(Công Thương) - Từ nền tảng Thương hiệu Quốc gia, doanh nhân Thái Như Hiệp chia sẻ hành trình ứng dụng AI, xây dựng 24.000 ha cà phê chất lượng cao, nâng tầm thương hiệu cà phê Việt.
Nhắc đến cà phê Việt Nam, chúng ta thường tự hào về vị thế là một trong những cường quốc xuất khẩu cà phê hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, câu chuyện của ngành cà phê hôm nay không chỉ dừng lại ở sản lượng hay kim ngạch xuất khẩu, mà còn là hành trình kiến tạo giá trị mới bằng công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.
Trong số những doanh nhân đang tiên phong trên hành trình đó, ông Thái Như Hiệp - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp; Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (VICOFA) là một gương mặt tiêu biểu. Từ những thành công trong sản xuất cà phê hữu cơ đạt tiêu chuẩn xuất khẩu vào các thị trường khó tính như Mỹ và Anh, đến việc xây dựng thương hiệu cà phê L’amant có uy tín ở cả thị trường nội địa và thị trường quốc tế, Vĩnh Hiệp đang tiếp tục theo đuổi một tầm nhìn đầy tham vọng: nghiên cứu giống cà phê ứng dụng AI và phát triển vùng nguyên liệu lên tới 24.000 ha với hương vị đặc trưng riêng. Bằng sự nghiêm túc trong đầu tư, xây dựng thương hiệu, Vĩnh Hiệp hiện là một trong số ít doanh nghiệp cà phê đạt thương hiệu quốc gia.
Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Vĩnh Hiệp; Phó Chủ tịch VICOFA về những quan điểm, tầm nhìn và kỳ vọng nâng tầm thương hiệu cà phê Việt Nam trên thế giới.
- Thưa ông Thái Như Hiệp, thương hiệu cà phê Vĩnh Hiệp không chỉ ghi dấu ấn đậm nét trên thị trường thế giới với hình ảnh “cà phê xanh” mà còn là thương hiệu gây thương nhớ với không ít người tiêu dùng nội địa khi là một trong số ít thương hiệu cà phê đạt Thương hiệu Quốc gia. Nhưng trước khi có một hệ sinh thái nghìn tỷ như hôm nay, chắc chắn ông phải có một điểm khởi đầu không mấy dễ dàng. Nhìn lại những ngày đầu lập nghiệp trên mảnh đất Tây Nguyên, điều gì đã thôi thúc ông kiên trì tạo dựng một thương hiệu trong nhiều năm qua?
Ông Thái Như Hiệp:Câu hỏi này thực sự khiến tôi rất xúc động. Tôi đã có 30 năm gắn bó với ngành cà phê và điều thôi thúc tôi chưa bao giờ là lợi ích, mà là làm sao góp phần nâng cao giá trị hạt cà phê Việt Nam, để những người cùng chúng tôi làm ra hạt cà phê được ghi nhận xứng đáng. Đến hôm nay, điều đó từng bước đã trở thành hiện thực. Theo tôi, thương hiệu quốc gia trước hết là kết quả của sự cống hiến, của tinh thần cho đi và sự tử tế của những người nông dân trên mảnh đất Tây Nguyên này.
- Nhiều người thường ví von con đường từ rẫy cà phê Việt Nam đến những thị trường khó tính như châu Âu, Nhật Bản là một cuộc viễn chinh đầy thử thách. Vĩnh Hiệp đã từng bước đi những chiến lược như thế nào để chuyển dịch từ một doanh nghiệp thu mua nông sản đơn thuần, trở thành một trong những cái tên đầu tiên nắm giữ "tấm vé thông hành" vào các thị trường nghiêm ngặt nhất thế giới, thưa ông?
Ông Thái Như Hiệp:Đây là một hành trình rất dài. Không ít lần tôi phải trả giá để học hỏi. Quan trọng hơn, tôi đã tự cởi trói tư duy của chính mình để nhận thức rằng bước ngoặt lớn nhất là khi chúng tôi quyết định không dừng lại ở vai trò thu mua, mà đầu tư vào chế biến và chuẩn hóa chất lượng theo đúng những tiêu chuẩn, những "ngôn ngữ" mà thị trường thế giới yêu cầu.
Chúng tôi lựa chọn con đường tiên phong phát triển cà phê hữu cơ. Vĩnh Hiệp là một trong những đơn vị đầu tiên của Việt Nam và cũng là một trong những đơn vị đầu tiên trên thế giới có cà phê Robusta được chứng nhận hữu cơ. Bên cạnh chứng nhận hữu cơ, chúng tôi còn đáp ứng các tiêu chuẩn như 4C, Rainforest Alliance, Fairtrade... Đây đều là những tiêu chuẩn rất quan trọng.
Chúng tôi đầu tư vào truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu và xây dựng vùng nguyên liệu đủ điều kiện để người nông dân Tây Nguyên có thể tiếp cận các tiêu chuẩn này sớm hơn. Tôi luôn nói với anh em rằng, những tiêu chuẩn đó không phải là rào cản, mà chính là tấm hộ chiếu để bước vào thị trường quốc tế. Khi chúng ta chứng minh được chất lượng, minh bạch được dữ liệu và vùng nguyên liệu thì thị trường sẽ sẵn sàng mở cửa.
Tôi vẫn nhớ lô cà phê Robusta hữu cơ đầu tiên của chúng tôi sau khi được chứng nhận đã được khách hàng Nhật Bản lựa chọn năm 2024. Đó là một dấu mốc mà chúng tôi rất tự hào. Cũng từ đó, sau nhiều năm kiên trì, chúng tôi chứng minh được đây là một mô hình hiệu quả và từng bước dẫn dắt các nông hộ, hợp tác xã và người dân cùng tham gia phát triển nông nghiệp hữu cơ ngày càng rộng hơn.
- Thưa ông, từ một doanh nghiệp thành công với cà phê hữu cơ và xuất khẩu vào các thị trường khó tính, điều gì đã thôi thúc Vĩnh Hiệp đặt mục tiêu xây dựng vùng nguyên liệu 24.000 ha - quy mô được xem là một trong những tham vọng lớn nhất của ngành cà phê hiện nay?
Ông Thái Như Hiệp:Đây là một câu hỏi rất đáng để doanh nghiệp chúng tôi suy nghĩ. Điều chúng tôi hướng đến không phải là làm cho Vĩnh Hiệp lớn hơn, mà là muốn chứng minh rằng Vĩnh Hiệp có thể làm được. Đây cũng là một mô hình mà chúng tôi mong muốn cùng các doanh nghiệp khác và toàn bộ hệ sinh thái cùng tham gia để phát triển nhiều hơn.
Đối với mục tiêu xây dựng 24.000 ha cà phê chất lượng cao, chúng tôi xác định quá trình chuyển đổi từ nông nghiệp vô cơ sang nông nghiệp hữu cơ phải bắt đầu từ vùng nguyên liệu. Nền tảng ở đây không phải là sản lượng mà là chất lượng; là khả năng truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải khí nhà kính và chứng minh sản phẩm không gây mất rừng. Chúng tôi không mở rộng diện tích mà tập trung nâng cao giá trị sản phẩm, chứng minh rằng tất cả sản phẩm đều có chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng và doanh nghiệp minh bạch trong toàn bộ quá trình sản xuất.
Đồng thời, chúng tôi chủ động xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn để đáp ứng các yêu cầu của từng quốc gia, từng thị trường nhập khẩu theo đúng quy trình mà họ đặt ra. Điều đó không chỉ tạo sự ổn định cho người nông dân mà còn cho cả hệ sinh thái sản xuất. Muốn đi xa thì phải bắt đầu từ vùng nguyên liệu vững chắc chứ không phải chỉ từ sản lượng.
Chúng tôi tin rằng mình có thể chứng minh được hệ sinh thái của Vĩnh Hiệp là minh bạch, rõ ràng và luôn có trách nhiệm với từng sản phẩm cà phê cung cấp cho thị trường cà phê toàn cầu.
- Ông nhiều lần nhấn mạnh vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu giống và quản lý vùng trồng. Theo ông, công nghệ sẽ thay đổi cách người nông dân Việt Nam sản xuất cà phê như thế nào trong thời gian tới?
Ông Thái Như Hiệp:Nhiều người ngạc nhiên khi một người làm nông như tôi lại nói nhiều về công nghệ. Thực tế, người nông dân thường ít nghĩ đến công nghệ mà chủ yếu quan tâm làm sao để sản xuất có lợi nhuận. Tuy nhiên, từ kinh nghiệm thực tế của bản thân khi quản lý vùng nguyên liệu hàng chục nghìn ha và hàng nghìn nông hộ, tôi nhận thấy nếu vẫn làm theo phương pháp thủ công sẽ rất khó kiểm soát rủi ro, chất lượng và sự ổn định của vùng nguyên liệu. Đồng thời, việc truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu cũng sẽ không đáp ứng được yêu cầu của quá trình hội nhập, chuyển đổi số và ứng dụng AI hiện nay.
Vì vậy, chúng ta phải ứng dụng số hóa trên toàn bộ vùng trồng, phù hợp với quy mô của từng nhóm sản xuất. Đối với nông hộ nhỏ sẽ có hệ thống dữ liệu phù hợp với nông hộ nhỏ; đối với trang trại hoặc vùng sản xuất lớn sẽ có hệ thống dữ liệu khác. Điều quan trọng là phải định vị được từng mảnh vườn, nghiên cứu giống phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, nâng cao độ màu mỡ của đất, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, tái sử dụng các phụ phẩm nông nghiệp, giảm tối đa phát thải để hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 theo cam kết của Thủ tướng Chính phủ.
Theo tôi, AI chính là công nghệ có thể tạo ra sự thay đổi. Đây là công cụ giúp người nông dân sản xuất chuẩn hóa hơn, chính xác hơn, bền vững hơn; đồng thời nâng cao năng lực quản lý và gia tăng giá trị sản phẩm.
Suy cho cùng, thế hệ hôm nay được thừa hưởng từng mảnh đất, từng mảnh vườn, từng vùng trồng mà cha ông để lại thì cũng có trách nhiệm trao lại cho con cháu một ngành cà phê “khỏe mạnh” hơn. Công nghệ chính là cách để gìn giữ, nâng cao giá trị cho tương lai và cùng nhau phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam.
- Bên cạnh vùng nguyên liệu, Vĩnh Hiệp còn đề xuất một hệ sinh thái gồm chế biến sâu, logistics, phân bón hữu cơ vi sinh và du lịch trải nghiệm. Đây có phải là mắt xích quan trọng nhất để giúp cà phê Việt Nam chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu sang xuất khẩu giá trị và thương hiệu, thưa ông?
Ông Thái Như Hiệp:Thông thường, đối với doanh nghiệp, đây là vấn đề khiến chúng tôi rất trăn trở và suy nghĩ. Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu rộng, trong khi công nghệ, dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và các yêu cầu về minh chứng cũng ngày càng phát triển và khắt khe hơn. Tuy nhiên, nếu muốn bán được giá trị cao hơn, trước hết phải hoàn thiện vùng nguyên liệu, phát triển chế biến sâu. Sau đó mới đến câu chuyện về thương hiệu và thị trường. Bởi giá trị lớn nhất nằm ở thương hiệu của một sản phẩm. Một thương hiệu mạnh là thương hiệu đã xây dựng và phát triển được một hệ sinh thái hoàn chỉnh.
Muốn liên kết được toàn bộ chuỗi cung ứng thì phải có đầy đủ dữ liệu theo các tiêu chuẩn đã đặt ra; phải xây dựng được một hệ sinh thái từ vùng nguyên liệu, chế biến sâu, giảm tổn thất sau thu hoạch đến logistics để tối ưu chi phí. Khi kiểm soát được chi phí, doanh nghiệp mới có điều kiện đầu tư xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Theo chúng tôi, xuất khẩu nhiều chưa hẳn đã là thành công. Thành công là bán được giá trị chứ không chỉ bán mồ hôi; là xuất khẩu được thương hiệu và góp phần xây dựng niềm tự hào về cà phê Việt Nam trên thị trường toàn cầu.
Đối với du lịch sinh thái, đây cũng là một mắt xích mà chúng tôi luôn quan tâm, bởi một hệ sinh thái phải được xây dựng toàn diện, từ đơn vị cung cấp vật tư nông nghiệp, người nông dân sản xuất, nhà máy chế biến, logistics cho đến sản phẩm cuối cùng đến tay người tiêu dùng. Đến nay, Vĩnh Hiệp đã từng bước hoàn thiện một hệ sinh thái đa dạng, kết nối được câu chuyện của từng thành phần tham gia. Đây cũng là điều mà chúng tôi có thể chứng minh.
Hiện nay, chúng tôi đã sẵn sàng cho quá trình đó. Thế giới không còn tin vào những lời nói hay những câu chuyện được kể bằng miệng. Điều họ cần là những gì có thể nhìn thấy, chạm tới và kiểm chứng được. Chúng tôi muốn chứng minh rằng, thành công của Vĩnh Hiệp hôm nay đến từ một hệ sinh thái đầy đủ, hoàn chỉnh và minh bạch.
- Vĩnh Hiệp là một trong số ít doanh nghiệp cà phê đạt Thương hiệu Quốc gia, với sản phẩm chinh phục thành công các thị trường quốc tế. Từ thành công của Vĩnh Hiệp, ông kỳ vọng điều gì ở thế hệ doanh nhân trẻ và những người khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp để cùng xây dựng vị thế mới cho cà phê Việt Nam trên bản đồ thế giới?
Ông Thái Như Hiệp:Theo tôi, điều quan trọng nhất là doanh nghiệp phải dám thay đổi tư duy, dám đầu tư cho tương lai và mạnh dạn bước ra khỏi những giới hạn của phương thức sản xuất truyền thống. Nông nghiệp hôm nay không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm, mà phải được dẫn dắt bởi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, đồng thời gắn với mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và mục tiêu phát triển bền vững.
Điều chúng tôi hướng tới không chỉ là bán những sản phẩm đã xây dựng từ nhiều năm, mà còn là bán giá trị của một quốc gia thông qua những sản phẩm đó. Theo tôi, làm nông nghiệp trong giai đoạn này phải dựa nhiều hơn vào tri thức, vào tinh hoa, vào công nghệ và khát vọng. Khi có những yếu tố đó, doanh nghiệp sẽ xây dựng được thương hiệu nhanh hơn và sẵn sàng hội nhập với thế giới.
Nếu muốn đưa cà phê Việt Nam đi xa, chúng ta phải thay đổi tư duy, từ tư duy sản xuất sang tư duy kiến tạo giá trị; từ tư duy bán nguyên liệu sang tư duy xây dựng thương hiệu; từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, bằng trách nhiệm và bằng sự kiên trì theo đuổi phát triển bền vững của ngành cà phê.
Tôi nghĩ, thế hệ trẻ hôm nay có tư duy rất khác so với thế hệ chúng tôi. Điều tôi mong muốn là các bạn sẽ mang tinh thần đó vào công việc, đặc biệt là với ngành cà phê. Theo tôi, điều quan trọng nhất vẫn là phải có đam mê và nhiệt huyết. Dù làm bất cứ công việc nào, nếu muốn xây dựng được một thương hiệu, trước hết phải có tình yêu đối với sản phẩm của mình.
Chúng ta phải cố gắng gìn giữ những giá trị, gìn giữ bản sắc văn hóa, gắn bó với điều mình lựa chọn và dồn hết tâm huyết để làm nên nó. Khi có tình yêu, có sự kiên trì và trách nhiệm, đó chính là nền tảng để thế hệ trẻ đi đến thành công.
Tôi có thể nói rằng, tôi rất hãnh diện với công việc mình đang làm. Trong trái tim và ký ức của mình, chưa bao giờ tôi ngừng nghĩ về cà phê và cũng chưa bao giờ hối hận về con đường mình đã lựa chọn. Chúng tôi đã trải qua rất nhiều năm nỗ lực, cũng vấp ngã không ít lần. Thành công ngày hôm nay có được là nhờ luôn kiên trì gìn giữ và xây dựng thương hiệu, từ thương hiệu quốc gia, thương hiệu doanh nghiệp đến thương hiệu của từng cán bộ, nhân viên và người lao động. Tất cả cùng hướng đến mục tiêu kiến tạo sự phát triển bền vững, xây dựng niềm tự hào cho cà phê Việt Nam, cho doanh nghiệp Vĩnh Hiệp và cho tất cả những người đã đồng hành cùng chúng tôi.
Xin cảm ơn ông!
