Trong bối cảnh yêu cầu về an toàn thực phẩm ngày càng cao nhưng nhiều nông hộ vẫn gặp khó khăn khi áp dụng các tiêu chuẩn hiện hành, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) “Quy trình sản xuất, sơ chế đối với rau ăn lá, cây rau ăn quả, cây rau ăn củ/thân đảm bảo an toàn thực phẩm”. Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Quý Dương - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật xung quanh vấn đề này.
Tiêu chuẩn mới hướng tới sự đơn giản và khả thi hơn cho nông dân
- Trong bối cảnh đã có nhiều tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP hay các tiêu chuẩn hữu cơ, vì sao vẫn cần xây dựng thêm một Tiêu chuẩn quốc gia về sản xuất, sơ chế rau an toàn thực phẩm, thưa ông?
Ông Nguyễn Quý Dương:Hiện nay, theo quy định của Luật An toàn thực phẩm, đối với các hộ sản xuất ban đầu nhỏ lẻ và cơ sở sơ chế ban đầu, yêu cầu chủ yếu là thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Trong khi đó, lĩnh vực sản xuất nông nghiệp đang tồn tại nhiều bộ tiêu chuẩn liên quan đến an toàn thực phẩm như VietGAP, GlobalGAP, 4C, Rainforest Alliance, các tiêu chuẩn hữu cơ của Hoa Kỳ (USDA), Liên minh châu Âu (EU) và cả tiêu chuẩn hữu cơ của Việt Nam.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều nông dân mong muốn sản xuất theo tiêu chuẩn nhưng cũng mong muốn tiêu chuẩn đó phải vừa bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa đơn giản, dễ thực hiện. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn này, đặc biệt đối với nhóm rau ăn hàng ngày, nhất là rau ăn lá - nhóm sản phẩm có yêu cầu rất cao về an toàn thực phẩm - chúng tôi đã nghiên cứu, xây dựng dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) “Quy trình sản xuất, sơ chế đối với rau ăn lá, cây rau ăn quả, cây rau ăn củ/thân đảm bảo an toàn thực phẩm”.
Bên cạnh đó, qua tổng kết quá trình triển khai VietGAP từ năm 2011 đến năm 2025, diện tích sản xuất được chứng nhận chưa có sự gia tăng đáng kể. Một trong những nguyên nhân là VietGAP bao gồm nhiều yêu cầu không chỉ về an toàn thực phẩm mà còn liên quan đến bảo vệ đất đai, môi trường và nhiều nội dung quản lý khác. Bên cạnh đó, người sản xuất phải thực hiện khá nhiều công đoạn ghi chép, theo dõi nên việc áp dụng gặp không ít khó khăn.
Từ thực tế đó, chúng tôi đặt mục tiêu xây dựng một bộ tiêu chuẩn tập trung vào yêu cầu cốt lõi là bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời đơn giản hóa quy trình để người dân có thể dễ dàng áp dụng. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra sản phẩm rau an toàn cho người tiêu dùng nhưng không làm phát sinh quá nhiều thủ tục phức tạp đối với nông dân.
Thông qua các hội thảo lấy ý kiến, chúng tôi cũng định hướng tăng cường ứng dụng công nghệ số, đặc biệt là truy xuất nguồn gốc điện tử. Trong tương lai, người nông dân có thể sử dụng điện thoại thông minh để cập nhật thông tin sản xuất, kiểm tra việc sử dụng vật tư nông nghiệp có tuân thủ quy định hay không. Điều này sẽ giúp giảm đáng kể khối lượng ghi chép thủ công, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý.
Không thay thế VietGAP, tạo thêm lựa chọn cho thị trường
- Bộ tiêu chuẩn mới có phải được xây dựng để thay thế VietGAP hay chỉ là một lựa chọn bổ sung cho người sản xuất, thưa ông?
Ông Nguyễn Quý Dương:Đây là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau. Hiện nay, liên quan đến an toàn thực phẩm có rất nhiều bộ tiêu chuẩn khác nhau. Việc lựa chọn áp dụng tiêu chuẩn nào phụ thuộc vào yêu cầu của thị trường, nhà phân phối và khách hàng. Chẳng hạn, nếu hệ thống siêu thị yêu cầu sản phẩm phải đạt chứng nhận VietGAP mới được đưa vào tiêu thụ thì người sản xuất buộc phải áp dụng VietGAP. Tương tự, nếu xuất khẩu sang thị trường châu Âu, doanh nghiệp có thể phải đáp ứng tiêu chuẩn GlobalGAP; còn với thị trường Hoa Kỳ, có thể phải tuân thủ các tiêu chuẩn hữu cơ hoặc các quy định khác theo yêu cầu của đối tác.
Tiêu chuẩn rau an toàn mới được kỳ vọng đơn giản, dễ thực hiện, góp phần bảo đảm an toàn thực phẩm và mở rộng lựa chọn cho người sản xuất. Ảnh minh họa
Do đó, không thể nói bộ dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) “Quy trình sản xuất, sơ chế đối với rau ăn lá, cây rau ăn quả, cây rau ăn củ/thân đảm bảo an toàn thực phẩm” sẽ thay thế bất kỳ tiêu chuẩn nào đang tồn tại. Việc một tiêu chuẩn được lựa chọn hay không phụ thuộc vào nhu cầu của thị trường và sự chấp nhận của người tiêu dùng.
Nếu các nhà bán lẻ, hệ thống phân phối và người tiêu dùng đánh giá bộ tiêu chuẩn này đáp ứng tốt yêu cầu về an toàn thực phẩm, dễ áp dụng và phù hợp với thực tiễn sản xuất thì họ sẽ lựa chọn và khuyến khích áp dụng. Ngược lại, nếu thị trường yêu cầu các tiêu chuẩn khác thì người sản xuất vẫn phải đáp ứng theo những tiêu chuẩn đó.
Vì vậy, chúng tôi xác định đây là một lựa chọn bổ sung chứ không phải một tiêu chuẩn được xây dựng để thay thế VietGAP hay bất kỳ bộ tiêu chuẩn nào khác. Kỳ vọng của chúng tôi là khi được ban hành, bộ tiêu chuẩn sẽ được xã hội đón nhận, tạo thêm lựa chọn cho người sản xuất, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
- Thưa ông, bộ tiêu chuẩn mới sẽ được đặt tên như thế nào để vừa dễ nhận diện, vừa tạo thuận lợi cho việc phổ biến và áp dụng trong thực tế?
Ông Nguyễn Quý Dương:Đúng là tên gọi hiện nay của dự thảo tiêu chuẩn còn khá dài do phạm vi áp dụng bao gồm nhiều nhóm rau khác nhau như rau ăn lá, rau ăn thân, rau ăn quả và rau ăn củ. Vì vậy, nhiều ý kiến đề xuất nên rút gọn tên gọi để dễ nhận diện và thuận tiện hơn trong quá trình triển khai.
Quan điểm cá nhân tôi cho rằng tên gọi nên được thiết kế ngắn gọn hơn, tập trung vào bản chất của tiêu chuẩn, chẳng hạn như tiêu chuẩn về sản xuất hoặc sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm. Dù tên gọi như thế nào thì mục tiêu cốt lõi vẫn là bảo đảm an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng.
Tuy nhiên, hiện nay tên của dự thảo đã được xác định trong quyết định phê duyệt nhiệm vụ của Bộ. Việc điều chỉnh tên gọi sẽ được xem xét trong quá trình nghiệm thu. Nếu Hội đồng nghiệm thu có kiến nghị và thống nhất phương án phù hợp, chúng tôi sẽ nghiên cứu điều chỉnh theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu và thuận lợi hơn cho việc phổ biến, áp dụng trong thực tiễn.
- Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật dự kiến tiếp thu các ý kiến từ hợp tác xã, người sản xuất và giới khoa học ra sao để hoàn thiện dự thảo tiêu chuẩn?
Ông Nguyễn Quý Dương:Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật là cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng tiêu chuẩn và quy chuẩn. Đơn vị trực tiếp chủ trì tiếp thu, hoàn thiện dự thảo là Viện Nghiên cứu Rau quả. Tuy nhiên, với sự tham gia của Cục cùng Vụ Khoa học và Công nghệ tại các hội thảo, chúng tôi đều nắm bắt đầy đủ ý kiến từ người sản xuất, hợp tác xã, các tổ chức chứng nhận sự phù hợp và các chuyên gia.
Trên cơ sở các góp ý này, khi Hội đồng nghiệm thu xem xét dự thảo, chúng tôi sẽ tham gia phản biện và đề xuất các nội dung cần hoàn thiện để bảo đảm tiêu chuẩn được xây dựng phù hợp với thực tiễn sản xuất, đồng thời thống nhất với hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và các quy định hiện hành.
Đối với các nông hộ nhỏ lẻ và hợp tác xã quy mô nhỏ, sau khi tiêu chuẩn được ban hành, chúng tôi sẽ phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả, các địa phương, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan để triển khai công tác tuyên truyền, tập huấn và phổ biến rộng rãi.
Trọng tâm sẽ là các vùng sản xuất rau trên cả nước. Chúng tôi sẽ đề nghị các địa phương lồng ghép nội dung này vào các chương trình đào tạo, tập huấn nông dân và các chương trình hỗ trợ sản xuất hiện có. Mục tiêu là giúp người dân hiểu rõ và áp dụng đúng các yêu cầu của tiêu chuẩn.
Có thể khẳng định rằng, nếu người sản xuất tuân thủ đầy đủ các quy trình theo tiêu chuẩn được ban hành, vấn đề an toàn thực phẩm trong sản xuất rau sẽ được kiểm soát tốt hơn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
Xin cảm ơn ông!
Theo số liệu của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, năm 2025, cả nước có khoảng 1,15 triệu ha rau nhưng diện tích đạt chứng nhận VietGAP chỉ hơn 8.000 ha (tương đương 0,5-0,6%). Khoảng cách giữa yêu cầu kỹ thuật và khả năng áp dụng của nông hộ, hợp tác xã đang đặt ra yêu cầu xây dựng các tiêu chuẩn đơn giản, dễ thực hiện nhưng vẫn bảo đảm an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
