Khát vọng lớn, thời gian không chờ đợi
Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân xác lập một bước chuyển quan trọng trong nhận thức về vai trò của khu vực kinh tế này. Lần đầu tiên, kinh tế tư nhân được khẳng định là"một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia", là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia. Cùng với kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân giữ vai trò nòng cốt trong xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất và hiệu quả.
Vị thế mới đi cùng những mục tiêu đầy tham vọng: Đến năm 2030, cả nước phấn đấu có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, đạt tỷ lệ 20 doanh nghiệp trên 1.000 dân, có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Kinh tế tư nhân được kỳ vọng tăng trưởng bình quân từ 10-12%/năm, đóng góp khoảng 55% đến 58% GDP. Tầm nhìn đến năm 2045 có ít nhất 3 triệu doanh nghiệp hoạt động, đóng góp trên 60% GDP.
Những con số đó đặt ra câu hỏi lớn: Việt Nam sẽ phát triển thêm bao nhiêu doanh nghiệp và quan trọng hơn, sẽ có bao nhiêu doanh nghiệp đủ sức làm chủ công nghệ, xây dựng thương hiệu, dẫn dắt thị trường và cạnh tranh với thế giới?
Theo TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, khát vọng phát triển đất nước cần được nhìn nhận trên một bình diện rộng hơn những chỉ tiêu tăng trưởng."Chúng ta hay nói về tăng trưởng, nói về sự thịnh vượng, thành nước phát triển, nước thu nhập cao… Thế nhưng đằng sau tăng trưởng và thịnh vượng thì chúng ta còn mong nhiều hơn thế, đó là tăng trưởng phải gắn với phát triển bền vững, gắn với bao trùm, gắn với chống chịu. Và với Việt Nam hiện nay, chúng ta còn thêm cả hai cái nữa: tự chủ chiến lược và chủ quyền công nghệ",ông phân tích.
Yêu cầu đó đặt ra bài toán lớn đối với mô hình phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới. Tăng trưởng nhanh là mục tiêu cấp thiết nhưng chất lượng tăng trưởng, khả năng làm chủ công nghệ, sức chống chịu và giá trị được giữ lại trong nền kinh tế mới là những yếu tố quyết định nền tảng phát triển lâu dài.
Áp lực càng lớn khi quỹ thời gian để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước không còn nhiều, trong khi lợi thế dân số vàng đang dần thu hẹp."Chỉ còn khoảng 20 năm để hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển, trong khi lợi thế dân số vàng dự kiến chỉ kéo dài thêm 12-13 năm. Quỹ thời gian ngày càng thu hẹp đặt ra yêu cầu cấp bách phải đẩy nhanh tốc độ phát triển, tận dụng hiệu quả các nguồn lực và tạo ra những bước đột phá về năng suất, chất lượng tăng trưởng",TS. Võ Trí Thành lưu ý.
Theo ông, ba khái niệm"động lực quan trọng nhất", "tiên phong" và "nòng cốt"trong Nghị quyết số 68 thể hiện bước chuyển quan trọng trong nhận thức về vị thế của kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, vị thế mới cũng đi cùng trách nhiệm lớn hơn, để khẳng định vai trò trong nền kinh tế, doanh nghiệp tư nhân phải nâng cao năng suất, làm chủ công nghệ, đổi mới quản trị và gia tăng đóng góp thực chất vào năng lực cạnh tranh quốc gia.
Nhìn vào thực tiễn, khát vọng khởi nghiệp của người Việt đang được thể hiện bằng những chuyển động đáng ghi nhận. TS. Đinh Việt Hòa - Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp quốc gia nhận định:"Có lẽ chưa khi nào đất nước chúng ta lại có tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ như bây giờ".Theo số liệu của Cục Thống kê, năm 2025 có 195.100 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tăng 24,1% so với năm trước. Cùng với hơn 102.300 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường đạt gần 297.500.
Tuy nhiên, bức tranh năm 2026 cũng cho thấy những áp lực mới, trong 9 tháng, cả nước có hơn 223.900 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, giảm 3,2% so với cùng kỳ năm 2025. Cùng thời gian này, 172.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Đó là những con số cần được nhìn nhận đồng thời, tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ là tín hiệu tích cực nhưng khả năng tồn tại, phát triển và lớn mạnh của doanh nghiệp mới quyết định sức bền của nền kinh tế.
"Phía sau mỗi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh là một khát vọng làm chủ nhưng phía trước mỗi doanh nghiệp còn là thị trường cạnh tranh khốc liệt, những bài toán về vốn, nhân lực, công nghệ và năng lực quản trị",TS. Đinh Việt Hòa nói và nhấn mạnh tinh thần khởi nghiệp phản ánh "khát vọng làm giàu, khát vọng được làm chủ, khát vọng cống hiến, khát vọng tạo ra việc làm của người Việt Nam cực kỳ mạnh mẽ".Vấn đề đặt ra là làm thế nào để khát vọng vượt qua giai đoạn khởi sự, trở thành những doanh nghiệp đủ năng lực tồn tại qua nhiều chu kỳ kinh tế, hình thành đội ngũ doanh nghiệp lớn và từng bước vươn ra thị trường quốc tế.
Doanh nhân phải hòa khát vọng của mình vào khát vọng dân tộc
Ông Hoàng Bình Quân - nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Trưởng ban Đối ngoại Trung ương, Chủ tịch danh dự Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam nhìn nhận, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển với tốc độ thay đổi rất nhanh. Những phương thức kinh doanh từng mang lại thành công có thể mất dần lợi thế trước sự dịch chuyển của công nghệ, thị trường và yêu cầu cạnh tranh mới.
Trong bối cảnh đó, theo ông thay đổi không còn là chuyện tùy ý:"Chúng ta phải chấp nhận bối cảnh đó và chúng ta phải thay đổi. Thay đổi không phải là lựa chọn, thay đổi là tất yếu, nếu bạn không theo kịp nó thì nó sẽ loại thải bạn".
Nhiều năm gắn bó với cộng đồng doanh nhân trẻ, ông Hoàng Bình Quân đặc biệt trăn trở về tầm nhìn và khát vọng của người làm kinh doanh. Theo ông, bằng lòng với quy mô kinh doanh hiện tại và một khoản thu nhập ổn định có thể bảo đảm cuộc sống nhưng khó tạo động lực để doanh nghiệp vươn lên những tầm cao mới.
"Nếu không có khát vọng, chúng ta không trở thành doanh nghiệp được, nếu không có tầm nhìn xa một chút thì chúng ta chỉ là kiếm tiền, cao hơn mưu sinh một chút, thậm chí có thể gọi là người bình thường nhiều tiền chứ không phải doanh nhân",ông chia sẻ và nói thêm, kiếm tiền là mục tiêu chính đáng nhưng chưa đủ làm nên tầm vóc của một doanh nhân. Giá trị của người làm kinh doanh còn được thể hiện ở khả năng kiến tạo doanh nghiệp, tổ chức sản xuất, tạo việc làm, xây dựng thương hiệu và đóng góp cho xã hội.
Đó cũng là tinh thần trong thông điệp ông gửi gắm:"Doanh nhân là phải có khát vọng. Doanh nhân phải hòa khát vọng của mình vào khát vọng lớn lao của dân tộc".
Ông Hoàng Bình Quân - nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Trưởng ban Đối ngoại Trung ương, Chủ tịch danh dự Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam.
Theo ông Hoàng Bình Quân, Nghị quyết số 68 xác lập vị thế mới cho kinh tế tư nhân, đồng thời đặt lên vai đội ngũ doanh nhân những trách nhiệm lớn hơn đối với sự phát triển của đất nước. Khi khu vực kinh tế tư nhân được xác định là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, năng lực và bản lĩnh của người đứng đầu doanh nghiệp trở thành yếu tố quyết định để chuyển hóa chủ trương thành những kết quả thực chất. Để xứng đáng với vai trò đó, doanh nghiệp phải chủ động thay đổi từ tư duy phát triển đến phương thức quản trị và khả năng liên kết.
"Thay đổi từ tầm nhìn ngắn hạn sang tầm nhìn dài hạn. Thay đổi từ quản trị truyền thống sang quản trị thông minh… chúng ta phải quản trị bằng số",ông nhấn mạnh. Cùng đó, tư duy kinh doanh đơn lẻ cũng phải nhường chỗ cho hợp tác và liên kết, bởi trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt một doanh nghiệp khó có thể phát triển bền vững nếu chỉ dựa vào nguồn lực của riêng mình.
Nhìn lại những giai đoạn phát triển của kinh tế thị trường, ông Hoàng Bình Quân cho rằng, phương thức kinh doanh đang có sự chuyển biến căn bản, từ cách làm ăn dựa vào quan hệ, kinh nghiệm sang cạnh tranh bằng tri thức, công nghệ và năng lực quản trị."Chúng ta đang bước vào một giai đoạn dứt khoát phải kinh doanh bằng trí tuệ",ông khẳng định.
Từ thực tiễn đó, ông đúc kết 3 phẩm chất của doanh nhân thời kỳ mới: doanh trí, doanh khí và doanh đức.
Trước hết, doanh trí là trình độ hiểu biết, khả năng nắm bắt chủ trương, chính sách, pháp luật và những biến động của thị trường. Ông kể lại kỷ niệm khi còn giữ cương vị Bí thư Tỉnh ủy Tuyên Quang, từng hỏi các doanh nghiệp có đọc nghị quyết và chiến lược phát triển kinh tế của tỉnh hay không. Câu trả lời nhận được là họ quá bận làm ăn nên không có thời gian quan tâm.
Từ câu chuyện này, ông chỉ ra rằng hiểu biết chính sách cũng là một phần năng lực kinh doanh, doanh nhân thiếu thông tin về định hướng phát triển và môi trường thể chế có thể bỏ lỡ cơ hội đầu tư, chậm thích ứng với thay đổi hoặc đưa ra những quyết định thiếu tầm nhìn."Doanh trí phải học thêm nữa, nếu không chúng ta cũng sẽ bị sa thải",ông nhấn mạnh.
Cùng với trí tuệ, doanh khí thể hiện bản lĩnh và ý chí của người làm kinh doanh. Bản lĩnh được rèn luyện qua thực tiễn, qua những lần đối mặt với khó khăn về vốn, thị trường và cả thất bại. Doanh nhân phải có tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận thử thách và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Tuy nhiên, trí tuệ và bản lĩnh chỉ thực sự tạo nên giá trị bền vững khi được đặt trên nền tảng đạo đức kinh doanh."Kinh doanh bằng đức tin, kinh doanh bằng thương hiệu, hay nói cách khác là kinh doanh bằng văn hóa doanh nghiệp chứ không phải cạnh tranh đơn thuần bằng giá cả như trước",ông chia sẻ và cho rằng đạo đức của doanh nhân quyết định văn hóa doanh nghiệp. Uy tín và niềm tin của thị trường được hình thành từ chất lượng sản phẩm, sự trung thực trong kinh doanh, trách nhiệm với người lao động, khách hàng và xã hội. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp xây dựng thương hiệu và duy trì năng lực cạnh tranh lâu dài.
Ở góc nhìn khác, TS. Đinh Việt Hòa - Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp quốc gia đặt vấn đề về chất lượng đào tạo và khả năng kế thừa giữa các thế hệ doanh nhân. Theo ông, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam còn tương đối trẻ so với nhiều doanh nghiệp quốc tế có lịch sử phát triển hàng trăm năm. Trong khi đó, việc tích lũy, chuyển giao kinh nghiệm quản trị và những bài học kinh doanh giữa các thế hệ chưa được quan tâm tương xứng.
Ông cũng cho rằng đào tạo khởi nghiệp cần được phân biệt với đào tạo quản trị kinh doanh. Nếu quản trị kinh doanh chú trọng năng lực tổ chức và vận hành doanh nghiệp thì đào tạo khởi nghiệp cần quan tâm hơn đến tư duy làm chủ, năng lực phát hiện cơ hội, huy động nguồn lực và chấp nhận rủi ro của người sáng lập.
"Doanh nghiệp không bắt đầu từ một ý tưởng, doanh nghiệp bắt đầu từ một con người! Con người, nhà sáng lập, sẽ quyết định thành bại của một doanh nghiệp",ông nhấn mạnh.
Quan điểm này gợi mở yêu cầu xây dựng đội ngũ doanh nhân có năng lực dẫn dắt doanh nghiệp qua nhiều giai đoạn phát triển. Bởi khát vọng của người sáng lập có thể khai sinh một doanh nghiệp nhưng để doanh nghiệp lớn mạnh và trường tồn, khát vọng phải được chuyển hóa thành năng lực quản trị, văn hóa tổ chức và khả năng kế thừa giữa các thế hệ. Đó cũng là con đường để khát vọng làm giàu của mỗi doanh nhân từng bước trở thành sức mạnh của cộng đồng doanh nghiệp và đóng góp vào sự phát triển của đất nước.
Từ câu chuyện hạt gạo đến giá trị Việt Nam
Khát vọng phát triển của doanh nghiệp trong giai đoạn mới không thể chỉ đo bằng sản lượng hay quy mô doanh thu mà quan trọng hơn là giá trị tạo ra và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Với những người đã dành nhiều thập niên gắn bó cùng một ngành nghề, chuyển đổi đó bắt đầu từ chính cách nhìn nhận về sản phẩm và thị trường.
Ông Phạm Hoàng Lâm - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Lam Rice Group chia sẻ:"Trong gần 40 năm làm nghề lúa gạo, tôi nhận ra rằng điều quý giá nhất không phải là bán được thêm một tấn gạo, điều quý giá nhất là nâng cao giá trị của một tấn gạo".
Từ câu chuyện hạt gạo, ông đặt ra vấn đề rộng hơn đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam:"Chúng ta không thể tiếp tục cạnh tranh bằng lao động giá rẻ, tài nguyên hay xuất khẩu nguyên liệu. Chúng ta phải cạnh tranh bằng chất lượng, bằng công nghệ, bằng thương hiệu và năng lực sáng tạo. Không phải làm nhiều hơn, mà phải tạo ra giá trị cao hơn".
Rõ ràng phía sau thay đổi đó là yêu cầu chuyển dịch mô hình tăng trưởng, từ khai thác lợi thế về chi phí sản xuất sang nâng cao năng suất, chất lượng và hàm lượng công nghệ. Doanh nghiệp có thể gia tăng sản lượng, mở rộng thị trường xuất khẩu song nếu phụ thuộc vào nguyên liệu, công nghệ và hệ thống phân phối bên ngoài, phần giá trị giữ lại vẫn có thể hạn chế. Ngược lại, khi làm chủ được công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng, thương hiệu và thị trường, doanh nghiệp có cơ hội nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị.
Theo ông Phạm Hoàng Lâm, lợi thế cạnh tranh trong tương lai sẽ ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực, thương hiệu và năng lực quản trị. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy tạo giá trị, từ cạnh tranh bằng giá cả sang xây dựng những lợi thế có khả năng duy trì lâu dài.
Tuy nhiên, khát vọng vươn lên của doanh nghiệp cần được đặt trong một môi trường kinh doanh thuận lợi, các nguồn lực được khơi thông và những sáng kiến có cơ hội trở thành sản phẩm, dịch vụ có sức cạnh tranh."Thể chế tốt sẽ tạo ra niềm tin, niềm tin sẽ tạo ra đầu tư, đầu tư sẽ tạo ra tăng trưởng, và tăng trưởng sẽ tạo ra thịnh vượng",ông nói.
Từ góc độ phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, TS. Đinh Việt Hòa chỉ ra khoảng trống giữa tiềm năng và khả năng huy động nguồn lực. Theo ông, Nhà nước có nguồn lực, nhà đầu tư có vốn, doanh nghiệp có ý tưởng nhưng các chủ thể còn thiếu sự kết nối hiệu quả."Nguồn lực nhà nước có, nguồn lực nhà đầu tư có, nguồn lực ý tưởng của doanh nghiệp có, nhưng các nguồn lực đó đang vô cùng rời rạc và không có sự kết nối",ông nhận định.
Từ thực tế này, TS. Đinh Việt Hòa đề xuất mô hình "4N + 1H", kết nối Nhà nước, Nhà trường, Nhà doanh nghiệp và Nhà quốc tế, với Hiệp hội đóng vai trò cầu nối. Mô hình hướng tới việc gắn kết chính sách, đào tạo, nghiên cứu, nguồn vốn và thị trường, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận những nguồn lực cần thiết trong quá trình phát triển.
Nhìn về mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2045, ông Phạm Hoàng Lâm cho rằng, điều quan trọng là hình thành được cộng đồng doanh nghiệp tư nhân đủ mạnh, có khả năng cạnh tranh ở quy mô khu vực và toàn cầu."Không có quốc gia phát triển nào mà không có khu vực doanh nghiệp tư nhân mạnh. Không có thương hiệu quốc gia nào mạnh nếu thiếu những doanh nghiệp có năng lực và cạnh tranh toàn cầu",ông chia sẻ.
Khát vọng làm giàu của mỗi doanh nhân gắn liền với mục tiêu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, đòi hỏi sự đồng hành và phát huy sức mạnh tổng hợp của Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội. Thể chế tạo nền tảng, tri thức và công nghệ mở ra những động lực tăng trưởng mới, còn bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng của đội ngũ doanh nhân quyết định khả năng nắm bắt cơ hội, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp vào sự phát triển của đất nước.