Giảm chi thường xuyên để tăng chi đầu tư
Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 19/8, thảo luận tại Tổ 11 (bao gồm các đại biểu Quốc hội Đoàn thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ngãi) về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng ghi nhận, đánh giá cao ý kiến phát biểu của các đại biểu Quốc hội.
Thủ tướng cho biết, qua nghiên cứu quá trình thực hiện các chương trình giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Chính phủ nhận thấy cơ chế tích hợp, lồng ghép hiện nay vẫn chưa bảo đảm tính tổng thể, đồng bộ và toàn diện.
Trong khi đó, Quốc hội đã ban hành thêm các nghị quyết liên quan đến các chương trình về văn hóa, giáo dục, y tế, phòng, chống ma túy. Nếu tiếp tục thực hiện theo cơ chế hiện hành, theo Thủ tướng, có khả năng sẽ không bảo đảm hiệu quả và không đạt đầy đủ các mục tiêu mà Quốc hội đã đặt ra. Chính vì vậy, Chính phủ đã mạnh dạn đề xuất tích hợp các chương trình nhằm khắc phục tình trạng nguồn lực phân mảnh, đầu mối nhiều, chi phí tổ chức thực hiện lớn nhưng hiệu quả chưa tương xứng.
Qua tính toán sơ bộ, tổng nguồn lực của các chương trình trên 800 nghìn tỷ đồng, trong đó chi thường xuyên chiếm khoảng trên 40%. Song, phần lớn các nội dung này đã nằm trong nhiệm vụ chi thường xuyên của các bộ, ngành, địa phương. Do đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng, cần tiếp tục rà soát để xác định những nhiệm vụ thuộc chức năng, nhiệm vụ thường xuyên thì không cần bố trí thêm ngân sách, bởi đã được bảo đảm trong chi thường xuyên hằng năm. Chỉ những nội dung phát sinh, cần thiết để thực hiện chương trình mới bố trí nguồn lực.
“Qua điều chỉnh, cơ cấu chi sơ bộ hiện được tính toán theo hướng 75% dành cho chi đầu tư và 25% cho chi thường xuyên. Nếu tiếp tục thực hiện việc rà soát, cơ cấu chi thường xuyên có thể còn giảm nữa để tăng nguồn lực cho đầu tư. Đây là một điểm rất quan trọng”, Thủ tướng nhấn mạnh.
Phân cấp mạnh, địa phương quyết định lĩnh vực cần ưu tiên
Về mục tiêu chương trình, Thủ tướng cho biết, việc tích hợp cần bảo đảm thực hiện đúng các nghị quyết của Quốc hội. Việc tích hợp, lồng ghép vào một chương trình không có nghĩa là làm thay đổi mục tiêu đã được Quốc hội quyết định. Tuy nhiên, cũng không có nghĩa tất cả các tỉnh, thành phố đều phải thực hiện tất cả các nhóm nhiệm vụ trong chương trình.
“Trước hết cần xây dựng một khung mục tiêu, tiêu chí chung; trên cơ sở đó, tùy điều kiện thực tế, các địa phương quyết định lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư. Đây cũng là nội dung gắn với việc phân cấp mạnh hơn. Các địa phương phải căn cứ vào nhu cầu thực tiễn để quyết định cần đầu tư vào lĩnh vực nào.
Trách nhiệm này thuộc về Hội đồng nhân dân các cấp. Trong khi đó, các bộ, ngành thực hiện việc kiểm tra, giám sát và hậu kiểm quá trình triển khai của địa phương. Trách nhiệm của địa phương rất lớn trong việc bố trí chương trình, bảo đảm giải quyết đúng những yêu cầu thực tiễn đặt ra”,Thủ tướng lưu ý.
Đáng chú ý, Thủ tướng cho rằng, cách làm này cũng nhằm tránh tình trạng Trung ương đã phân bổ nguồn lực nhưng địa phương không có nhu cầu thực tế. Chẳng hạn, một địa phương đã đủ cơ sở giáo dục nhưng vẫn phải tiếp tục thực hiện nhiệm vụ xây dựng trường học; hoặc đã có đủ cơ sở y tế nhưng vẫn phải tiếp tục đầu tư vào lĩnh vực y tế.
Do đó, tổng thể chương trình có thể được xác định theo một khung chung, nhưng việc triển khai phải căn cứ vào nhu cầu thực tế của từng tỉnh, thành phố để có quyết định phù hợp.
Tập trung nguồn lực cho nơi khó khăn
Đáng chú ý, Thủ tướng Chính phủ cũng cho rằng, việc tổ chức lại, lồng ghép, tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia phải đi cùng với tái cấu trúc các nhiệm vụ, nhằm tránh chồng chéo, dàn trải và bảo đảm nguồn lực được đưa đúng vào những lĩnh vực, địa bàn đang có nhu cầu. Đặc biệt, cần quan tâm đến các tỉnh khó khăn; trong các địa bàn khó khăn cần chú trọng khu vực đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực biên giới. Đây chính là những mục tiêu của chương trình.
Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, mục tiêu xuyên suốt của Chương trình là tập trung vào những khu vực khó khăn, đặc biệt khó khăn.
Về bản chất, theo Thủ tướng Lê Minh Hưng, khi thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, mục tiêu là thực hiện các nhóm nhiệm vụ về xã hội, qua đó điều tiết lại nguồn lực quốc gia để giải quyết những vấn đề khó khăn tại các khu vực vùng sâu, vùng xa. Đây là nội dung xuyên suốt của chương trình.
Trong khi đó, khi xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn, vẫn cần tập trung đầu tư cho một số cực tăng trưởng, hoàn thiện hạ tầng chiến lược để các tỉnh phát triển, tăng thu và có nguồn lực điều tiết trở lại. Vì vậy, quan điểm của Chính phủ là tích hợp nhưng không tích hợp cơ học, đồng thời không làm thay đổi hoặc thu hẹp các mục tiêu mà Quốc hội đã thông qua.
Các mục tiêu Quốc hội đặt ra trong các nghị quyết phải được bảo đảm xuyên suốt. Tuy nhiên, cần cơ cấu lại các nhiệm vụ để bảo đảm tính tổng thể, tránh trùng lặp, lãng phí và quan trọng nhất là nguồn lực phải được đưa đúng vào những nơi, những lĩnh vực đang thực sự cần.
Cùng với việc tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia, một yêu cầu quan trọng là tổ chức lại cơ chế thực hiện theo hướng hiệu quả hơn, giảm đầu mối, giảm thủ tục, giảm văn bản và quy trình hướng dẫn, qua đó giảm tải cho các địa phương, nhất là cấp xã, phường.
Đáng chú ý, việc hướng dẫn sẽ được lồng ghép với ứng dụng khoa học công nghệ và AI. Chẳng hạn, đối với một nội dung chi trong lĩnh vực y tế, cán bộ cấp xã, phường có thể xác định rõ các bước thực hiện theo quy định nào và áp dụng trực tiếp, qua đó rút ngắn quy trình, giảm thời gian và hạn chế việc phải tra cứu nhiều văn bản.
Về cơ chế tổ chức thực hiện, dự kiến Chính phủ sẽ thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương. Sau khi Quốc hội ban hành nghị quyết và Chính phủ ban hành các quy định liên quan, sẽ tổ chức hội nghị toàn quốc để triển khai và ban hành đầy đủ các hướng dẫn thực hiện.
Để Ban Chỉ đạo Trung ương đi vào hoạt động, vẫn cần một cơ quan điều phối Trung ương. Trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Thủ tướng cho biết, phương án đang được nghiên cứu là tổ chức cơ quan điều phối trên nền tảng Văn phòng điều phối hiện nay. Tuy nhiên, do quy mô và tính chất tích hợp lớn hơn, có thể hình thành một cơ quan điều phối Trung ương đặt tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời biệt phái cán bộ của các bộ, ngành liên quan tham gia.
Cơ quan này cần có sự tham gia của cán bộ phụ trách nhiều lĩnh vực như y tế, văn hóa, giáo dục, dân tộc, tôn giáo và các lĩnh vực liên quan, nhằm bảo đảm việc điều phối được thống nhất.
Trong khi đó, Bộ Tài chính vẫn giữ trách nhiệm tham mưu về phân bổ nguồn lực, bởi Bộ đang thực hiện chương trình đầu tư công trung hạn. Đối với chương trình mục tiêu quốc gia, việc phân bổ nguồn lực như thế nào cũng cần được Bộ Tài chính tiếp tục tham mưu cho Chính phủ và Ban Chỉ đạo Trung ương để tổ chức thực hiện.
"Mục tiêu của cách làm này là tập trung đầu mối, tinh gọn và đơn giản hóa, nhất là hệ thống văn bản hướng dẫn, qua đó giảm tải cho địa phương",Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh.
Hoàn thiện tên gọi, ưu tiên nguồn lực cho địa bàn khó khăn
Về tên gọi của chương trình, theo Thủ tướng, đây cũng là nội dung được bàn luận nhiều. Nếu thể hiện đầy đủ các cấu thành của chương trình thì tên gọi sẽ dài. Tuy nhiên, tên gọi phải bảo đảm được các yếu tố ưu tiên. Trong đó, lĩnh vực nông thôn, dân tộc và miền núi là những nội dung bắt buộc phải được thể hiện.
Xuyên suốt chương trình là tập trung vào những khu vực khó khăn, đặc biệt khó khăn. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo mong muốn tiếp tục nhận được ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc hội để hoàn thiện tên gọi chương trình, vừa bảo đảm đầy đủ nội dung, vừa thể hiện được trọng tâm ưu tiên.
Về nguồn lực, Thủ tướng cho biết cơ bản sẽ dựa trên tổng nguồn lực đã được Quốc hội thông qua. Chính phủ kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ tiếp tục rà soát, quyết định cơ cấu nguồn vốn, trong đó xác định cụ thể tỷ lệ chi đầu tư, chi thường xuyên, nguồn Trung ương, địa phương và nguồn bố trí cho các bộ, ngành. Các bộ, ngành Trung ương vẫn được bố trí nguồn lực để thực hiện những nhiệm vụ mà nghị quyết của Quốc hội giao trực tiếp.
Tuy nhiên, cách thức phân bổ nguồn lực sẽ được đổi mới theo hướng ưu tiên các địa bàn khó khăn, nhất là những tỉnh chưa tự cân đối được ngân sách và phải nhận hỗ trợ từ ngân sách Trung ương. Những địa phương này sẽ được ưu tiên hỗ trợ ở mức cao hơn.
Trong từng địa phương, nguồn lực cũng phải được ưu tiên cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn; đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi; các địa bàn an toàn khu, biên giới, hải đảo, đồng thời lồng ghép vào các nội dung mục tiêu của chương trình. Đây sẽ là những địa bàn được xác định để ưu tiên bố trí nguồn lực.
Đối với cơ chế chuyển tiếp, trong thời gian Quốc hội và Chính phủ chưa ban hành đầy đủ các quy định mới, các địa phương vẫn tiếp tục thực hiện theo quy định hiện hành. Ngay khi cơ chế mới có hiệu lực, Chính phủ sẽ cố gắng triển khai chuyển đổi, đồng thời quy định rõ những dự án, nhiệm vụ nào được chuyển sang cơ chế mới, nội dung nào tiếp tục thực hiện theo quy định cũ, bảo đảm không làm gián đoạn và không ảnh hưởng đến hiệu quả chương trình.
Trên tinh thần đó, thay mặt cơ quan soạn thảo, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo nghiên cứu, hoàn thiện các nội dung của chương trình. Thủ tướng Lê Minh Hưng mong muốn các đại biểu Quốc hội ủng hộ chủ trương tích hợp, với mục tiêu nâng cao hiệu quả thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, bảo đảm nguồn lực được tập trung và đi đúng vào những vấn đề thực tế mà đồng bào, người dân đang cần.
Về cơ chế tổ chức thực hiện, dự kiến Chính phủ sẽ thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương. Có thể hình thành một cơ quan điều phối Trung ương đặt tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời biệt phái cán bộ của các bộ, ngành liên quan tham gia. Trong đó, Bộ Tài chính vẫn giữ trách nhiệm tham mưu về phân bổ nguồn lực.
