Gắn bảo tồn làng nghề với yêu cầu phát triển mới
Ngày 8/8, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, tư vấn kiến trúc và bảo tồn phát triển làng nghề (RICACVCD) tổ chức lễ công bố chính thức đi vào hoạt động. Sự ra đời của Viện diễn ra trong bối cảnh các làng nghề đang đứng trước những yêu cầu phát triển mới, khi quá trình đô thị hóa, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập đặt ra nhiều vấn đề vượt ra ngoài phạm vi bảo tồn nghề truyền thống.
Ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam (bên trái), trao quyết định thành lập Viện Nghiên cứu, Tư vấn Kiến trúc và Bảo tồn phát triển Làng nghề cho ThS.KTS Nguyễn Khánh Hiệp, Viện trưởng.
Thực tế, câu chuyện của làng nghề hiện nay không chỉ là duy trì nghề, giữ sản phẩm hay bảo tồn các giá trị văn hóa. Tổ chức không gian sản xuất, kiến trúc làng nghề, hạ tầng, môi trường, cảnh quan, xử lý chất thải, ứng dụng công nghệ và kết nối sản xuất với du lịch, thương mại cũng ngày càng trở thành những vấn đề cần được giải quyết đồng bộ. Trong bối cảnh đó, việc hình thành một tổ chức khoa học, công nghệ chuyên sâu về kiến trúc, quy hoạch và bảo tồn làng nghề được kỳ vọng tạo thêm nguồn lực nghiên cứu, tư vấn và phản biện chính sách, đồng thời kết nối giữa yêu cầu bảo tồn với mục tiêu phát triển kinh tế.
Viện được thành lập theo Công văn số 5984/BNV-TCPCP ngày 12/6/2026 của Bộ Nội vụ; Quyết định số 11/QĐ-HH ngày 16/6/2026 của Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam và được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động khoa học và công nghệ số A-2961 ngày 2/7/2026. ThS.KTS Nguyễn Khánh Hiệp được giao đảm nhiệm cương vị Viện trưởng.
Theo chức năng được phê duyệt, Viện tập trung nghiên cứu khoa học trong các lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch, bảo tồn và phát triển làng nghề; tư vấn, phản biện, thẩm định các chương trình, dự án, quy hoạch; thiết kế không gian kiến trúc làng nghề; đào tạo, chuyển giao công nghệ; tổ chức hội thảo, triển lãm, xúc tiến thương mại và mở rộng hợp tác trong nước, quốc tế.
Đáng chú ý, hướng tiếp cận của Viện không đặt không gian làng nghề đơn thuần ở chức năng sản xuất mà xem đây là một chỉnh thể bao gồm văn hóa, kiến trúc, cảnh quan, cộng đồng dân cư và sinh kế địa phương. Theo định hướng này, nghiên cứu về quy hoạch và phát triển làng nghề sẽ được đặt cùng với các vấn đề về bảo tồn di sản kiến trúc, ứng dụng công nghệ và vật liệu mới, xây dựng cơ sở dữ liệu số, phát triển du lịch, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây cũng là cơ sở để nghiên cứu các mô hình làng nghề xanh, kinh tế tuần hoàn, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và từng bước kết nối không gian sản xuất với đời sống văn hóa, du lịch và thương mại.
Xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu và tư vấn
Tại lễ công bố, Ban Lãnh đạo Viện giới thiệu định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030 với 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết, Viện hướng tới xây dựng năng lực nghiên cứu và tư vấn về quy hoạch, kiến trúc, bảo tồn và phát triển làng nghề; tham gia tư vấn, phản biện các chương trình, đề án, chính sách phát triển làng nghề ở Trung ương và địa phương.
Cùng với đó, nghiên cứu, ứng dụng công nghệ mới, chuyển đổi số và vật liệu thân thiện với môi trường trong bảo tồn, cải tạo và phát triển không gian làng nghề. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về làng nghề cũng được xác định là một hướng nhằm hỗ trợ công tác quản lý, nghiên cứu và hoạch định chính sách.
Viện cũng dự kiến tăng cường liên kết với các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, nghệ nhân và tổ chức quốc tế để thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, nâng cao năng lực quản trị và đổi mới sáng tạo tại các làng nghề. Một hướng hoạt động khác là phối hợp với các địa phương trong quy hoạch, bảo tồn kiến trúc truyền thống, phát triển du lịch văn hóa làng nghề, xây dựng mô hình làng nghề xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Phát biểu tại lễ công bố, ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, cho rằng việc thành lập Viện là bước đi nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu, tư vấn và đổi mới sáng tạo của Hiệp hội.
Theo ông Trịnh Quốc Đạt, trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đối với làng nghề không chỉ dừng ở bảo tồn nghề, sản phẩm và các giá trị văn hóa truyền thống mà còn bao gồm quy hoạch, kiến trúc, công nghệ, môi trường, chuyển đổi số và mở rộng thị trường. Vì vậy, Viện cần phát huy đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, kiến trúc sư cùng mạng lưới nghệ nhân, doanh nghiệp để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, đồng thời trở thành cầu nối giữa cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức khoa học, trường đại học, doanh nghiệp và cộng đồng làng nghề.
Lãnh đạo Hiệp hội Làng nghề Việt Nam kỳ vọng Viện sẽ tham gia tư vấn chính sách và góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn trong quy hoạch, bảo tồn và phát triển làng nghề, hướng tới các mô hình phát triển hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc.
ThS.KTS Nguyễn Khánh Hiệp, Viện trưởng Viện Nghiên cứu, tư vấn kiến trúc và bảo tồn phát triển làng nghề, cho biết mục tiêu của Viện là đưa hoạt động nghiên cứu, tư vấn gắn chặt hơn với những vấn đề thực tiễn của làng nghề, từ quy hoạch, kiến trúc, bảo tồn không gian văn hóa đến môi trường, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao giá trị sản phẩm.
Theo ông Nguyễn Khánh Hiệp, việc gắn nghiên cứu với thực tiễn sẽ góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị di sản làng nghề trong quá trình hội nhập và phát triển, đồng thời tạo thêm cơ sở để các địa phương tìm kiếm mô hình phát triển phù hợp với điều kiện mới.
Theo định hướng giai đoạn 2026-2030, trọng tâm hoạt động của Viện sẽ hướng nhiều hơn vào những vấn đề cụ thể tại từng làng nghề, địa phương; từ tổ chức không gian sản xuất, bảo tồn kiến trúc truyền thống, xử lý môi trường đến phát triển du lịch, chuyển đổi số và nâng cao giá trị sản phẩm.
