Trong nỗ lực số hóa toàn diện và xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu tập trung mới, Liên minh châu Âu (EU) đã chính thức ban hành hướng dẫn kỹ thuật về việc áp dụng bắt buộc Mã định danh sản phẩm (Product Identifiers - PID). Quy định này nhằm tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc tối đa, siết chặt các tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật và ngăn chặn triệt để dòng hàng hóa không đạt chuẩn thâm nhập vào thị trường nội địa Italia cũng như toàn khối.
PID là một phần trong chiến lược hiện đại hóa hải quan, liên kết trực tiếp thông tin sản phẩm từ nhà sản xuất nước ngoài với hệ thống rủi ro tự động của EU. Thay vì chỉ kiểm tra dựa trên chứng từ giấy hoặc các tờ khai chung chung như trước đây, cơ quan hải quan sẽ quét mã PID để truy xuất tức thì các dữ liệu gốc của sản phẩm bao gồm: nhà sản xuất, chứng nhận hợp quy (CE, RoHS...), thành phần kỹ thuật và lịch sử chuỗi cung ứng.
Để tạo điều kiện cho các chuỗi logistics và doanh nghiệp xuất nhập khẩu kịp thời chuyển đổi hạ tầng công nghệ, cơ quan quản lý châu Âu đã vạch rõ lộ trình thực thi theo hai giai đoạn dịch chuyển bắt đầu từ quý III năm nay:
Giai đoạn chuyển tiếp tự nguyện: Kể từ ngày 1/7/2026, các doanh nghiệp xuất khẩu vào Italia có thể bắt đầu khai báo mã PID trên cơ sở tự nguyện. Giai đoạn này được các chuyên gia logistics khuyến nghị là thời điểm vàng để các doanh nghiệp chạy thử nghiệm hệ thống, chuẩn hóa dữ liệu với đối tác nhập khẩu mà không lo ngại các rủi ro bị đình trệ dòng hàng.
Giai đoạn áp dụng bắt buộc: Thời gian đệm tự nguyện sẽ chính thức khép lại sau 4 tháng. Kể từ ngày 1/11/2026, mã PID sẽ trở thành chứng từ điện tử bắt buộc phải có trên mọi tờ khai hải quan nhập khẩu.
Việc áp dụng mã PID diễn ra trong bối cảnh Cơ quan Hải quan và Độc quyền Italia (ADM) đang thắt chặt quy trình kiểm soát tự động bằng trí tuệ nhân tạo tại các cảng biển và sân bay lớn. Sự đồng bộ này đồng nghĩa với việc các lỗ hổng trong khai báo sẽ bị phát hiện ngay lập tức.
Nếu doanh nghiệp khai báo sai lệch mã HS (hệ thống mã hóa hàng hóa) hoặc thiếu thông tin định danh sản phẩm sau thời hạn thắt chặt vào đầu tháng 11, hệ thống của ADM sẽ tự động phân loại tờ khai vào luồng đỏ. Hàng hóa không chỉ bị dừng thông quan vô thời hạn tại cửa khẩu mà doanh nghiệp còn phải đối mặt với các mức phạt hành chính lũy tiến rất cao từ cơ quan quản lý Italia, đi kèm chi phí lưu kho bãi phát sinh lớn.
Italia hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam trong EU. Do đó, Thương vụ Việt Nam tại Italia khuyến cáo các doanh nghiệp xuất khẩu nhóm hàng điện tử, linh kiện, thiết bị điện, đồ gia dụng, đồ chơi… cần sớm chuẩn bị để đáp ứng quy định mới.
Doanh nghiệp nên chủ động rà soát và đồng bộ mã HS với nhà nhập khẩu Italia để đảm bảo mã HS áp dụng trên tờ khai khớp chính xác ở cấp độ 6 số và 10 số, bởi mã PID sẽ được đối chiếu chéo cấu trúc với hệ thống mã thuế này.
Đồng thời, yêu cầu nhà sản xuất cung cấp hồ sơ kỹ thuật số. Các doanh nghiệp thương mại cần yêu cầu các nhà máy sản xuất tại Việt Nam chuẩn hóa và số hóa toàn bộ chứng nhận chất lượng, chứng chỉ an toàn sản phẩm để sẵn sàng đăng ký mã PID khi bước vào giai đoạn tự nguyện từ đầu tháng 7.
Cùng với đó, tận dụng giai đoạn thử nghiệm và chủ động khai báo PID ngay trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 10 năm nay để kiểm tra độ tương thích của dữ liệu, tránh việc dồn ứ thủ tục hành chính khi quy định bước sang mốc bắt buộc vào ngày 1/11/2026.
