Tăng cơ chế bảo vệ người lao động
Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng ngày 10/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Cho ý kiến về dự án luật, đại biểu Đào Chí Nghĩa, Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đoàn thành phố Cần Thơ góp ý vào nhiều nội dung với mục tiêu làm rõ trách nhiệm, tăng tính khả thi và quan trọng nhất là tăng cơ chế bảo vệ người lao động, bởi đây là đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong quan hệ đưa người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.
Cụ thể, đối với khoản 2, đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị cần bổ sung quy định về thời hạn tối đa doanh nghiệp được chuẩn bị nguồn lao động. Bởi thực tế có trường hợp người lao động đã tham gia đào tạo, học nghề, thậm chí mất nhiều tháng chuẩn bị nhưng cuối cùng doanh nghiệp không ký được hợp đồng với đối tác nước ngoài. Khi đó, phần lớn rủi ro lại chuyển sang người lao động.
"Đề nghị quy định rõ, hết thời hạn chuẩn bị nguồn mà chưa thực hiện được việc đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài thì doanh nghiệp phải chấm dứt chương trình hoặc chuyển sang chương trình khác nếu người lao động đồng ý; đồng thời phải hoàn trả các khoản đã thu theo quy định và bồi thường thiệt hại nếu lỗi thuộc về doanh nghiệp”,đại biểu đề xuất.
Thứ haiđối với khoản 4, điều 18 dự thảo quy định giao UBND cấp xã theo dõi, giám sát hoạt động tuyển chọn lao động. Song, đại biểu cho rằng, quy định này chưa thật sự phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hiện nay, bởi cấp xã không có lực lượng theo dõi, giám sát và cũng không đủ thông tin để kiểm tra các hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài. Vì vậy, đề nghị chuyển từ cơ chế “theo dõi, giám sát” sang cơ chế “tiếp nhận thông tin, phối hợp xác minh và chuyển xử lý”.
Theo đó, đại biểu đề xuất, điều chỉnh thành quy định giao UBND cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận thông tin tuyển chọn lao động trên địa bàn; phối hợp xác minh ban đầu; trường hợp phát hiện dấu hiệu thu tiền trái quy định, tuyển dụng trái phép hoặc có dấu hiệu lừa đảo thì chuyển ngay hồ sơ, thông tin đến cơ quan chuyên môn cấp tỉnh để xử lý. Việc quy định như vậy sẽ vừa phù hợp với năng lực của cấp xã, vừa xác định rõ trách nhiệm, tránh tình trạng khi xảy ra vi phạm thì khó xác định cơ quan nào chịu trách nhiệm.
Về cơ chế bảo vệ lao động, đại biểu cho rằng, cần xác lập quy trình phối hợp giữa doanh nghiệp dịch vụ - Bộ Nội vụ - Bộ Ngoại giao - cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài khi phát sinh vụ việc ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động; quy định thời hạn cụ thể để doanh nghiệp phải tiếp nhận, xử lý và báo cáo vụ việc; không nên chỉ quy định chung là “thông tin, báo cáo”; đối với những vụ việc nghiêm trọng, phải xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc tạm ứng hoặc bố trí khẩn cấp các chi phí hỗ trợ, bảo vệ và đưa người lao động về nước khi cần thiết.
Ưu tiên bảo vệ những đối tượng yếu thế
Tương tự, về bảo vệ lao động nữ và các nhóm lao động dễ bị tổn thương, đại biểu Thạch Phước Bình, đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long cho rằng, Luật hiện hành đã quy định tại khoản 4 Điều 4 về bình đẳng giới, không phân biệt đối xử; điểm đ khoản 1 Điều 6 về quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng khi bị ngược đãi, cưỡng bức lao động hoặc quấy rối tình dục.
Dự thảo tiếp tục bổ sung tại điểm b, điểm e khoản 2 Điều 26 trách nhiệm tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý và xử lý các vụ việc ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Theo đại biểu, yêu cầu đặt ra là phải chuyển từ “quyền được quy định” sang “quyền có thể thực hiện được khi có rủi ro”.
Đại biểu Thạch Phước Bình, đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long phát biểu cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Đại biểu Thạch Phước Bình dẫn chứng số liệu của Tổ chức lao động quốc tế - ILO cho thấy tính cấp thiết của vấn đề này. Theo nghiên cứu sử dụng Điều tra lao động việc làm năm 2021, bình quân lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài phải dành khoản tương đương khoảng 7,4 tháng tiền lương tháng đầu tiên để chi trả hoặc bù đắp chi phí tuyển dụng. ILO cũng cảnh báo chi phí tuyển dụng cao, cùng với khả năng tiếp cận cơ chế khắc phục hạn chế, có thể làm gia tăng nguy cơ bóc lột, cưỡng bức lao động và mua bán người; lao động nữ còn có thể dễ bị tổn thương hơn trước các hình thức bạo lực và phân biệt đối xử.
Vì vậy, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị Điều 65 về giáo dục định hướng phải cụ thể hóa, nhất là với lao động nữ làm giúp việc gia đình, chăm sóc và các nghề có tính biệt lập, các nội dung về nhận diện quấy rối, cưỡng bức lao động, mua bán người; phương thức báo tin an toàn và địa chỉ hỗ trợ khẩn cấp. Đồng thời, cần liên thông Điều 26, Điều 67 và Điều 71 để hình thành cơ chế hỗ trợ khẩn cấp rõ đầu mối, rõ thời hạn và rõ trách nhiệm, bảo đảm người lao động được can thiệp kịp thời khi rơi vào tình huống nguy hiểm.
Ngoài ra, về nội dung ngăn chặn việc lợi dụng pháp nhân để lách quy định về Giấy phép và tăng khả năng tự bảo vệ của người lao động, đại biểu Thạch Phước Bình cho biết, tại khoản 1a, khoản 1b Điều 10, dự thảo quy định hạn chế cấp Giấy phép trong 05 năm đối với doanh nghiệp và người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp bị thu hồi Giấy phép do vi phạm nghiêm trọng, nhưng không mở rộng mặc nhiên sang chủ sở hữu, thành viên góp vốn hoặc cổ đông. Vì vậy, cách tiếp cận này là hợp lý, vì hạn chế quyền kinh doanh phải gắn với lỗi và trách nhiệm pháp lý cụ thể. Tuy nhiên, cần phòng ngừa việc người thực tế tổ chức sai phạm thay người đại diện, chuyển vốn hoặc lập pháp nhân mới để tiếp tục hoạt động.
Do đó, khi thẩm định cấp Giấy phép theo Điều 10, cơ quan có thẩm quyền cần khai thác dữ liệu đăng ký doanh nghiệp để nhận diện các dấu hiệu bất thường như thay đổi người đại diện, chuyển vốn, trùng địa chỉ, nhân sự hoặc bộ máy tuyển dụng. Cơ chế này cần gắn với Điều 7 về các hành vi bị nghiêm cấm và điểm d khoản 2 Điều 70 về phối hợp giữa Bộ Nội vụ và Bộ Công an trong phòng ngừa, phát hiện, xử lý lừa đảo, thu tiền trái pháp luật và các hành vi vi phạm liên quan.
Đồng thời, đề nghị xây dựng công cụ tra cứu tập trung, đơn giản để người lao động có thể kiểm tra doanh nghiệp có Giấy phép hay không, đơn hàng có hợp pháp hay không và doanh nghiệp có đang bị cảnh báo hay không. Đây là giải pháp thiết thực để phòng ngừa lừa đảo, nhất là trên không gian mạng.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng không làm thay đổi phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng đã được quy định tại Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (Luật số 69/2020/QH14).Trong đó các điều sửa đổi, bổ sung tại dự thảo Luật nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật trên cơ sở thể chế hóa 03 nhóm quy định về: Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư, kinh doanh và thúc đẩy chuyển đổi số. Xử lý một số vấn đề cấp thiết, vướng mắc, bất cập phát sinh từ thực tiễn; cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng hai con số. Đẩy mạnh phân quyền đối với chính quyền địa phương và giải quyết các vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp.
