Chiều 7/10, tại họp báo thường kỳ Bộ Công Thương quý III/2026, trả lời câu hỏi của phóng viên nhà báo quan tâm về việc tái cơ cấu Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho biết, hiện nay, Bộ Công Thương được Chính phủ giao xây dựng Đề án tái cơ cấu ngành điện phục vụ phát triển thị trường điện cạnh tranh. Hiện nay, đề án đã được trình Chính phủ vào ngày 15/9 vừa qua.
Thông tin cụ thể về đề án, Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho biết, ngành điện ngày nay không phải chỉ có một mình EVN tham gia, mà còn bao gồm các doanh nghiệp trong và ngoài nước. Đặc biệt, khu vực phát điện đã có thị trường phát điện cạnh tranh với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp ngoài EVN.
Dẫn kinh nghiệm từ quốc tế, theo Phó Cục trưởng Bùi Quốc Hùng, xu thế tại các quốc gia phát triển thị trường điện cạnh tranh thành công đều dựa trên nguyên tắc cốt lõi: Tách bạch giữa khâu mang tính độc quyền tự nhiên và khâu mang tính cạnh tranh trong chuỗi sản xuất điện năng cung ứng cho khách hàng sử dụng điện.
Cụ thể, chuỗi cung ứng điện năng được phân định thành 2 nhóm:
Một là,khâu độc quyền tự nhiên, ngoài khâu vận hành hệ thống điện và thị trường điện đã thực hiện tách bạch (trước đó, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) đã được thành lập và chuyển về Bộ Công Thương quản lý), các khâu truyền tải và phân phối điện đều không mang lại hiệu quả về mặt kinh tế nếu đầu tư trùng lặp. Các khâu này thường được tách biệt về mặt tổ chức, quản lý độc lập và đặt dưới sự kiểm soát, giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước để đảm bảo tính trung lập và tiếp cận công bằng.
Hai là,khâu mang tính cạnh tranh bao gồm khâu phát điện và bán lẻ điện: Được thiết kế để mở cửa, thu hút đa dạng các thành phần kinh tế tham gia cạnh tranh nhằm tối ưu hóa chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành và chất lượng dịch vụ.
Trên cơ sở đó, thực hiện nhiệm vụ lãnh đạo Chính phủ giao, Bộ Công Thương đã phối hợp với các Bộ ngành và đơn vị liên quan xây dựng Đề án tái cơ cấu ngành điện phục vụ phát triển thị trường điện cạnh tranh các cấp độ với mục tiêu rà soát hiện trạng các khâu trong chuỗi cung ứng điện năng và đề xuất các phương án tái cơ cấu ngành điện phục vụ hình thành và phát triển thị trường bán lẻ điện - cấp độ cuối cùng của thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam, trong đó có bao gồm định hướng điều chỉnh cơ cấu của EVN và các đơn vị thành viên, cụ thể:
Trong khâu phát điện, kế thừa định hướng cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước tại các Tổng công ty Phát điện thuộc các Tập đoàn tại Đề án tái cơ cấu ngành điện phục vụ thị trường bán buôn điện cạnh tranh trước đây để tạo nguồn lực cho các Tập đoàn thực hiện đầu tư các dự án nguồn điện.
Đồng thời xem xét thành lập Tổng công ty Phát điện Chiến lược Quốc gia trên cơ sở hợp nhất các nhà máy thủy điện chiến lược đa mục tiêu để tận dụng khả năng cạnh tranh trên thị trường của các nhà máy này tạo nguồn lực đầu tư các nguồn điện mang ý nghĩa chiến lược do nhà nước độc quyền đầu tư xây dựng và vận hành theo quy định tại Luật Điện lực.
Trong khâu truyền tải điện, sớm thực hiện tách Tổng công ty truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) khỏi EVN và chuyển về Bộ chuyên ngành quản lý để phục vụ phát triển thị trường điện cạnh tranh cũng như đảm bảo tính đồng bộ nguồn - lưới trong việc triển khai Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia;
Trong khâu phân phối/bán lẻ điện, thực hiện tách bạch giữa bộ phận phân phối và bán lẻ điện tại các Tổng công ty Điện lực trực thuộc EVN với một lộ trình dài hạn theo hướng tách bạch về chi phí, tách bạch về mặt tổ chức, tách bạch về mặt sở hữu... Việc thực hiện tách bạch theo lộ trình từng bước là cần thiết để đảm bảo khả năng tài chính cho các đơn vị này ký kết các hợp đồng quản lý rủi ro với các đơn vị phát điện.
