạo.
PGS.TS Nguyễn An Thịnh, Trưởng khoa Kinh tế phát triển, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, động lực tăng trưởng mới phải đến từ những lĩnh vực vừa tạo giá trị kinh tế, vừa giảm sức ép lên tài nguyên.
Theo đó, Việt Nam cần mở rộng năng lượng tái tạo, hạ tầng, y tế, giáo dục, giao thông công cộng và phục hồi hệ sinh thái; đồng thời chuyển đổi hoặc hạn chế những hoạt động gây ô nhiễm cao, sử dụng nhiều tài nguyên. Đây là cách chuyển từ “tăng trưởng bằng khai thác nhiều hơn” sang tăng trưởng dựa trên chất lượng và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Đặc biệt, theo PGS.TS Nguyễn An Thịnh, khu vực tư nhân là một động lực quan trọng của tăng trưởng mới. Khu vực tư nhân có thể phát huy vai trò trong các lĩnh vực như chế biến, du lịch, dịch vụ, công nghệ và logistics; trong khi khu vực nhà nước tập trung vào giao thông, logistics cửa khẩu và hạ tầng chiến lược.
Theo GS.TS Keunjae Lee, để vượt qua bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam cần thực hiện đồng thời 5 chuyển đổi: từ tăng trưởng dựa vào lao động sang năng suất và đổi mới công nghệ; từ lao động kỹ năng cơ bản sang nguồn nhân lực chất lượng cao; từ thu hút FDI theo số lượng sang nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước; từ mở rộng thương mại sang nâng vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu; từ năng lực hành chính sang nâng cao chất lượng thể chế.
