“Đề cương Quy hoạch tổng thể TP HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm, với định hướng xây dựng Thành phố trở thành siêu đô thị bền vững, sáng tạo và đáng sống hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương; mục tiêu đến năm 2050, quy mô GRDP dự kiến đạt khoảng 1.200 tỷ USD...
Sau quá trình sắp xếp lại đơn vị hành chính và mở rộng không gian phát triển, TP HCM đứng trước một giai đoạn quy hoạch có ý nghĩa đặc biệt. Thành phố không chỉ cần một bản quy hoạch để phân bổ đất đai, hạ tầng hay dân cư, mà cần một “bản thiết kế phát triển” đủ sức trả lời câu hỏi: TP HCM mới sẽ tăng trưởng bằng động lực nào, kết nối vùng ra sao và giải quyết các vấn đề đô thị cố hữu như thế nào?
Dự kiến đến năm 2050, quy mô GRDP của TP HCM đạt khoảng 1.200 tỷ USD (trong điều kiện kinh tế quốc tế và trong nước thuận lợi nhất)
TP HCM mới cần được nhìn như một không gian phát triển vùng
Trong văn bản góp ý Đề cương lập quy hoạch tổng thể TP HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm, Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) đề xuất bổ sung nhiều nội dung quan trọng, trong đó có việc xác lập “Vùng TP HCM”, bổ sung quy hoạch phát triển nhà ở, quy hoạch phát triển nông thôn trong đô thị đặc biệt, phát triển kinh tế biển, logistics, trung tâm tài chính quốc tế và giao thông công cộng theo hướng “thành phố 45 phút”, tiến tới “thành phố 30 phút”, “thành phố 20 phút”.
Trao đổi về vấn đề này, ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch HoREA cho rằng quy hoạch TP HCM trong giai đoạn mới cần vượt khỏi tư duy "cộng gộp" địa giới hành chính, để hình thành một không gian phát triển có tính liên kết vùng, liên kết ngành và liên kết hạ tầng sâu hơn.
“Phóng viên: HoREA đề xuất cần xác lập “Vùng TP HCM” trong quy hoạch tổng thể. Vì sao đây là vấn đề quan trọng, thưa ông?
Ông Lê Hoàng Châu:Sau khi không gian phát triển của TP HCM được mở rộng, nếu chỉ nhìn thành phố trong ranh giới hành chính mới thì chưa đủ. TP HCM vốn là đầu tàu kinh tế, có tác động lan tỏa không chỉ với vùng Đông Nam Bộ mà còn với cả nước. Vì vậy, quy hoạch tổng thể cần nhìn thành phố như một cực tăng trưởng vùng, gắn với các địa phương liền kề.
HoREA đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét bổ sung “Vùng TP HCM” gồm TP HCM, TP Đồng Nai, tỉnh Tây Ninh và các tỉnh Đồng Tháp, Lâm Đồng. Đây không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn là không gian phát triển kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng. Trước đây, vùng TP HCM đã bao gồm TP HCM, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Tây Ninh, Long An, Tiền Giang. Sau khi hợp nhất các địa phương, việc xác định lại vùng phát triển là rất cần thiết để tổ chức không gian liên kết mới.
Nếu không có tư duy vùng, TP HCM có thể tiếp tục gặp tình trạng hạ tầng phát triển rời rạc, đô thị mở rộng nhưng kết nối chưa đồng bộ, các cực tăng trưởng chưa hỗ trợ lẫn nhau. Quy hoạch lần này phải làm rõ vai trò trung tâm của TP HCM trong vùng Đông Nam Bộ, vùng TP HCM và cả nước.
“Phóng viên: Trong góp ý, HoREA cho rằng cách chia TP HCM mới thành ba vùng theo địa bàn cũ có "dấu hiệu" còn giản đơn. Cụ thể vấn đề nằm ở đâu, thưa ông?
Ông Lê Hoàng Châu:Nếu chỉ chia không gian phát triển theo địa bàn hành chính cũ, ví dụ khu vực TP HCM cũ, Bình Dương cũ và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, thì dễ rơi vào cách tiếp cận cơ học. Mỗi khu vực đều có lợi thế riêng, nhưng vấn đề là phải tổ chức lại để các lợi thế đó bổ trợ cho nhau.
HoREA đề xuất tái cấu trúc không gian phát triển theo tư duy “ba vùng - ba hành lang”. Trong đó, khu vực TP HCM cũ tập trung phát triển công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ, tài chính quốc tế; khu vực Bình Dương cũ phát triển công nghiệp, công nghiệp công nghệ cao; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ phát triển kinh tế biển, du lịch biển, năng lượng sạch, logistics và công nghiệp.
Vấn đề không phải là mỗi vùng làm gì riêng lẻ, mà là kết nối với nhau bằng hệ thống hành lang phát triển. Chúng tôi cho rằng hành lang Đông - Tây không chỉ có trục Đồng Nai - Tây Ninh qua Quốc lộ 1A và đường Xuyên Á, mà còn cần tính đến trục cao tốc Cát Lái - Long Thành - Dầu Giây và một phần phía Bắc đường Vành đai 4 nối vào cao tốc Cát Lái - Long Thành - Dầu Giây. Đây là những trục có thể tạo liên kết công nghiệp, logistics, đô thị và cảng biển.
Quy hoạch từ nhà ở đến giao thông phải đi vào đời sống
“Phóng viên: Một đề xuất đáng chú ý của HoREA là bổ sung quy hoạch phát triển nhà ở thành một mục riêng trong Đề cương. Vì sao nhà ở cần được đặt thành trụ cột riêng của quy hoạch tổng thể?
Ông Lê Hoàng Châu:Nhà ở không chỉ là một nội dung của phát triển đô thị, mà là điều kiện nền tảng cho phát triển bền vững. TP HCM muốn trở thành đô thị toàn cầu, trung tâm tài chính, logistics, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo thì phải có chính sách nhà ở đủ tốt để giữ chân người lao động, chuyên gia, nhân lực chất lượng cao và bảo đảm an sinh cho người dân.
HoREA đề nghị bổ sung mục “Quy hoạch phát triển nhà ở” vào Đề cương vì hiện nội dung này chưa được đặt đúng tầm. Nếu chỉ quy hoạch hạ tầng, khu đô thị, khu công nghiệp mà không tính đầy đủ nhu cầu nhà ở, nhất là nhà ở xã hội, nhà ở vừa túi tiền, nhà ở cho công nhân và người lao động nhập cư, thì thành phố sẽ đối diện áp lực lớn về chi phí sinh hoạt, di chuyển, chất lượng sống và sức cạnh tranh lao động.
Điều này cũng liên quan trực tiếp đến dân số. Đề cương dự báo đến năm 2050, dân số toàn TP HCM khoảng 20 - 22 triệu người. HoREA cho rằng dự báo này phù hợp, nhưng đồng thời lưu ý thành phố đang đối mặt với xu hướng tỷ suất sinh thấp, già hóa dân số và tốc độ nhập cư cơ học có xu hướng giảm dần. Vì vậy, quy hoạch nhà ở phải đi trước một bước, gắn với quy hoạch việc làm, giao thông công cộng, y tế, giáo dục và các thiết chế đô thị.
“Phóng viên: HoREA cũng đề cập tới kinh tế biển, logistics và trung tâm tài chính quốc tế. Những nội dung này nên được đặt trong quy hoạch TP HCM như thế nào?
Ông Lê Hoàng Châu:TP HCM mới có lợi thế rất lớn khi không gian phát triển gắn với cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu, trung tâm logistics và các vùng sản xuất. Vì vậy, quy hoạch không thể tách rời kinh tế biển, logistics và trung tâm tài chính quốc tế.
HoREA đề nghị tách bạch nội dung phát triển kinh tế biển và phát triển trung tâm tài chính quốc tế thành hai nội dung độc lập. Kinh tế biển cần bao gồm kinh tế biển xa, kinh tế biển gần, nuôi biển, điện gió gần bờ, điện gió ngoài khơi, du lịch biển, logistics biển và các ngành liên quan. Trong khi đó, trung tâm tài chính quốc tế tại TP HCM cần được đặt như một động lực nâng tầm vị thế của Việt Nam trong mạng lưới tài chính toàn cầu.
Chúng tôi cũng đề xuất phát triển hành lang ven biển phía Nam, kết nối các tỉnh ven biển miền Tây qua TP HCM, khu vực Cần Giờ, tiếp tục nối đến cụm cảng Cần Giờ - Cái Mép - Thị Vải ở vịnh Gành Rái, có thể kéo dài đến Vũng Tàu, Cảng Tân Tập ở Tây Ninh và khu vực Gò Công Đông thuộc Đồng Tháp. Đây có thể là động lực cho kinh tế biển, đô thị logistics, đô thị du lịch, đô thị sân bay, khu thương mại tự do và các khu đô thị sinh thái ven biển.
Nếu quy hoạch tốt, TP HCM không chỉ là trung tâm dịch vụ trong nước mà còn có thể trở thành đầu mối tài chính - logistics - thương mại quan trọng của khu vực.
“PV: Về giao thông, HoREA đề xuất nghiên cứu mô hình “thành phố 45 phút”, tiến tới “30 phút”, “20 phút”. Đây có phải là cách tiếp cận mới cho bài toán giao thông của TP HCM?
Ông Lê Hoàng Châu:Đúng vậy. TP HCM nhiều năm qua đối diện với tình trạng ùn tắc giao thông và ngập nước. Trong góp ý, HoREA cũng đề nghị bổ sung rõ nhiệm vụ giải quyết ngập nước, bên cạnh ùn tắc giao thông, vì đây là vấn đề thực tế của thành phố trong điều kiện mưa lớn, triều cường và biến đổi khí hậu.
Với giao thông, nếu chỉ mở thêm đường mà không thay đổi mô hình tổ chức đô thị thì rất khó giải quyết tận gốc. HoREA đề nghị cần nghiên cứu quy luật khoảng cách và thời gian di chuyển tối ưu, trước mắt hướng tới “thành phố 45 phút”, sau đó phấn đấu “thành phố 30 phút”, “thành phố 20 phút” trong mỗi giai đoạn 10 - 15 năm.
Muốn vậy, TP HCM phải nâng tỷ lệ giao thông công cộng, đặc biệt là Metro/ LRT/ Monorail, các phương án đi nổi hoặc đi ngầm phù hợp. Đô thị phát triển đến đâu, hạ tầng giao thông công cộng phải đi trước hoặc ít nhất đi cùng đến đó. Nếu vẫn để đô thị mở rộng trước, giao thông chạy theo sau thì thành phố sẽ tiếp tục lặp lại các điểm nghẽn cũ.
“Phóng viên: Với mục tiêu tăng trưởng GRDP tối thiểu 10%/năm trong giai đoạn dài, quy hoạch cần thay đổi gì để không chỉ là tập hợp mục tiêu đẹp?
Ông Lê Hoàng Châu:Mục tiêu tăng trưởng GRDP tối thiểu 10%/năm trong giai đoạn 2026 - 2045 là mục tiêu rất cao. HoREA đề nghị cập nhật đầy đủ các chỉ tiêu này vào Đề cương, trong đó đến năm 2030 GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 14.000 USD, kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP, hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị; đến năm 2045 GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 75.000 USD, hoàn thành kết nối hệ thống đường sắt đô thị và đạt phát thải ròng bằng 0.
Nhưng để đạt được các chỉ tiêu đó, quy hoạch phải có cơ chế thực thi. Cần xác định rõ vai trò của khu vực công trong đầu tư mồi, chia sẻ rủi ro, tạo thị trường cho đổi mới; đồng thời phải bổ sung vai trò của khu vực tư trong phát triển kinh tế theo tinh thần phát triển kinh tế tư nhân. Nếu chỉ nhấn mạnh khu vực công mà chưa đặt đúng vai trò khu vực tư thì chưa đủ.
TP HCM cần huy động được nguồn lực xã hội rất lớn cho hạ tầng, nhà ở, đô thị, logistics, kinh tế biển, trung tâm tài chính và chuyển đổi số. Do đó, quy hoạch không chỉ vẽ ra không gian, mà phải mở đường cho thể chế, nguồn vốn, cơ chế phối hợp vùng và trách nhiệm thực hiện.
TP HCM mới cần một cách tiếp cận mới. Quy hoạch lần này phải trả lời được ba câu hỏi: thành phố sẽ phát triển trong không gian vùng nào, dựa trên động lực tăng trưởng nào và người dân sẽ sống, làm việc, di chuyển ra sao trong đô thị đó.
Nếu quy hoạch chỉ dừng ở việc cộng gộp địa giới, chia lại vùng chức năng và liệt kê dự án, thì chưa đủ. TP HCM cần một quy hoạch có khả năng tổ chức lại các nguồn lực, từ đất đai, hạ tầng, nhà ở, giao thông, kinh tế biển, logistics đến trung tâm tài chính quốc tế. Chỉ khi đó, thành phố mới có thể thực hiện vai trò đầu tàu kinh tế, cực tăng trưởng của vùng và cả nước.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!
