Kênh "dẫn máu" của nền kinh tế
Phát biểu tại Hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức tại Hà Nội vào ngày 21/8, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho biết: Hiện Việt Nam có 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, tạo việc làm cho khoảng 10 triệu lao động.
Cũng theo ông Đậu Anh Tuấn, hộ kinh doanh có vai trò lớn đối với sinh kế của người dân, có tới 96,7% số hộ kinh doanh cho biết thu nhập từ hộ kinh doanh là nguồn thu chính của gia đình. Điều đó cho thấy, khu vực này tạo việc làm và bảo đảm sinh kế cho nhiều gia đình, đồng thời là kênh phân phối quan trọng của doanh nghiệp khi đưa hàng hóa từ thành phố đến nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Đây được ví như “kênh dẫn máu” của nền kinh tế, nên khi hộ kinh doanh gặp khó khăn, hoạt động và doanh thu của các doanh nghiệp lớn cũng bị ảnh hưởng.
Hộ kinh doanh cũng góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và thúc đẩy tiêu dùng, bán lẻ, tăng trưởng kinh tế, nhiều món ăn, sản phẩm và mặt hàng truyền thống của Việt Nam được bảo tồn, duy trì và phát huy thông qua các hộ kinh doanh.
Mặc dù đóng vai trò quan trọng, nhưng hộ kinh doanh đang đối mặt với những khó khăn, kết quả điều tra gần nhất của VCCI vào tháng 4/2026 cho thấy, 81,5% hộ kinh doanh cho biết giảm doanh thu 2025; 60,8% hộ kinh doanh dự kiến duy trì quy mô; 33% thu hẹp và chỉ có 1,8% mở rộng…
Để tháo gỡ khó khăn cho hộ kinh doanh, các chính sách hiện nay đang theo hướng hỗ trợ. Cụ thể, từ ngày 1/6/2025, Nghị định 70/2025/NĐ-CP đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong quản lý thuế đối với hộ kinh doanh khi mở rộng việc áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế, qua đó thúc đẩy minh bạch hóa doanh thu và đẩy nhanh quá trình số hóa hoạt động kinh doanh.
Bước sang năm 2026 cũng ghi nhận những chuyển động đáng chú ý trong tư duy hoạch định chính sách, khi mục tiêu tăng cường hiệu quả quản lý ngày càng được đặt song hành với yêu cầu duy trì và mở rộng dư địa phát triển cho khu vực kinh tế tư nhân. Trong bối cảnh đó, đề xuất giảm 30% thuế thu nhập trong năm 2026 - 2027 đối với hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu đến 10 tỷ đồng của Chính Phủ cho thấy, chính sách tài khóa đang được sử dụng như một công cụ hỗ trợ tăng trưởng, không chỉ bằng việc giảm nghĩa vụ trước mắt mà còn thông qua việc giữ lại thêm nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Theo bà Cao Thị Thanh Lan, Phòng Thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính): Một thay đổi quan trọng là ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế đã được điều chỉnh mạnh chỉ trong thời gian ngắn, từ mức 100 triệu đồng/năm theo phương pháp trước đây lên 1 tỷ đồng/năm từ năm 2026.
Đây là mức được cân nhắc nhằm hài hòa giữa yêu cầu quản lý, bảo đảm công bằng và mục tiêu khuyến khích khu vực hộ kinh doanh phát triển, từng bước tạo điều kiện cho những hộ có đủ năng lực chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. Định hướng này cũng gắn với mục tiêu lớn hơn về phát triển khu vực kinh tế tư nhân, trong đó Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 2 triệu doanh nghiệp hoạt động.
Cần chính sách khơi thông nguồn lực hộ kinh doanh
Mặc dù vậy, theo thông tin từ hội thảo, hộ kinh doanh vẫn gặp nhiều khó khăn về cách thức thực hiện nghĩa vụ thuế, kế toán, hóa đơn và khả năng thích ứng với các yêu cầu mới. Bởi khác với doanh nghiệp có bộ phận kế toán, pháp chế hay công nghệ chuyên trách, một chủ hộ có thể đồng thời đảm nhiệm việc bán hàng, nhập hàng, quản lý tồn kho, theo dõi dòng tiền và thực hiện các nghĩa vụ hành chính. Vì vậy, chỉ một điều chỉnh nhỏ trên văn bản có thể kéo theo nhiều thay đổi trong thực tế vận hành của các hộ kinh doanh, từ thời gian cập nhật quy định, cách sử dụng phần mềm đến việc sắp xếp nhân lực và cơ sở vật chất.
Cùng quan điểm, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Tổng Thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho biết: Qua quá trình tiếp xúc với hộ kinh doanh tại các chợ, hiệp hội ngành nghề, các hộ nhỏ lẻ cũng như các đại lý thuế, đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán, Hiệp hội Tư vấn thuế Việt Nam ghi nhận, phần lớn hộ kinh doanh không có tâm lý né tránh nghĩa vụ thuế. Ngược lại, họ mong muốn được tuân thủ, được thực hiện đầy đủ trách nhiệm và được ghi nhận là những người kinh doanh có trách nhiệm. Tuy nhiên, khó khăn nằm ở chỗ hệ thống quy định hiện nay tương đối phức tạp và phân tán, khiến nhiều hộ không biết nên bắt đầu từ đâu.
Bên cạnh chính sách thuế, hoá đơn, chia sẻ tại hội thảo, một số hộ kinh doanh cũng lo ngại chính sách mới thay đổi sẽ làm ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Trong đó, liên quan đến Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện đang đề xuất cấm trưng bày sản phẩm tại điểm bán.
“Với các cửa hàng tạp hóa nhỏ, nơi quầy bán cũng thường là chỗ để hàng, nếu quy định thay đổi, chúng tôi sẽ phải điều chỉnh lại cách bố trí cửa hàng, lưu giữ sản phẩm và cả cách phục vụ khách. Vì vậy, chúng tôi hy vọng thay vì chỉ nghiêm cấm hoàn toàn, có thể chỉ cấm trưng bày bên ngoài, còn bên trong vẫn cho chúng tôi trình bày bình thường, như thế sẽ dễ cho chúng tôi hơn”,ông Phạm Anh Quyết - đại diện hộ kinh doanh cho biết.
Liên quan vấn đề này, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng Ban pháp chế VCCI cũng cho rằng, thuốc lá là ngành hàng đặc thù, việc cấm quảng bá trên các nền tảng truyền thông là hợp lý, tuy nhiên nếu cấm cả việc trưng bày thì khá thử thách, khó cho hộ kinh doanh, không biết hộ kinh doanh sẽ tiếp xúc với khách hàng bằng cách nào.
Cũng theo ông Đậu Anh Tuấn, Hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng” là dịp để đánh giá các chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh như hiện nay đã đủ chưa, đã kịp thời chưa, đã trúng chưa?. Từ đó nhận diện những vướng mắc, khó khăn để kịp thời tổng hợp báo cáo Chính phủ, nhằm tháo gỡ khó khăn cho hộ kinh doanh, tăng đóng góp của hộ kinh doanh vào tăng trưởng kinh tế.
Bên cạnh nhìn nhận những khó khăn, thách thức của hộ kinh doanh, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, để đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh mới, thời gian tới, các hộ kinh doanh phải chuyển mình theo hướng công khai, minh bạch.
