Dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 sẽ được Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Việc sửa đổi xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nhằm khắc phục các bất cập, vướng mắc trong cơ chế, chính sách, đồng thời tạo bước đột phá trong thu hút nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng, đáp ứng mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Đáp ứng yêu cầu thực tiễn và hoàn thiện thể chế
Thời gian qua, tình hình an ninh năng lượng quốc gia đối mặt với không ít áp lực: nhu cầu phụ tải điện tiếp tục tăng cao, nguy cơ thiếu hụt điện cục bộ vào các mùa cao điểm, việc huy động các nguồn năng lượng tái tạo gặp rào cản về hạ tầng lưới truyền tải và cơ chế giá. Bên cạnh đó, tiến độ triển khai nhiều dự án nguồn và lưới điện trọng điểm bị kéo dài do vướng mắc về thủ tục đầu tư, quy hoạch và đàm phán hợp đồng mua bán điện.
Thực tiễn đó đòi hỏi phải thể chế hóa kịp thời các chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước về phát triển năng lượng, phát triển kinh tế tư nhân, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Việc bổ sung khung pháp lý cho các dạng năng lượng mới, các công cụ điều tiết thị trường như Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC), cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và mô hình đối tác công tư (PPP) trong truyền tải điện là giải pháp căn cơ nhằm giải quyết các bài toán thực tiễn nêu trên.
Đồng thời, để giải phóng nguồn lực, Dự thảo Luật hướng tới tháo gỡ các nghẽn mạch về thủ tục. Việc tích hợp, giảm bớt thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án đã thuộc chương trình, dự án thực hiện quy hoạch giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư. Phương thức quản lý nhà nước cũng chuyển dịch từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", giảm thủ tục xin cấp phép ban đầu và quản lý thông qua các "điều kiện duy trì hoạt động điện lực" nhằm nâng cao hiệu lực quản lý mà không gây phiền hà cho doanh nghiệp.
Dự thảo Luật Điện lực sửa đổi hoàn thiện hành lang pháp lý, đẩy mạnh phân cấp và chuyển đổi quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm minh bạch. Ảnh minh họa
Những điểm mới cốt lõi
Để giải quyết các yêu cầu thực tiễn và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 tập trung vào các nhóm chính sách lớn:
Thứ nhất,mở rộng phạm vi miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Dự thảo quy định các dự án điện lực (bao gồm cả nguồn điện và lưới điện) thuộc chương trình, dự án để thực hiện quy hoạch sẽ không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Văn bản chấp thuận nhà đầu tư được quy định thay thế cho văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư. Quy định này không áp dụng đối với các dự án điện hạt nhân, dự án thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội, dự án đầu tư công, dự án PPP hoặc dự án liên quan đến khu vực quốc phòng, an ninh.
Thứ hai, cho phép khu vực tư nhân tham gia phát triển điện hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR). Loại trừ công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ khỏi phạm vi độc quyền nhà nước, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế tham gia nghiên cứu, phát triển công nghệ này theo đúng định hướng tại Nghị quyết số 70-NQ/TW nhằm bổ sung nguồn điện nền công suất lớn, ổn định cho hệ thống.
Thứ ba,thiết lập khung pháp lý cho Thị trường Chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC). Dự thảo chính thức xác định REC là tài sản (quyền tài sản) dưới dạng chứng nhận điện tử xác nhận thuộc tính năng lượng tái tạo. Thị trường REC được vận hành độc lập với hoạt động mua bán điện thương phẩm, bảo đảm không tính trùng và có khả năng liên thông quốc tế, giúp thúc đẩy phát triển năng lượng sạch.
Thứ tư, chuẩn hóa cơ chế giao kết hợp đồng qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư. Quy định rõ đối với các dự án đấu thầu có tiêu chí đánh giá về giá điện và thời hạn hợp đồng, bên mua điện sẽ ký kết hợp đồng mua bán điện trực tiếp dựa trên giá trúng thầu trong hồ sơ dự thầu, bỏ quy định bắt buộc phải đàm phán lại giá điện sau khi trúng thầu nhằm đẩy nhanh tiến độ đưa dự án vào vận hành.
Thứ năm,hoàn thiện khung chính sách đối với điện gió ngoài khơi, DPPA và lưới điện PPP. Bổ sung các quy định cụ thể về quản lý kết quả khảo sát, điều kiện năng lực nhà đầu tư, nghĩa vụ ký quỹ và trách nhiệm trích lập kinh phí tháo dỡ công trình điện gió ngoài khơi. Mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) bao gồm cả đơn vị bán lẻ điện, đi kèm cơ chế kiểm soát chi phí hệ thống. Đồng thời, làm rõ hình thức hợp đồng BOT, hợp đồng dịch vụ truyền tải và cơ chế phân bổ rủi ro cho các dự án lưới điện truyền tải đầu tư theo hình thức PPP.
Thứ sáu, định hướng chính sách giá điện và phân cấp an toàn công trình. Dự thảo theo nguyên tắc giá điện phản ánh đầy đủ chi phí hợp lý, hợp lệ; từng bước xóa bỏ việc bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng và vùng miền. Việc hỗ trợ tiền điện cho các đối tượng chính sách, hộ nghèo sẽ được thực hiện trực tiếp từ ngân sách nhà nước thay vì lồng ghép qua giá điện. Đồng thời, phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt phương án ứng phó tình huống khẩn cấp và phương án bảo vệ đập, hồ chứa thủy điện đối với các công trình nằm trên địa bàn liên tỉnh.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 hướng tới tháo gỡ trực tiếp các khó khăn từ thực tiễn, tạo lập hệ thống pháp lý minh bạch, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và phát triển bền vững thị trường điện cạnh tranh.
Nội dung dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 phản ánh sự tiếp thu nghiêm túc các ý kiến đóng góp thực tiễn từ cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp. Khi được thông qua, dự án Luật kỳ vọng sẽ tháo gỡ triệt để các vướng mắc thể chế, thúc đẩy thu hút nguồn lực cho ngành điện và bảo đảm an ninh năng lượng bền vững cho đất nước.
