Hàng Việt đối mặt với 327 vụ điều tra phòng vệ thương mại
Thông tin từ Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương cho biết, công tác phòng vệ thương mại của Việt Nam ngày càng được triển khai chủ động trên cả hai chiều nhập khẩu và xuất khẩu.
Đối với hàng hóa nhập khẩu, Việt Nam đã khởi xướng 62 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại và đang duy trì 37 biện pháp đối với hàng hóa nhập khẩu, việc điều tra, áp dụng các biện pháp trên cơ sở quy định pháp luật và cam kết quốc tế góp phần bảo đảm cạnh tranh công bằng và bảo vệ năng lực sản xuất trong nước.
Đối với hàng hóa xuất khẩu, tính đến giữa tháng 9/2026, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt với 327 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường. Riêng 9 tháng đầu năm 2026 phát sinh 27 vụ việc mới, tăng hơn 4 vụ so với số vụ việc của cả năm 2025.
Diễn biến này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp trong việc theo dõi thị trường, nhận diện sớm rủi ro và chủ động ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại tại nước ngoài.
Tính đến giữa tháng 9/2026, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt với 327 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường.
Tại Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026, ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương đã nhấn mạnh, trước đây, phòng vệ thương mại thường được xem là công cụ để xử lý một số vụ việc, đồng thời rà soát, chống bán phá giá cụ thể đối với từng ngành hàng. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, các biện pháp phòng vệ thương mại còn mang ý nghĩa chiến lược lớn hơn, đó là bảo vệ môi trường cạnh tranh công bằng; nâng cao năng lực sản xuất nội địa và góp phần vào quá trình tự chủ của các ngành công nghiệp nền tảng, xa hơn là của cả nền kinh tế.
Đặc biệt, nhấn mạnh vai trò phòng vệ thương mại đối với các ngành sản xuất nền tảng, ông Chu Thắng Trung nhìn nhận, ngành công nghiệp nền tảng gồm các ngành như: năng lượng, cơ khí chế tạo, luyện kim, hóa chất, phân bón, vật liệu... Đây là những ngành có vai trò quyết định năng lực tự chủ, chiến lược cạnh tranh dài hạn và là đầu vào tiên quyết cho các lĩnh vực sản xuất khác.
Chính vì vậy, phòng vệ thương mại không phải là công cụ bảo hộ cực đoan hay công cụ hạn chế nhập khẩu. Bản chất là xử lý các tình huống bất bình đẳng quốc tế theo đúng luật pháp quốc tế, nhằm khôi phục lại môi trường cạnh tranh công bằng giữa hàng nhập khẩu và sản xuất trong nước.
Phòng vệ thương mại phải gắn với quản lý thị trường
Ở góc độ quản lý và phát triển thị trường trong nước, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước dẫn chứng thực tế, khi nói về phòng vệ thương mại, chúng ta thường tiếp cận những khái niệm khá kỹ thuật: về cơ chế thương mại quốc tế, điều kiện và pháp luật phòng vệ thương mại, mã HS, biên độ phá giá, lượng nhập khẩu, thiệt hại và mối quan hệ nhân quả… Tuy nhiên, với doanh nghiệp, câu chuyện lại được cảm nhận theo một cách rất khác.
“Đó có thể là một lò thép phải giảm công suất, một kho kính có lượng hàng tồn tăng nhanh hơn dự kiến, một đại lý gạch thay đổi cơ cấu hàng hóa chỉ sau vài tháng, hay một doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm nhận thấy giá đầu vào biến động mạnh.
Nói cách khác, phòng vệ thương mại không chỉ nằm trong hồ sơ điều tra hay việc ứng phó với một biện pháp cụ thể, mà liên quan đến cả chuỗi cung ứng và hiện diện trực tiếp trên thị trường”,ông "Bùi Nguyễn Anh Tuấn" nhận định.
Ông "Bùi Nguyễn Anh Tuấn" - Phó Cục trưởng """Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước""" cho rằng, cần quản trị hiệu quả chuỗi cung ứng để sử dụng hiệu quả các công cụ phòng vệ thương mại.
Đáng chú ý, theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, từ đầu năm 2026 tới nay, nhiều vụ việc liên quan đến thép cán nóng, kính nổi, gạch ốp lát cùng nhiều sản phẩm khác cho thấy những diễn biến mới của phòng vệ thương mại. Với kính nổi hay gạch ốp lát, câu chuyện không chỉ dừng ở nhà sản xuất mà còn liên quan đến nhà phân phối, doanh nghiệp xây dựng, nhà thầu, hộ gia đình và người tiêu dùng. Những ví dụ này cho thấy phòng vệ thương mại ngày càng gắn chặt với quản trị thị trường.
Chính vì vậy, ông "Bùi Nguyễn Anh Tuấn" cho rằng, cần giữ một nguyên tắc, đó là phòng vệ thương mại không phải là “chiếc ô” để che cho doanh nghiệp tránh khỏi cạnh tranh, mà phải trở thành động lực để nâng năng suất. Công cụ này chỉ có ý nghĩa khi giúp khôi phục điều kiện cạnh tranh công bằng trước những hành vi hoặc biến động thuộc phạm vi pháp luật cho phép xử lý, đồng thời tạo khoảng thời gian cần thiết để các ngành sản xuất điều chỉnh và nâng cấp.
Vì vậy, ông "Bùi Nguyễn Anh Tuấn" nhận định, kết quả của các biện pháp phòng vệ thương mại phải được trả lời qua các câu hỏi: đơn hàng trong nước có trở lại hay không, công suất nhà máy có tăng không, tồn kho có giảm không, doanh nghiệp có đầu tư máy móc hay không, giá bán lẻ có biến động bất thường không và người mua có còn đủ lựa chọn hay không."Đó mới là bức tranh đầy đủ để đánh giá hiệu quả thực chất của một biện pháp phòng vệ thương mại",ông "Bùi Nguyễn Anh Tuấn" nhận định.
Quản trị chuỗi cung cứng để sử dụng hiệu quả phòng vệ thương mại
Từ góc độ quản lý nhà nước đối với thị trường trong nước, Phó Cục trưởng """Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước""" cho rằng, cần đưa công cụ phòng vệ thương mại đến gần hơn với doanh nghiệp và phát huy hiệu quả hơn thông qua 4 nhóm giải pháp:
Thứ nhất,chuyển từ nhìn từng ngành hàng sang nhìn cả chuỗi cung ứng. Cần hình thành bản đồ chuỗi cung ứng đối với những ngành có rủi ro cao, trong đó xác định nguồn nguyên liệu, công suất trong nước, các nhà nhập khẩu và phân phối lớn, lượng hàng tồn kho, diễn biến giá và mức độ hàng nhập khẩu thay thế sản phẩm trong nước. Khi có bản đồ này, cơ quan quản lý và doanh nghiệp có thể nhận diện những bất thường sớm hơn, thay vì chờ đến khi biên lợi nhuận giảm sâu.
Thứ hai,chuyển từ phản ứng sau khi thiệt hại xảy ra sang cảnh báo sớm. Doanh nghiệp thường tìm đến cơ quan phòng vệ thương mại khi đã cảm nhận rõ sức ép như đơn hàng giảm, tồn kho tăng, giá bị ép xuống hoặc công suất bị cắt giảm. Khi đó, việc tập hợp dữ liệu và chứng minh diễn biến trong nhiều năm sẽ khó khăn.
Ông "Bùi Nguyễn Anh Tuấn" cho rằng, cần chú ý những tín hiệu ban đầu như nhập khẩu tăng nhanh, giá nhập khẩu giảm bất thường, dòng hàng có nguy cơ chuyển hướng sau khi một thị trường lớn áp dụng biện pháp phòng vệ, xuất khẩu sang Việt Nam tăng mạnh hoặc hàng hóa thay đổi về thông số kỹ thuật, cấu trúc xuất xứ… Từng tín hiệu riêng lẻ chưa phải bằng chứng vi phạm, nhưng khi nhiều tín hiệu xuất hiện đồng thời, doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan quản lý cần phối hợp đánh giá.
Thứ ba, đưa dữ liệu trở thành một phần năng lực quản trị doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần chủ động duy trì bộ dữ liệu tối thiểu; hiệp hội có thể tập hợp dữ liệu ngành, còn cơ quan quản lý cung cấp chuẩn và hướng dẫn. Khi cần khởi xướng hoặc ứng phó vụ việc, các bên có thể làm việc trên nền dữ liệu đã được chuẩn bị thay vì phải bắt đầu tìm kiếm hồ sơ cũ.
Thứ tư,tiếp tục giám sát sau khi biện pháp phòng vệ thương mại có hiệu lực. Một quyết định áp dụng biện pháp không nên được xem là điểm kết thúc mà là điểm bắt đầu của một vòng theo dõi mới.
Phó Cục trưởng Bùi Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng không phải là kéo dài một biện pháp phòng vệ thương mại; mục tiêu là xây dựng ngành sản xuất đủ mạnh, thị trường minh bạch và doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh. Theo đó, cần chuyển từ tư duy bảo hộ thị trường sang chủ động kiến tạo thị trường, nâng cao năng lực tự bảo vệ bằng chính sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Đây cũng là cách quản trị chuỗi cung ứng, góp phần thúc đẩy năng lực sản xuất quốc gia và tạo động lực cho tăng trưởng.
Đối với hàng hóa xuất khẩu, tính đến giữa tháng 9/2026, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt với 327 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường. Riêng 9 tháng đầu năm 2026 phát sinh 27 vụ việc mới, tăng hơn 4 vụ so với số vụ việc của cả năm 2025.
