Quyền mới, lợi ích thiết thực
Thương mại điện tử ngày càng trở thành một phần quen thuộc trong đời sống. Từ thực phẩm, quần áo, đồ gia dụng đến những sản phẩm có giá trị lớn, người tiêu dùng có thể hoàn tất một giao dịch chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại.
Sự tiện lợi này cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Khi giao dịch được thực hiện trên môi trường số, người mua không chỉ cần quan tâm đến chất lượng hàng hóa mà còn phải biết mình có những quyền gì, được bảo vệ ra sao và tìm đến đâu khi quyền lợi bị xâm phạm.
Một trong những điểm mới đáng chú ý từ ngày 1/7/2026 là quyền lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ vận chuyển trên các nền tảng thương mại điện tử trung gian. Theo quy định tại Luật Thương mại điện tử, các nền tảng thương mại điện tử trung gian có trách nhiệm cho phép người mua lựa chọn tổ chức cung cấp dịch vụ vận chuyển. Quy định này được kỳ vọng tăng quyền chủ động của người tiêu dùng trong quá trình giao dịch trực tuyến.
Trước đây, trong nhiều trường hợp, việc lựa chọn đơn vị giao hàng phụ thuộc khá nhiều vào hệ thống của sàn hoặc người bán. Người mua thường chỉ có thể lựa chọn giữa các phương án giao hàng được nền tảng mặc định, trong khi không phải lúc nào cũng biết rõ đơn vị trực tiếp thực hiện việc vận chuyển.
Quy định mới không chỉ tạo thêm một lựa chọn trong quá trình đặt hàng mà còn góp phần tăng quyền chủ động của người tiêu dùng. Khi được quyền lựa chọn dịch vụ phù hợp với nhu cầu, người mua có thêm khả năng kiểm soát quá trình giao dịch và chủ động phòng ngừa những rủi ro có thể phát sinh. Anh Hoàng Minh Tuấn (Hưng Yên), một người thường xuyên mua hàng trực tuyến, cho biết trước đây anh chủ yếu quan tâm đến giá và thời gian giao hàng nên ít để ý đến đơn vị vận chuyển. “Có những lần, tôi mua đồ điện tử hoặc hàng dễ vỡ nhưng gần như không nghĩ mình có thể chủ động chọn đơn vị giao hàng. Nếu sàn có lựa chọn rõ ràng ngay lúc đặt hàng, tôi sẽ ưu tiên đơn vị có dịch vụ tốt hơn”,anh Tuấn chia sẻ.
Không chỉ người mua, quy định mới cũng tạo thêm sự chủ động cho người bán trong quá trình thực hiện đơn hàng, đồng thời mở rộng cơ hội cạnh tranh cho các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics. Tuy nhiên, một quyền được quy định trong luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người tiêu dùng biết mình có quyền đó và biết cách thực hiện.
Thực tế cho thấy không ít người mua hàng trực tuyến vẫn chưa quan tâm đầy đủ đến các quyền của mình. Với nhiều người, việc đặt hàng chủ yếu xoay quanh giá sản phẩm, khuyến mại, phí vận chuyển và thời gian giao hàng. Những nội dung như thông tin người bán, điều kiện giao dịch, chính sách đổi trả hay cơ chế giải quyết khiếu nại thường chỉ được chú ý khi sự cố xảy ra.
Chị Nguyễn Ngọc Ánh (phường Từ Liêm, Hà Nội) cho biết, dù thường xuyên mua hàng qua sàn thương mại điện tử nhưng chị chưa từng tìm hiểu kỹ các quyền của người mua.“Thông thường, tôi chỉ xem đánh giá của khách hàng, giá và phí ship rồi đặt hàng. Khi có vấn đề như giao sai hoặc sản phẩm không đúng mô tả thì mới tìm cách liên hệ với shop và sàn. Tôi nghĩ nhiều người mua online cũng có thói quen giống mình”,chị Ngọc Ánh nói.
Đây là khoảng trống cần được thu hẹp bằng công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và hướng dẫn bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Bởi trong môi trường số, người tiêu dùng càng hiểu rõ quyền của mình càng có khả năng chủ động phòng tránh rủi ro, thay vì chỉ tìm kiếm sự hỗ trợ sau khi tranh chấp đã xảy ra.
Chủ động để không chịu thiệt
Quyền lựa chọn đơn vị vận chuyển chỉ là một trong những vấn đề người mua cần quan tâm khi giao dịch trực tuyến. Trước mỗi đơn hàng, người tiêu dùng nên hình thành thói quen kiểm tra thông tin và lưu lại các bằng chứng liên quan đến giao dịch. Trước hết, cần chú ý đến thông tin về người bán, nguồn gốc và đặc điểm hàng hóa, giá bán, các khoản chi phí phát sinh cũng như điều kiện giao dịch. Đối với những sản phẩm có giá trị lớn hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, việc tìm hiểu kỹ thông tin càng cần thiết.
Người mua cũng nên đọc chính sách đổi trả, bảo hành, hoàn tiền của người bán và nền tảng trước khi thanh toán. Những điều khoản này có thể quyết định cách xử lý khi hàng hóa không đúng mô tả, bị hư hỏng, giao sai hoặc không bảo đảm chất lượng. Trong quá trình nhận hàng, việc lưu giữ hóa đơn, thông tin đơn hàng, nội dung trao đổi với người bán và hình ảnh, video về sản phẩm cũng rất quan trọng. Đây có thể là những bằng chứng cần thiết nếu phát sinh tranh chấp.
Theo anh Lê Văn Nam (phường Hoàng Mai, Hà Nội), người mua càng lưu giữ đầy đủ thông tin thì việc xử lý khi có sự cố càng thuận lợi.“Có những trường hợp khách hàng phản ánh sản phẩm không đúng nhưng không còn ảnh lúc nhận hàng hoặc không có thông tin trao đổi với shop. Khi đó, cả người mua và người bán đều mất nhiều thời gian để xác minh. Nếu ngay từ đầu lưu lại thông tin đơn hàng, hình ảnh sản phẩm thì việc giải quyết sẽ rõ ràng hơn”,anh Nam cho biết.
Đặc biệt, người tiêu dùng không nên bỏ qua quyền yêu cầu doanh nghiệp, người bán hoặc nền tảng giải quyết khi quyền lợi bị ảnh hưởng. Tranh chấp nên được phản ánh sớm, với thông tin cụ thể và bằng chứng rõ ràng, thay vì bỏ qua chỉ vì cho rằng giá trị đơn hàng nhỏ. Theo số liệu của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, trong năm 2025, Tổng đài tư vấn, hỗ trợ người tiêu dùng 1800.6838 đã tiếp nhận 14.864 cuộc gọi, trong đó 9.513 cuộc được tư vấn trực tiếp. Con số này cho thấy nhu cầu được cung cấp thông tin và hỗ trợ của người tiêu dùng vẫn rất lớn. Đáng chú ý, thương mại điện tử là lĩnh vực có tỷ lệ phản ánh cao nhất trong cơ cấu phản ánh, kiến nghị và khiếu nại được tiếp nhận trong năm 2025, chiếm 21,3%.
Với các nền tảng thương mại điện tử, việc thực hiện đầy đủ quy định pháp luật cũng cần được thể hiện bằng những thao tác đơn giản, dễ nhận biết trên giao diện. Một quyền mà người tiêu dùng phải mất nhiều bước mới tìm thấy hoặc không biết cách sử dụng sẽ khó phát huy đầy đủ giá trị trong thực tế. Vì vậy, cùng với hoàn thiện pháp luật, tuyên truyền để người dân biết quyền - hiểu quyền - sử dụng quyền là yêu cầu quan trọng trong bảo vệ người tiêu dùng năm 2026.
Trong môi trường mua sắm trực tuyến phát triển nhanh, người tiêu dùng không chỉ cần một thị trường có nhiều sản phẩm và mức giá cạnh tranh, mà còn cần một môi trường giao dịch minh bạch, an toàn và có cơ chế bảo vệ hiệu quả. Mỗi người mua hàng, từ việc kiểm tra thông tin trước khi đặt hàng, lựa chọn dịch vụ phù hợp, lưu giữ bằng chứng giao dịch đến chủ động phản ánh khi quyền lợi bị xâm phạm, đều có thể trở thành một mắt xích trong hệ thống bảo vệ người tiêu dùng.
Khi quyền mới được tuyên truyền đầy đủ và người tiêu dùng chủ động sử dụng, những quy định pháp luật sẽ không chỉ nằm trên giấy mà thực sự trở thành công cụ giúp người dân tự bảo vệ mình trong nền kinh tế số.
