Nâng cao hiệu quả các nhà máy, tối ưu nguồn nước
Chiều 18/9/2026, tại trụ sở Công ty Thủy điện Ialy (tỉnh Gia Lai), ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) chủ trì buổi làm việc về công tác phối hợp vận hành các nhà máy thủy điện trên lưu vực sông Sê San.
Tham dự buổi làm việc có đại diện Cục Điện lực, Viện Dầu khí Việt Nam cùng lãnh đạo các đơn vị quản lý, vận hành cụm thủy điện bậc thang Sê San, gồm: Công ty Thủy điện Ialy, Công ty Phát triển Thủy điện Sê San, Công ty CP Đầu tư và Phát triển điện Sê San 3A và Công ty CP Thủy điện Sê San 4A.
Lưu vực sông Sê San có chuỗi công trình thủy điện bậc thang liên hồ chứa, giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu nguồn điện và vận hành hệ thống điện. Tuy nhiên, các nhà máy trên lưu vực thuộc nhiều chủ đầu tư, tham gia thị trường điện theo những hình thức khác nhau; đồng thời mỗi công trình có đặc tính điều tiết, chế độ vận hành cũng như yêu cầu bảo đảm dòng chảy hạ du riêng.
Trong điều kiện đó, hiệu quả khai thác nguồn nước không chỉ phụ thuộc vào phương án vận hành của từng nhà máy mà còn gắn chặt với sự phối hợp giữa các công trình trên toàn bậc thang.
Đây cũng là vấn đề được NSMO và các đơn vị tập trung thảo luận tại cuộc làm việc. Theo đó, yêu cầu đặt ra là từng bước chuyển từ cách tiếp cận vận hành riêng lẻ sang phối hợp đồng bộ, hướng tới tối ưu toàn lưu vực, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên nước, đồng thời đáp ứng yêu cầu vận hành an toàn, ổn định hệ thống điện.
Đặc biệt, trong bối cảnh hệ thống điện ngày càng có quy mô lớn, tỷ trọng các nguồn năng lượng tái tạo biến đổi tiếp tục gia tăng, thủy điện không chỉ đóng góp sản lượng điện mà còn có vai trò quan trọng trong điều chỉnh công suất, hỗ trợ cân bằng cung - cầu và tăng tính linh hoạt cho hệ thống.
Vì vậy, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các nhà máy trong cùng một lưu vực có ý nghĩa thiết thực đối với công tác lập kế hoạch và điều độ vận hành hệ thống điện.
Đồng bộ kế hoạch, đẩy mạnh chia sẻ dữ liệu
Tại buổi làm việc, NSMO cùng các đơn vị liên quan đã trao đổi về một số nhóm giải pháp nhằm tăng cường phối hợp và tối ưu vận hành các nhà máy thủy điện trên lưu vực Sê San.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là chuẩn hóa cơ chế phối hợp giữa các bên. Theo đó, cần thiết lập rõ cơ chế điều hành và chia sẻ thông tin, đồng thời phân định vai trò giữa điều hành chiến lược, điều phối trên toàn lưu vực với quyền chủ động vận hành của từng đơn vị.
Cơ chế này sẽ tạo cơ sở để các nhà máy vừa thực hiện các yêu cầu vận hành riêng, vừa phối hợp với các công trình khác nhằm nâng cao hiệu quả chung của toàn bậc thang.
Cùng với đó, các bên thống nhất sự cần thiết phải đồng bộ hóa quy trình lập kế hoạch vận hành. Thay vì chỉ xem xét từng công trình riêng biệt, phương án vận hành cần được xây dựng theo hướng liên kết từ dài hạn, trung hạn đến ngắn hạn, bao gồm kế hoạch tuần, ngày và khả năng điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thực tế.
Việc liên kết kế hoạch giữa các nhà máy có ý nghĩa đặc biệt đối với chuỗi thủy điện bậc thang, bởi chế độ vận hành của công trình phía thượng lưu có thể tác động trực tiếp đến lượng nước và phương thức vận hành của các công trình phía hạ lưu.
Tại buổi làm việc, NSMO, Cục Điện lực cùng các đơn vị cũng trao đổi các giải pháp tăng cường ứng dụng chuyển đổi số và chia sẻ dữ liệu. NSMO và các đơn vị định hướng từng bước hình thành nền tảng dữ liệu dùng chung, tăng cường kết nối thông tin giữa các bên để nâng cao chất lượng dự báo, hỗ trợ công tác lập kế hoạch và ra quyết định vận hành kịp thời, chính xác.
Trên cơ sở đó, các đơn vị sẽ tiếp tục hoàn thiện mô hình Digital Twin (bản sao số) thí điểm cho nhánh sông Sê San. Mô hình được kỳ vọng hỗ trợ mô phỏng, dự báo và tối ưu điều tiết thủy điện, phục vụ công tác lập kế hoạch vận hành hệ thống điện và thị trường điện.
Ứng dụng dữ liệu và các công cụ mô phỏng cũng mở ra khả năng đánh giá đồng thời nhiều kịch bản về thủy văn, nhu cầu phụ tải và phương thức huy động nguồn điện. Qua đó, đơn vị vận hành có thêm cơ sở lựa chọn phương án phù hợp thay vì chỉ xử lý từng tình huống riêng biệt.
Dù hướng tới nâng cao hiệu quả khai thác nguồn nước và tối ưu vận hành, các bên thống nhất nguyên tắc xuyên suốt là an toàn công trình, hồ đập và yêu cầu cấp nước hạ du phải được đặt lên hàng đầu. Trên cơ sở đó, hài hòa với yêu cầu phát điện và hiệu quả vận hành hệ thống điện.
Buổi làm việc đã tạo sự đồng thuận giữa NSMO và các đơn vị quản lý, vận hành thủy điện trên lưu vực Sê San về yêu cầu tăng cường phối hợp. Các bên thống nhất xây dựng Quy chế phối hợp vận hành giữa các đơn vị, làm căn cứ triển khai trong thời gian tới.
Việc hình thành một cơ chế phối hợp thống nhất, gắn với đồng bộ kế hoạch và chia sẻ dữ liệu được kỳ vọng sẽ giúp khai thác hiệu quả hơn chuỗi thủy điện bậc thang Sê San, sử dụng hợp lý tài nguyên nước và nâng cao hiệu quả vận hành từng nhà máy cũng như toàn lưu vực.
Theo ông Nguyễn Quốc Trung, việc tăng cường phối hợp vận hành thủy điện cũng là một phần trong yêu cầu nâng cao năng lực điều hành hệ thống điện khi cơ cấu nguồn ngày càng đa dạng và phương thức vận hành ngày càng phức tạp. Từ phối hợp giữa các chủ hồ, nâng cao chất lượng dự báo đến ứng dụng các nền tảng số, mục tiêu cuối cùng là sử dụng hiệu quả nguồn lực hiện có, đồng thời góp phần bảo đảm hệ thống điện quốc gia vận hành an toàn, ổn định và tin cậy.
