Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực đột phá để phát triển đất nước. Với các trường đại học, đây không chỉ là yêu cầu đổi mới đào tạo mà còn là cơ hội khẳng định vai trò trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp.
Nhân dịp tổng kết 1,5 năm triển khai Nghị quyết, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. Phan Minh Quốc Bình, Hiệu trưởng Trường Đại học Dầu khí Việt Nam (PVU) - đơn vị trực thuộc Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), về những chuyển biến của nhà trường trong đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Hoạt động đào tạo của PVU gắn với môi trường sản xuất, góp phần nâng cao năng lực thực hành và đáp ứng nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp ngành năng lượng.
Chuyển đổi đào tạo, nghiên cứu gắn với chuyển dịch năng lượng
- Thưa ông, sau 1,5 năm triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, đâu là thay đổi lớn nhất trong chiến lược phát triển của Trường Đại học Dầu khí Việt Nam (PVU); những thay đổi đó được thể hiện như thế nào trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo?
TS. Phan Minh Quốc Bình:Sau 1,5 năm triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, thay đổi lớn nhất trong chiến lược của Trường Đại học Dầu khí Việt Nam (PVU) là sự chuyển dịch từ việc đào tạo, nghiên cứu chủ yếu phục vụ lĩnh vực dầu khí truyền thống sang gắn chặt với chuyển dịch năng lượng, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và nhu cầu thực tiễn của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam).
Trong đào tạo, các ngành nền tảng như Kỹ thuật Dầu khí, Kỹ thuật Địa chất và Kỹ thuật Hóa học được cập nhật các nội dung về AI, khoa học dữ liệu, công nghệ mô phỏng thực tế ảo và năng lượng mới. Chẳng hạn, ngành Kỹ thuật Dầu khí tăng cường ứng dụng dữ liệu lớn; ngành Kỹ thuật Địa chất mở rộng sang địa nhiệt và khảo sát phục vụ điện gió. Các bài toán công nghệ từ doanh nghiệp được đưa trực tiếp vào bài giảng, giúp sinh viên sớm tiếp cận thực tế. Đặc biệt, chuyển đổi số đã trở thành nền tảng quản trị thông qua hệ thống học tập LMS (Hệ thống quản lý học tập trực tuyến), học liệu số và ứng dụng AI.
Trong nghiên cứu khoa học, PVU chuyển trọng tâm từ công bố quốc tế đơn thuần sang kết hợp với đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích và phát triển các sản phẩm có khả năng thương mại hóa như: hệ thống kiểm tra đường ống (pig thông minh), màng thu hồi hơi xăng dầu, vật liệu aerogel, công nghệ tái chế nhựa thải và chuyển hóa sinh khối. Nhà trường cũng đẩy mạnh các cuộc thi robot, ý tưởng sáng tạo nhằm khơi dậy tư duy giải quyết các bài toán thực tiễn.
Xây dựng hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu gắn với thực tiễn
- Vậy PVU đã tích hợp AI, dữ liệu và các công nghệ số vào đào tạo, nghiên cứu như thế nào; và sau 1,5 năm, đâu là những kết quả nổi bật nhất, thưa ông?
TS. Phan Minh Quốc Bình:Chúng tôi xác định AI và công nghệ mô phỏng là công cụ đột phá để nâng cao năng lực người học. Trong chương trình chính quy, sinh viên được tiếp cận phương pháp số, địa thống kê, mô phỏng vỉa, cũng như các phần mềm chuyên ngành như Aspen, Matlab. Về quản lý, chúng tôi đã số hóa hệ thống đào tạo, giảng viên được bồi dưỡng kỹ năng thiết kế bài giảng E-Learning và ứng dụng AI trong giảng dạy.
Bên cạnh đào tạo chính quy, trong năm 2025 và 7 tháng đầu năm 2026, Trung tâm Bồi dưỡng nâng cao của nhà trường đã tổ chức 271 lớp với 7.990 lượt học viên về các chủ đề AI trong dầu khí, OSDU, hydrogen và LNG.
Kết quả nổi bật nhất là việc AI, dữ liệu và mô phỏng đã thực sự đi vào đời sống học thuật, nghiên cứu và quản lý tại PVU. Chúng đang được sử dụng để phát triển năng lực sinh viên và tạo ra các giải pháp khả thi cho hoạt động vận hành của Petrovietnam, thay vì chỉ dừng lại ở phạm vi nghiên cứu lý thuyết.
Hoạt động nghiên cứu tại PVU được định hướng theo yêu cầu thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và chuyển giao công nghệ.
- Nhà trường đã đổi mới chương trình đào tạo và định hướng nghiên cứu ra sao để vừa đáp ứng nhu cầu trước mắt của doanh nghiệp, vừa chuẩn bị cho giai đoạn phát triển 5 - 10 năm tới, thưa Tiến sĩ?
TS. Phan Minh Quốc Bình:PVU thực hiện chiến lược “kiềng ba chân”: giữ vững nền tảng chuyên môn cốt lõi, đồng thời bổ sung các năng lực về dữ liệu, an toàn, môi trường và giảm phát thải. Ngành Kỹ thuật Dầu khí đã cập nhật nội dung về thu hồi dầu tăng cường bằng CO2, địa nhiệt và điện gió ngoài khơi. Ngành Kỹ thuật Hóa học chuyển hướng sang năng lượng tái tạo và phát triển bền vững.
Đặc biệt, sự gắn kết với doanh nghiệp được đẩy mạnh. Doanh nghiệp không chỉ tuyển dụng mà còn tham gia góp ý chương trình, chia sẻ tình huống thực tế (case-study) và đặt hàng các đồ án, luận văn. Kết quả khảo sát tại sự kiện CompanyDay 2026 cho thấy sự đồng thuận và sẵn sàng đồng hành rất cao từ cộng đồng doanh nghiệp dành cho PVU.
- Theo ông, khoảng cách lớn nhất giữa nghiên cứu trong trường đại học và nhu cầu công nghệ của doanh nghiệp hiện nay là gì? PVU đang làm gì để thu hẹp khoảng cách này?
TS. Phan Minh Quốc Bình:Theo tôi, khoảng cách lớn nhất chính là sự chưa đồng bộ giữa định hướng nghiên cứu học thuật và điều kiện vận hành thực tế tại doanh nghiệp. Nhiều nghiên cứu dù có giá trị khoa học nhưng chưa được thiết kế hướng tới khả năng thử nghiệm và chuyển giao ngay từ đầu.
Để thu hẹp khoảng cách, PVU chủ trương phối hợp chặt chẽ với các đơn vị trong Petrovietnam ngay từ khâu xác định bài toán, xây dựng nhiệm vụ cho đến khâu thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm. Chúng tôi ưu tiên các đề tài có đầu ra là thiết bị, vật liệu hoặc quy trình công nghệ cụ thể, đảm bảo kết quả khoa học có thể phát huy giá trị trực tiếp trong sản xuất.
Đặt mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo ngành năng lượng
- Trong 5 năm tới, PVU đặt mục tiêu thế nào để khẳng định vai trò là trung tâm đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực năng lượng?
TS. Phan Minh Quốc Bình:Hưởng ứng tinh thần của Nghị quyết 57 về việc đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng mới, PVU xác định tầm nhìn chiến lược trong 5 năm tới là củng cố vị thế trung tâm đào tạo chuyên sâu và "phòng thí nghiệm mở" về nghiên cứu, chuyển giao công nghệ cho ngành năng lượng quốc gia.
Đối với PVU, thước đo thành công không chỉ dừng lại ở các bài báo khoa học hay sáng chế lý thuyết. Mục tiêu trọng tâm của chúng tôi là tạo ra các công nghệ, giải pháp mang tính đặc thù, có khả năng thương mại hóa cao, phục vụ trực tiếp cho hệ sinh thái của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cũng như toàn ngành năng lượng. Nhà trường sẽ tiếp tục đầu tư mạnh mẽ cho các nhóm nghiên cứu trọng điểm, đẩy mạnh mô hình hợp tác "ba nhà": Nhà trường - Viện nghiên cứu - Doanh nghiệp. Đây là chìa khóa để rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm ra thị trường, đẩy nhanh quá trình thử nghiệm và ứng dụng thực tiễn các công nghệ mới.
Để đáp ứng yêu cầu cấp thiết về nhân lực trong quá trình chuyển dịch năng lượng và phát triển bền vững, PVU đang quyết liệt hoàn thiện các chương trình đào tạo theo chuẩn kiểm định quốc tế. Chúng tôi tập trung tích hợp sâu các nội dung về AI, phân tích dữ liệu, mô phỏng số vào chương trình giảng dạy.
Đặc biệt, nhằm đón đầu xu thế và nhu cầu thực tiễn của ngành công nghiệp, PVU định hướng mở rộng hệ thống đào tạo với các ngành mũi nhọn: Kỹ thuật Cơ điện tử, Khoa học Máy tính (định hướng dữ liệu và AI), Kỹ thuật Điện và Năng lượng tái tạo, Kỹ thuật Hạt nhân/Điện hạt nhân. Đồng thời, chúng tôi đẩy mạnh các chương trình đào tạo ngắn hạn về LNG, Hydrogen, kỹ năng chuyển đổi xanh dành cho đội ngũ nhân lực hiện tại của các doanh nghiệp trong ngành.
Vai trò của PVU trong giai đoạn tới được xác định rõ nét: Không chỉ là nơi cung ứng nhân lực kỹ thuật, mà là cái nôi đào tạo nên đội ngũ chuyên gia làm chủ công nghệ, có tư duy đổi mới sáng tạo. PVU sẽ tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu khoa học, chế tạo robot và các giải pháp thực tế trong sinh viên, tạo sợi dây liên kết chặt chẽ với nhu cầu của doanh nghiệp.
Chúng tôi tin tưởng rằng, bằng việc chủ động đổi mới trong công tác đào tạo và nghiên cứu, PVU sẽ góp phần vào việc thực hiện thành công chiến lược phát triển của Petrovietnam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Qua đó, nhà trường sẽ đóng góp tích cực vào tiến trình chuyển đổi số, thực hiện cam kết Net Zero và phát triển bền vững của quốc gia, đáp ứng trọn vẹn kỳ vọng mà Nghị quyết 57 đã đề ra.
- Xin trân trọng cảm ơn ông!
