ASEAN nhiều cơ hội, không thể chủ quan về rủi ro
Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), thông tin, ASEAN là thị trường có nhiều lợi thế đối với hàng hóa Việt Nam nhờ khoảng cách địa lý tương đối gần, các tuyến vận chuyển thuận lợi, mạng lưới phân phối khu vực ngày càng phát triển và nhu cầu tiêu dùng tại nhiều quốc gia có những điểm tương đồng với Việt Nam. Các cam kết hội nhập kinh tế khu vực cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng giao thương.
Nông sản, thực phẩm chế biến, thủy sản, đồ uống, hàng tiêu dùng, dệt may, vật liệu xây dựng, sản phẩm công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ đều là những nhóm hàng có tiềm năng tiếp cận thị trường ASEAN. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, khu vực này còn là địa bàn phù hợp để tích lũy kinh nghiệm xuất khẩu, hoàn thiện năng lực quản trị và từng bước mở rộng thị trường.
Tuy nhiên, theo đại diện Cục Xúc tiến thương mại, khoảng cách địa lý gần không đồng nghĩa với sự tương đồng về thể chế và phương thức kinh doanh. ASEAN là một khu vực đa dạng về trình độ phát triển, quy mô thị trường, hệ thống pháp luật, môi trường kinh doanh, năng lực logistics và hành vi tiêu dùng.
Chẳng hạn, Singapore có vai trò nổi bật trong thương mại quốc tế, dịch vụ tài chính và logistics. Malaysia có những yêu cầu riêng về tiêu chuẩn, chứng nhận và tiếp cận thị trường. Indonesia có thị trường tiêu dùng lớn nhưng doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ quy định nhập khẩu, thủ tục cấp phép và điều kiện phân phối. Philippines cũng đặt ra những yêu cầu riêng về logistics, thanh toán và tổ chức mạng lưới phân phối. Trong khi đó, Lào, Campuchia và Myanmar có những đặc điểm riêng về quy mô thị trường, hạ tầng, cơ chế quản lý và phương thức giao dịch.
Những khác biệt này đòi hỏi doanh nghiệp phải nghiên cứu cụ thể từng thị trường, thay vì áp dụng một phương thức tiếp cận chung cho toàn khu vực. Việc hiểu rõ đặc điểm thị trường không chỉ giúp lựa chọn đối tác phù hợp mà còn hạn chế những chi phí phát sinh do thiếu thông tin hoặc đánh giá chưa đầy đủ các điều kiện kinh doanh.
Chủ động phòng ngừa rủi ro từ khâu giao dịch
Tại hội thảo, đại diện Cục Xúc tiến thương mại lưu ý sáu nhóm rủi ro doanh nghiệp Việt Nam cần quan tâm khi xúc tiến thương mại và xuất khẩu sang ASEAN, gồm: Rủi ro về đối tác và gian lận thương mại; thanh toán, tín dụng và tỷ giá; hợp đồng; tiêu chuẩn, quy định nhập khẩu và thủ tục hải quan; logistics, chuỗi cung ứng và giao nhận hàng hóa; văn hóa kinh doanh, thông tin thị trường và năng lực cạnh tranh. Đáng chú ý, các rủi ro này có mối liên hệ chặt chẽ, có thể tác động dây chuyền đến toàn bộ hoạt động xuất khẩu.
Bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương).
Nếu không thẩm định kỹ đối tác, doanh nghiệp có thể lựa chọn phương thức thanh toán không phù hợp, đối mặt với nguy cơ chậm thu hồi công nợ hoặc không thu được tiền hàng. Điều khoản giao hàng thiếu chặt chẽ có thể dẫn đến tranh chấp về chi phí logistics và trách nhiệm của các bên. Trong khi đó, việc không cập nhật quy định nhập khẩu có thể khiến hàng hóa bị ách tắc, kéo theo chậm thanh toán, gián đoạn dòng tiền và ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp.
Từ những nguy cơ trên, yêu cầu đặt ra là doanh nghiệp phải xây dựng quy trình quản trị rủi ro phù hợp với quy mô, ngành hàng và đặc điểm của từng thị trường. Trong đó, ba nguyên tắc cần được chú trọng là chủ động tìm hiểu thông tin trước khi giao dịch; quy định rõ trách nhiệm, nghĩa vụ và phương án xử lý trong hợp đồng; chuẩn bị phương án dự phòng đối với những rủi ro có thể ảnh hưởng lớn đến dòng tiền, tiến độ giao hàng và uy tín kinh doanh.
Quản trị rủi ro cũng cần gắn với việc lựa chọn phương thức thanh toán, kiểm soát chi phí vận chuyển, theo dõi thay đổi chính sách và duy trì liên hệ với đối tác trong suốt quá trình thực hiện hợp đồng. Đặc biệt, doanh nghiệp không nên chỉ đánh giá hiệu quả giao dịch dựa trên giá trị đơn hàng mà cần tính đến chi phí thực hiện, khả năng thu hồi tiền hàng và những nghĩa vụ phát sinh liên quan.
Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc xây dựng quy trình quản trị rủi ro càng cần thiết do nguồn lực tài chính và nhân sự thường có giới hạn. Một sự cố trong thanh toán hoặc giao nhận có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì sản xuất, thực hiện các đơn hàng tiếp theo và mở rộng thị trường.
Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý, cơ quan thương vụ Việt Nam tại ASEAN, chuyên gia pháp lý, tài chính, logistics và các tổ chức hỗ trợ thương mại có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp thông tin, tư vấn và tháo gỡ vướng mắc phát sinh.
“Cục Xúc tiến thương mại mong muốn tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp với các cơ quan chức năng và chuyên gia, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp chia sẻ những khó khăn, tình huống thực tế trong giao dịch với đối tác ASEAN. Những vấn đề cụ thể từ thực tiễn được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao hiệu quả tư vấn, đưa ra các khuyến nghị thiết thực, có thể áp dụng trực tiếp vào hoạt động kinh doanh”, Bà Nguyễn Thị Thu Thuỷ nhấn mạnh.
Hội thảo “Tư vấn quản lý rủi ro trong xúc tiến thương mại và kinh doanh xuất khẩu với các thị trường ASEAN” thuộc chuỗi Hội thảo Tư vấn quản lý rủi ro trong xúc tiến thương mại và kinh doanh xuất khẩu với các thị trường RCEP do Cục Xúc tiến thương mại tổ chức trong ngày 26 và 27/10. Chương trình thu hút sự tham gia của doanh nghiệp và đại diện các cơ quan thương vụ Việt Nam ở nước ngoài.
