Tiếp tục chương trình công tác tại Hoa Kỳ, đoàn công tác do Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 quốc gia) dẫn đầu, đã có chuyến làm việc chuyên sâu tại Đại học Georgia và cơ sở pháp y quân sự hàng đầu của Hoa Kỳ.
Hệ sinh thái công nghệ liên ngành
Đại học Georgia là nơi đang sở hữu mô hình nghiên cứu liên ngành hàng đầu về tìm kiếm và thu hồi hài cốt người. Nhóm nghiên cứu tại đây đã xây dựng một hệ sinh thái khoa học tích hợp, kết hợp chặt chẽ giữa lịch sử, nhân học, khảo cổ học, trí tuệ nhân tạo, cảm biến hóa học, ADN môi trường, viễn thám và địa vật lý. Các chuyên gia khẳng định, trong các môi trường địa hình phức tạp, không một công nghệ đơn lẻ nào có thể giải quyết được toàn bộ vấn đề, mà đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa dữ liệu lịch sử, quan sát thực địa và năng lực tính toán hiện đại.
Tại các buổi làm việc chuyên sâu, nhiều giải pháp công nghệ tiên tiến đã được trình bày chi tiết, tiêu biểu là hệ thống ra-đa xuyên đất. Đặc biệt, để thích ứng với đặc thù thổ nhưỡng đất sét ẩm có độ suy hao tín hiệu cao tại Việt Nam, các nhà khoa học đã tích hợp thêm cảm biến từ tính và thuật toán xử lý ảnh, giúp nhận diện chính xác sự xáo trộn địa tầng của các hố chôn tập thể.
Dự án ứng dụng công nghệ tìm kiếm hài cốt người, hỗ trợ Việt Nam, được Hội đồng lãnh đạo nhà trường đặc biệt quan tâm, thành lập một nhóm các nhà khoa học đầu ngành thuộc các lĩnh vực liên quan. Trong một năm rưỡi qua, nhóm nhà khoa học tại đây đã có một số chuyến sang Việt Nam, xây dựng một loạt hệ thống giải pháp tổng thể có tính liên ngành cao. Phương pháp này được đánh giá mang tính đột phá, khai thác nhiều nguồn lực và tri thức liên ngành, phục vụ mục đích tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Trong tổng thể các giải pháp, Việt Nam đặc biệt quan tâm tới hai phương pháp là ADN môi trường và xác định mộ lẫn bằng Plasma quang phổ, cùng với giải pháp ra-đa từ trường và ra-đa xuyên đất.
Bên cạnh đó, hệ thống phân tích ADN môi trường di động cũng mang lại khả năng xác định vết tích sinh học của hài cốt ngay tại hiện trường, giúp các đội quy tập tránh việc khai quật diện rộng không cần thiết.
Cùng với đó là các giải pháp công nghệ khác như giải pháp phòng thí nghiệm trong vòng lặp để giám sát môi trường liên tục; công nghệ bóc tách bằng laser kết hợp khối phổ và quang phổ phát xạ plasma, giúp phân tích thành phần hóa học xương để tách biệt chính xác từng bộ hài cốt trong các mộ chôn tập thể; các ứng dụng viễn thám, thiết bị bay không người lái, trí tuệ nhân tạo, robot tự hành, địa khảo cổ học dưới nước và mô hình hóa dòng chảy nước ngầm.
Tại buổi làm việc, Đại học Georgia cam kết chuyển giao công nghệ, mở các khóa huấn luyện ngắn hạn cho lực lượng quy tập Việt Nam và chia sẻ tư liệu bản đồ.
Kinh nghiệm giám định pháp y quân sự Hoa Kỳ
Trước đó, đoàn công tác đã khảo sát, trao đổi kinh nghiệm thực tiễn tại Hệ thống Giám định Y khoa Lực lượng Vũ trang Hoa Kỳ (AFMES), đặt trụ sở tại bang Delaware.
Tại các phân khu chức năng, đoàn công tác đã trực tiếp quan sát cách thức vận hành bộ máy, hệ thống quản lý dữ liệu sinh học và phương pháp bảo quản mẫu vật hài cốt. Nội dung làm việc trọng tâm xoay quanh việc ứng dụng kỹ thuật giám định pháp y thế hệ mới và cách thức quản lý hồ sơ tại Phòng thí nghiệm Nhận dạng ADN Lực lượng Vũ trang Hoa Kỳ, cơ sở chuyên trách phân tích ADN phục vụ việc tìm kiếm và xác định danh tính quân nhân tử nạn.
Hệ thống Giám định Y khoa Lực lượng Vũ trang Hoa Kỳ, viết tắt AFMES, đảm nhận nhiệm vụ cung cấp dịch vụ điều tra y khoa pháp lý toàn diện cho Bộ Chiến tranh cùng các cơ quan liên bang khác.
Phát biểu tại buổi làm việc, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu khẳng định việc ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ đóng vai trò then chốt trong thực hiện chính sách đền ơn đáp nghĩa. Những thông tin, bài học thu nhận từ chuyến khảo sát thực tế là cơ sở quan trọng để Ban Chỉ đạo 515 nghiên cứu, tham mưu, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình giám định pháp y quân sự tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, việc chủ động tiếp cận các chuẩn mực quốc tế về quản lý dữ liệu và công nghệ xét nghiệm tiên tiến được kỳ vọng tạo bước đột phá, góp phần nâng cao năng lực chuyên môn cho các trung tâm xét nghiệm ADN trong nước.
Chuyến làm việc của đoàn công tác Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ giúp tham khảo, học hỏi những hướng đi mới trong ứng dụng công nghệ hiện đại, đồng thời góp phần nâng cao, chuẩn hóa quy trình giám định hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam trong thời gian tới.
Trong ngày 13/8 (theo giờ địa phương), Đoàn công tác cũng đã có buổi làm việc với nhóm nghiên cứu thuộc Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong Chiến tranh - VWAI nhằm đẩy nhanh tiến độ hợp tác với phía Hoa Kỳ trong tiếp nhận dữ liệu và vận động các nguồn lực phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Ngay trong buổi làm việc, nhóm nghiên cứu VWAI đã trao cho Đoàn công tác một số tài liệu về khu mộ tập thể bộ đội Việt Nam tại khu vực Cồn Tiên, tỉnh Quảng Trị trong trận đánh năm 1967; kết quả điều tra ban đầu về hố chôn tập thể tại Căn cứ Hỏa lực Blue năm 1971.
