Bộ Tài chính vừa công khai Bản tổng hợp ý kiến, tiếp thu, giải trình ý kiến góp ý, phản biện xã hội đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 214/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu. Trong nhiều nội dung sửa đổi, đáng chú ý là những nội dung liên quan đến chỉ định thầu.
Nghị định 214/2025 được Chính phủ ban hành ngày 4/8/2025 để hướng dẫn Luật Đấu thầu (đã được sửa đổi tại Luật số 90/2025/QH15), tạo khung pháp lý thống nhất cho hoạt động lựa chọn nhà thầu trong mua sắm công. Tuy nhiên, quá trình triển khai đã phát sinh một số vướng mắc cần tháo gỡ, trong đó có hình thức lựa chọn nhà thầu là chỉ định thầu.
Nới rộng, bổ sung các trường hợp chỉ định thầu
Để bảo đảm phù hợp với chủ trương của Nghị quyết số 57/NQ-TW, Nghị quyết số 68/NQ-TW, Nghị quyết số 193/2025/QH15, Nghị quyết số 198/2025/QH15, Nghị định số 214/2025/NĐ-CP đã mở rộng các trường hợp áp dụng đặt hàng, chỉ định thầu, đáp ứng tính đặc thù của từng lĩnh vực như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST, CĐS), quốc phòng, an ninh… gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát, phù hợp với chủ trương chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Tuy nhiên, quy trình chỉ định thầu hiện nay thực hiện theo phương thức truyền thống bằng hồ sơ giấy tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tình trạng hợp thức hóa hồ sơ, mức độ công khai, minh bạch còn hạn chế, chủ yếu dừng ở công khai kết quả lựa chọn nhà thầu, chưa có cơ chế bắt buộc công khai đầy đủ hồ sơ, quá trình lựa chọn nhà thầu và kết quả thực hiện hợp đồng, chất lượng hàng hóa, dịch vụ đặt hàng.
Bên cạnh đó, yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư công phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số cũng đặt ra yêu cầu áp dụng cơ chế chỉ định thầu linh hoạt hơn đối với một số gói thầu triển khai ngay để đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án, giải ngân vốn đầu tư công.
Điểm được nhiều chủ đầu tư và các nhà thầu quan tâm nhất là việc nâng hạn mức chỉ định thầu tại Điều 78. Với gói thầu thuộc dự toán mua sắm không hình thành dự án, hạn mức tăng từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng; gói thầu thuộc dự án, hạn mức tăng từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng.
Lý giải mức tăng này, cơ quan chủ trì cho biết, qua tổng kết, các bộ, ngành, địa phương cho rằng hạn mức cũ không còn phù hợp: nhiều gói thầu quy mô nhỏ, tính chất đơn giản nhưng chỉ vượt nhẹ hạn mức vẫn phải thực hiện đầy đủ quy trình lựa chọn nhà thầu, làm kéo dài thời gian; trong khi tỷ lệ tiết kiệm qua đấu thầu với các gói này rất thấp, thậm chí không bù đắp được chi phí tổ chức.
Dự thảo cũng bổ sung các trường hợp được chỉ định thầu tại khoản 2 Điều 78: Gói thầu thuộc dự án, dự toán mua sắm có yêu cầu cấp bách phải thực hiện ngay để bảo đảm hoàn thành tiến độ theo chỉ đạo tại Nghị quyết, Kết luận, văn bản chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, lãnh đạo chủ chốt của Đảng và Nhà nước; Nghị quyết của Quốc hội, Nghị quyết của Chính phủ, Quyết định, Chỉ thị, văn bản thông báo ý kiến của lãnh đạo Chính phủ; Nghị quyết của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh; Gói thầu thuộc dự án có yêu cầu thực hiện ngay nhằm bảo đảm kết nối, đồng bộ giữa các công trình thuộc dự án để đáp ứng yêu cầu về hiệu quả quản lý, khai thác, vận hành công trình đồng bộ, liên tục
Ngoài ra, Gói thầu thuộc dự án đầu tư công và các trường hợp khác cần áp dụng hình thức chỉ định thầu để lựa chọn được nhà thầu thực hiện gói thầu đáp ứng tiến độ, chất lượng và hiệu quả của gói thầu, dự án, dự toán mua sắm.
Đưa chỉ định thầu, đặt hàng lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia
Một thay đổi quan trọng tăng tính công khai, minh bạch và giám sát xã hội đó là đưa thông tin chỉ định thầu lên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Việc thực hiện chỉ định thầu theo phương thức truyền thống bằng hồ sơ giấy còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tình trạng hợp thức hóa hồ sơ, gây khó khăn cho công tác giám sát, kiểm tra. Do đó, thực tiễn đặt ra yêu cầu cần đẩy mạnh thực hiện chỉ định thầu trên Hệ thống nhằm tăng cường công khai, minh bạch, bảo đảm khả năng theo dõi, lưu vết quá trình thực hiện và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đấu thầu. Đồng thời bổ sung quy định yêu cầu nhà thầu phải cung cấp thông tin về giá nhập khẩu dự kiến của hàng hóa nhập khẩu và cam kết cung cấp giá nhập khẩu và tài liệu chứng minh khi hàng hóa được nhập khẩu vào Việt Nam, qua đó tăng cường tính công khai, minh bạch trong quá trình thực hiện hợp đồng, góp phần bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả của hình thức chỉ định thầu.
Thông tin về các gói thầu lựa chọn nhà thầu theo hình thức chỉ định thầu sẽ được đăng tải trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Dự thảo sửa Điều 79 và Điều 80 để việc phát hành hồ sơ yêu cầu, gửi dự thảo hợp đồng, làm rõ và sửa đổi hồ sơ, nộp hồ sơ đề xuất, mở thầu đều thực hiện trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; hồ sơ yêu cầu và biên bản mở thầu được tự động công khai đồng thời với thời điểm đăng tải kết quả lựa chọn nhà thầu.
Ngoài đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chào hàng cạnh tranh vốn đã điện tử hóa, nay đến lượt chỉ định thầu được triển khai qua mạng, phù hợp với định hướng phát triển Chính phủ số và tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.
Đơn giản thủ tục cho gói thầu nhỏ
Nhiều nội dung được Dự thảo Nghị định sửa theo hướng giảm thủ tục, rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu.
Điều 21: "Điều kiện năng lực, kinh nghiệm đối với tổ chuyên gia, tổ thẩm định" được sửa đổi, theo đó làm rõ quy định “trường hợp cần ý kiến của chuyên gia chuyên ngành trong quá trình lập, đánh giá, thẩm định… hồ sơ, kết quả thì các chuyên gia này không bắt buộc có chứng chỉ nghiệp vụ chuyên môn về đấu thầu” được áp dụng đối với tất cả gói thầu mà không chỉ giới hạn gói thầu thuộc dự án khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Không bắt buộc thành viên tham gia tổ chuyên gia, tổ thẩm định phải có chứng chỉ nghiệp vụ chuyên môn về đấu thầu và 3 năm công tác thuộc lĩnh vực quản lý đối với gói thầu có giá gói thầu không quá 5 tỷ đồng.
Nội dung này được sửa nhằm đáp ứng với thực tiễn phát sinh sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, đội ngũ cán bộ cấp xã phải đảm nhiệm khối lượng công việc lớn hơn, trong khi năng lực của một bộ phận cán bộ cơ sở chưa đáp ứng kịp yêu cầu thực tiễn, dẫn đến lúng túng trong triển khai công tác lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư theo thẩm quyền được phân cấp.
Hạn mức áp dụng chào giá trực tuyến rút gọn cũng được nâng: từ 2 tỷ lên 3 tỷ đồng đối với dự toán mua sắm và từ 5 tỷ lên 7 tỷ đồng đối với dự án.
Cùng với đó, nâng hạn mức giá trị gói thầu đối với nội dung mua sắm do cơ quan, đơn vị tự quyết định. Theo đó, việc mua sắm từ không quá 50 triệu đồng được nâng lên không quá 100 triệu đồng nhằm đơn giản hóa thủ tục đối với các nhu cầu mua sắm thường xuyên, giá trị nhỏ; giảm thời gian, chi phí tổ chức lựa chọn nhà thầu.
Thể chế hóa chủ trương để khu vực tư nhân tham gia các nhiệm vụ phát triển kinh tế, dự thảo sửa Điều 106 bổ sung trường hợp đặt hàng hàng hóa, dịch vụ, công trình để thực hiện các dự án, nhiệm vụ phát triển kinh tế, bên cạnh nhóm công nghệ chiến lược, nhiệm vụ khoa học trọng điểm, công nghiệp quốc phòng, an ninh.
Nhìn chung, việc sửa đổi Nghị định 214/2025/NĐ-CP nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện hoạt động đấu thầu, nâng cao chất lượng, hiệu quả và bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch của công tác đấu thầu. Đối với hình thức lựa chọn nhà thầu là chỉ định thầu, Nghị định tạo hành lang pháp lý linh hoạt để khơi thông nguồn vốn đầu tư công và thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng hai con số. Việc đưa toàn bộ quy trình chỉ định thầu lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia bảo đảm việc phân cấp, trao quyền cho chủ đầu tư luôn đi đôi với công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.
