Xuất khẩu theo hợp đồng thương mại qua các cửa khẩu biên giới tăng gần 3,8 lần
Với đường biên giới dài tiếp giáp Campuchia, thương mại biên giới luôn là trụ cột xuất khẩu của Tây Ninh. Chín tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh ước đạt 15,54 tỷ USD, tăng 19%. Trong đó, Campuchia là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba và nhập khẩu lớn thứ hai của tỉnh. Tám tháng, xuất khẩu sang thị trường này đạt 964 triệu USD, tăng 18,3%, còn nhập khẩu đạt 1,54 tỷ USD, tăng 7,8%. Điểm sáng nổi bật nhất nằm ở cơ cấu kênh xuất khẩu.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Châu Thị Lệ, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Tây Ninh cho biết, 9 tháng năm 2026, xuất khẩu theo hợp đồng thương mại qua các cửa khẩu biên giới của tỉnh đạt 813,5 triệu USD, tăng 283,2%, tức gần gấp 3,8 lần cùng kỳ. Mặt hàng chủ yếu gồm cao su tổng hợp, lon nhôm rỗng, giấy, phụ tùng xe đạp, nguyên phụ liệu may, vải, chỉ may, hàng may mặc, thức ăn chăn nuôi, phân bón, mỹ phẩm và hàng tiêu dùng.
Trong khi đó, trị giá mua bán, trao đổi của cư dân biên giới đạt 1.620,5 tỷ đồng, tương đương khoảng 62,3 triệu USD, tăng 327,8%. Như vậy, dù cả hai kênh cùng tăng mạnh, quy mô xuất khẩu chính ngạch hiện đã gấp khoảng 13 lần kênh cư dân biên giới, chiếm gần 93% tổng trị giá hàng hóa xuất qua hai hình thức này. Theo đánh giá của Sở Công Thương, xuất khẩu chính ngạch ngày càng có chiều hướng tăng.
Tuy nhiên, nhìn sâu vào cơ cấu mặt hàng sẽ thấy một khoảng cách rõ rệt. Hàng đi theo hợp đồng thương mại chủ yếu là sản phẩm công nghiệp, nguyên phụ liệu và hàng tiêu dùng của các doanh nghiệp có quy mô. Còn rau củ quả, trái cây cùng nhiều mặt hàng bách hóa, tạp hóa gia dụng như nệm, tập vở, ly nhựa vẫn chủ yếu đi theo kênh cư dân biên giới. Nói cách khác, nông sản vẫn chưa thực sự bước vào “đường lớn” chính ngạch. Đặc thù của kênh cư dân biên giới là giao dịch nhỏ lẻ, ít ràng buộc hợp đồng, nên rất nhạy cảm trước mọi thay đổi về chính sách quản lý ở phía bên kia biên giới.
Theo bà Châu Thị Lệ, phía Campuchia đã tăng cường kiểm soát tải trọng phương tiện vận tải hàng hóa, đồng thời tập trung chiến lược phát triển thương hiệu hàng hóa trong nước. Những yếu tố này phần nào ảnh hưởng đến tiến độ xuất khẩu hàng hóa của tỉnh.
Với doanh nghiệp làm ăn bài bản, có hợp đồng, có chứng từ, những thay đổi như vậy có thể điều chỉnh để thích ứng. Nhưng với các hộ kinh doanh và tiểu thương nông sản vốn quen với phương thức trao đổi linh hoạt, đó là rủi ro trực tiếp đến đầu ra, giá bán và thu nhập của người sản xuất.
Đi đường dài với thị trường Campuchia
Dù vậy, bà Châu Thị Lệ cho rằng nhu cầu nhập khẩu hàng hóa của Campuchia vẫn khá lớn, là cơ hội để hàng Việt Nam thâm nhập sâu hơn. Cơ cấu xuất khẩu 8 tháng phần nào minh chứng cho điều này. Dệt may dẫn đầu với 373 triệu USD, tăng 10,2%; sắt thép các loại đạt 248 triệu USD, tăng 24,6%; nguyên phụ liệu dệt may, da giày đạt 61 triệu USD, tăng 30%; hóa chất đạt 24 triệu USD, tăng hơn 7,6 lần. Phần lớn là hàng đầu vào cho sản xuất, cho thấy hàng hóa Tây Ninh đang dần gắn vào chuỗi cung ứng của nước bạn. Dẫu vậy, sản phẩm từ sắt thép lại giảm 22,9%, là tín hiệu cho thấy cạnh tranh ở một số nhóm hàng đã bắt đầu gay gắt hơn.
Từ thực tế đó, Sở Công Thương tiếp tục khuyến cáo doanh nghiệp tăng xuất nhập khẩu theo hợp đồng thương mại để tránh rủi ro. Đồng thời, Sở triển khai Đề án đẩy mạnh phát triển thương mại biên giới, xuất khẩu sang Campuchia giai đoạn 2025 - 2027 theo Quyết định số 2162/QĐ-BCT ngày 25/7/2025 của Bộ Công Thương.
Ở tầm hợp tác địa phương, UBND tỉnh Tây Ninh đã ký kết thỏa thuận hợp tác với ba tỉnh giáp biên của Campuchia là Svay Rieng, Prey Veng và Tboung Khmum. Đây là nền tảng để tháo gỡ kịp thời các vướng mắc phát sinh tại cửa khẩu.
Trong nhiệm vụ quý IV, UBND tỉnh giao Sở Công Thương ưu tiên phát triển chợ đầu mối nông sản hiện đại tại các đô thị trung tâm, khu công nghiệp và khu vực cửa khẩu, đồng thời kịp thời thông tin về thị trường thế giới và thay đổi chính sách thương mại của các nước. Ở khâu sản xuất, tỉnh tăng cường quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm tra truy xuất nguồn gốc. Đây chính là những “mắt xích” còn thiếu để nông sản có thể đi theo hợp đồng thương mại, với khối lượng ổn định và chất lượng đồng đều.
Hạ tầng kết nối cũng đang được chuẩn bị cho giai đoạn mới. Đường ĐT.791 nối cửa khẩu Xa Mát với cửa khẩu Tân Nam nằm trong danh mục công trình được tỉnh tập trung triển khai. Đáng chú ý là dự án đường kết nối hành lang công nghiệp, đô thị Mộc Bài - Xuyên Á, quy mô 8 - 10 làn xe, giai đoạn 1 dài khoảng 33,1 km, điểm cuối cách cửa khẩu quốc tế Mộc Bài 4 km. Dự án có tổng vốn dự kiến 7.600 tỷ đồng theo phương thức đối tác công tư, dự kiến khởi công trong quý I/2027.
Khi hạ tầng thông suốt, chợ đầu mối hình thành và vùng nguyên liệu được chuẩn hóa, nông sản Tây Ninh mới đủ điều kiện chuyển từ những chuyến hàng nhỏ lẻ sang các hợp đồng thương mại dài hạn, ổn định.
Tại Trung Quốc, thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của tỉnh, nông sản Tây Ninh đang đi tốt theo đường chính ngạch. Tám tháng năm 2026, xuất khẩu gạo sang thị trường này đạt 150 triệu USD, tăng 79,8%; rau quả đạt 43 triệu USD, tăng 40,9%. Tuy vậy, hạt điều chỉ đạt 55 triệu USD, giảm 33,8%; sắn và sản phẩm từ sắn đạt 269 triệu USD, giảm 4,8%, cho thấy sức ép cạnh tranh với nhóm nông sản truyền thống vẫn lớn.
