Chuyển dịch năng lượng, phát triển mạnh mẽ các nguồn năng lượng tái tạo và năng lượng mới là chủ trương xuyên suốt và nhất quán của Đảng và Nhà nước ta trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Quá trình thực thi Luật Điện lực số 61/2024/QH15 thời gian qua đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai cũng đã bộc lộ những điểm nghẽn. Dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) trình Quốc hội khóa XVI thảo luận vào chiều ngày 20/10/2026 tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn cho lĩnh vực này.
Kết quả bước đầu trong phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới
Theo Báo cáo tổng kết thi hành Luật Điện lực số 61/2024/QH15 của Bộ Công Thương, thực hiện Luật Điện lực và các văn bản quy định chi tiết, đặc biệt là Nghị định số 58/2025/NĐ-CP của Chính phủ, hệ thống pháp luật về phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới đã từng bước được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho các nhà đầu tư. Khung pháp lý này đã góp phần quan trọng vào việc hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững, tăng trưởng xanh và cam kết giảm phát thải ròng của quốc gia.
Bên cạnh đó, các quy định về điện tự sản xuất, tự tiêu thụ đã bắt đầu đi vào cuộc sống, thu hút sự tham gia của các hộ gia đình và doanh nghiệp. Theo báo cáo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), tính riêng trong năm 2025, ước tính đã có khoảng 30 hợp đồng mua bán điện năng dư từ nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ của hộ gia đình với tổng công suất tương ứng khoảng 2,2 MW, sản lượng điện mua vào đạt khoảng 150.000 kWh.
Cùng với đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cũng đã được triển khai hiệu quả. Trên cơ sở Nghị định số 57/2025/NĐ-CP và được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 243/2026/NĐ-CP của Chính phủ, tính đến hết tháng 6 năm 2026, cả nước đã ghi nhận trường hợp đầu tiên triển khai thành công mô hình DPPA qua lưới điện quốc gia. Đây được đánh giá là bước tiến quan trọng, tạo tiền đề vững chắc để thúc đẩy thị trường bán buôn điện cạnh tranh và từng bước chuyển sang thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.
Khó khăn từ thực tiễn và định hướng mới trong Dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi)
Dù đạt được những kết quả đáng ghi nhận, quá trình thực thi các quy định về phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới thời gian qua cũng đã xuất hiện một số vướng mắc, bất cập cần được điều chỉnh ở cấp độ luật pháp.
Đối với lĩnh vực điện gió ngoài khơi - định hướng chiến lược lớn theo Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, thực tiễn triển khai cho thấy đây là một lĩnh vực hoàn toàn mới tại Việt Nam, thiếu hụt dữ liệu điều tra cơ bản và chưa có dự án quy mô lớn nào vận hành thực tế. Các hoạt động giao khu vực biển để khảo sát, chấp thuận chủ trương đầu tư còn gặp nhiều lúng túng do thiếu sự đồng bộ với pháp luật về dầu khí và hàng hải. Thêm vào đó, việc thiếu cơ sở dữ liệu biển tiềm ẩn nguy cơ chồng chéo không gian, lãng phí nguồn lực khảo sát hoặc nhiều nhà đầu tư cùng đề xuất tại một khu vực.
Bên cạnh đó, quy định hiện hành về việc áp dụng cơ chế biểu giá chi phí tránh được đối với các nhà máy điện năng lượng tái tạo quy mô nhỏ (như điện rác, sinh khối) chưa thực sự phù hợp. Các loại hình này có đặc thù công nghệ và chi phí nhiên liệu biến động thường xuyên theo thời gian và khu vực, khiến cơ chế cũ khó phản ánh đúng chi phí thực tế, làm giảm sức hút đối với nhà đầu tư.
Để giải quyết những điểm nghẽn này, theo Tờ trình số 819/TTr-CP của Chính phủ, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đã đề ra các giải pháp căn cơ. Cụ thể, đối với điện gió ngoài khơi, dự thảo luật quy định hoạt động khảo sát phải được thực hiện trước khi lựa chọn nhà đầu tư, bảo đảm tuân thủ pháp luật về dầu khí. Đồng thời, bãi bỏ các Điều 28 và Điều 29 cũ để đưa các dự án điện gió ngoài khơi vào khuôn khổ áp dụng chung về chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư theo các Điều 13, 18 và 19 của Luật, kết hợp giao Chính phủ quy định chi tiết về quản lý, chia sẻ hạ tầng và nghĩa vụ trích lập kinh phí tháo dỡ công trình.
Nhằm khuyến khích các loại hình năng lượng tái tạo khác, Dự thảo Luật định hướng bổ sung các cơ chế giá điện hỗ trợ hoặc cơ chế khuyến khích đầu tư linh hoạt hơn thay vì chỉ áp dụng một cơ chế duy nhất như trước. Đặc biệt, dự thảo cũng chính thức thiết lập khung pháp lý cho Thị trường Chứng chỉ năng lượng tái tạo Việt Nam (REC), giao Chính phủ quy định chi tiết về lộ trình, hình thức giao dịch và quản lý giám sát nhằm tạo thêm động lực kinh tế cho các nhà đầu tư. Đồng thời, để đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo tinh thần cải cách hành chính, dự thảo đề xuất phân cấp thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Những sửa đổi trong dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những rào cản, khơi thông nguồn lực, tạo lập môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, qua đó bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
Dự thảo Luật Điện lực sửa đổi tập trung hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thực tiễn trong phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới. Việc luật hóa thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC), hoàn thiện cơ chế khảo sát điện gió ngoài khơi cùng các chính sách giá linh hoạt sẽ tạo động lực mạnh mẽ thu hút nguồn lực xã hội, bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia trong kỷ nguyên mới.
