Ngôi làng cổ hơn nửa thiên niên kỷ giữa miền đất di sản
Cách trung tâm Huế khoảng 40km về phía Bắc, Làng cổ Phước Tích nằm nép mình bên dòng sông Ô Lâu hiền hòa, từ lâu được xem là một trong những ngôi làng cổ đẹp và nguyên sơ bậc nhất miền Trung.
Theo sử sách, làng được hình thành từ năm 1470 dưới thời vua Lê Thánh Tông. Ban đầu, nơi đây mang tên Phúc Giang, sau đổi thành Hoàng Giang thời Tây Sơn và đến triều Nguyễn được đổi thành Phước Tích với ý nghĩa “tích phúc” cho con cháu đời sau.
Trải qua hơn 550 năm, Làng cổ Phước Tích vẫn giữ được gần như nguyên vẹn không gian làng quê Bắc Trung Bộ truyền thống với cây đa, bến nước, sân đình, những con đường nhỏ rợp bóng cây và hệ thống nhà rường cổ nằm xen giữa những khu vườn xanh mát.
Điều đặc biệt khiến nhiều người ấn tượng là khi nhìn từ trên cao, ngôi làng có hình dáng giống như một chiếc bầu rượu hay túi đựng tiền khổng lồ. Bao quanh làng là dòng Ô Lâu uốn lượn, tạo nên cấu trúc cảnh quan hiếm gặp giữa các làng cổ Việt Nam.
Kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính từng nhận định cấu trúc không gian của Phước Tích là mô hình điển hình cho kiểu cư trú thôn quê Bắc Trung Bộ, nơi con người, thiên nhiên và kiến trúc hòa quyện thành một chỉnh thể thống nhất.
Hiện nay, Làng cổ Phước Tích còn lưu giữ gần 40 ngôi nhà rường cổ có tuổi đời từ 100 đến 300 năm. Trong đó, phần lớn là nhà ở dân cư và nhà thờ họ tộc được xây dựng bằng gỗ quý, chạm khắc tinh xảo bởi các nghệ nhân làng mộc Mỹ Xuyên nổi tiếng.
Không chỉ có giá trị về kiến trúc, ngôi làng còn sở hữu hệ thống đình, chùa, đền, miếu dày đặc như đình làng Trung, chùa Phước Bửu, miếu Cây Thị, đền Văn Thánh… tạo nên lớp trầm tích văn hóa đặc trưng của vùng đất cố đô.
Một trong những nét nổi bật khác của Làng cổ Phước Tích là nghề gốm truyền thống tồn tại hơn 500 năm. Gốm nơi đây nổi tiếng với kỹ thuật nung bằng rơm và từng xuất hiện trong câu thơ dân gian nổi tiếng: “Om Phước Tích ngon cơm Hoàng đế”.
Dù nghề gốm từng có thời gian mai một, nhiều lò gốm hiện đã được phục dựng để phục vụ du lịch và bảo tồn làng nghề truyền thống. Du khách đến đây không chỉ tham quan mà còn có thể trực tiếp trải nghiệm làm gốm, làm bánh truyền thống hay giao lưu văn nghệ với người dân địa phương.
Ngôi làng trường thọ giữa lòng xứ Huế
Không chỉ nổi tiếng bởi cảnh quan và di sản, Làng cổ Phước Tích còn được nhiều người gọi là “làng trường thọ”.
Theo người dân địa phương, nơi đây có rất nhiều gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống, với không ít cụ cao tuổi sống tới 90 hay hơn 100 tuổi. Nhịp sống chậm rãi, không khí trong lành, chế độ ăn thanh đạm và thói quen lao động thường xuyên được xem là những yếu tố góp phần tạo nên tuổi thọ đặc biệt của người dân nơi đây.
Năm 2009, Làng cổ Phước Tích trở thành ngôi làng thứ hai của Việt Nam được công nhận là Làng di sản cấp quốc gia. Đến năm 2019, nơi đây tiếp tục được công nhận là điểm du lịch của tỉnh Thừa Thiên Huế cũ.
Hiện nay, địa phương đang phát triển mô hình du lịch xanh gắn với bảo tồn nhà vườn, khôi phục nghề truyền thống và gìn giữ không gian làng cổ. Những con đường rợp bóng cây, mái nhà rường nhuốm màu thời gian cùng nhịp sống yên bình khiến nơi đây trở thành điểm đến hấp dẫn với du khách yêu thích văn hóa và sự tĩnh lặng.
Giữa nhịp phát triển hiện đại, Làng cổ Phước Tích vẫn giữ được vẻ trầm mặc hiếm có – như một lát cắt nguyên bản của làng quê Việt Nam xưa còn sót lại giữa miền đất cố đô.
