Tận dụng nguồn nguyên liệu sinh khối từ các vùng rừng trồng ở Gia Lai, Công ty TNHH Năng lượng Xanh Idemitsu Việt Nam – IGEV (Nhật Bản) đã phát triển thành công sản phẩm viên nén đen hay còn gọi là viên nén năng lượng xanh Idemitsu bằng công nghệ gia nhiệt tiên tiến. Với giá trị thương mại cao gấp nhiều lần viên nén trắng và quy trình sản xuất không phát thải nhờ thu hồi, tái sử dụng khí sinh ra trong quá trình chế biến, viên nén đen đang trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi năng lượng xanh và kinh tế tuần hoàn.
Công nghệ biến gỗ rừng trồng thành nhiên liệu thay thế than đá
Tại Cụm công nghiệp Hoài Tân, tỉnh Gia Lai, Nhà máy viên nén đen của Công ty TNHH Năng lượng Xanh Idemitsu Việt Nam (IGEV) thuộc Tập đoàn Idemitsu Kosan của Nhật Bản đang vận hành những dây chuyền công nghệ hiện đại để sản xuất viên nén đen – loại nhiên liệu sinh khối còn khá mới tại Việt Nam nhưng được đánh giá là một trong những giải pháp tiềm năng cho quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu.
Với công suất thiết kế 120.000 tấn mỗi năm, Nhà máy viên nén đen của IGEV là nhà máy sản xuất viên nén đen lớn nhất thế giới hiện nay và là nhà máy đầu tiên của Tập đoàn Idemitsu được đầu tư tại Việt Nam với dây chuyền công nghệ hiện đại. Sau khi chính thức đi vào vận hành thương mại từ tháng 10/2025, nhà máy đã xuất khẩu thành công lô sản phẩm đầu tiên sang Nhật Bản vào tháng 2/2026, đánh dấu một bước tiến mới của ngành nhiên liệu sinh khối Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Theo ông Hiroto Ono - Tổng Giám đốc IGEV, sản phẩm chủ lực của doanh nghiệp là viên nén đen được sản xuất từ gỗ keo rừng trồng tại Gia Lai và khu vực lân cận. Quy trình sản xuất gồm bốn công đoạn chính: thu mua và kiểm định nguyên liệu; băm nghiền gỗ; sản xuất viên nén trắng; và công đoạn cốt lõi là gia nhiệt hay còn gọi là carbon hóa bán phần để tạo thành viên nén đen.
Nếu viên nén trắng là sản phẩm quen thuộc của ngành chế biến sinh khối thì viên nén đen được xem là bước phát triển cao hơn. Thông qua quá trình xử lý nhiệt trong điều kiện kiểm soát đặc biệt, viên nén đen có nhiệt trị cao hơn, khả năng chống ẩm và chống nước tốt hơn, dễ nghiền hơn và có thể sử dụng trong các nhà máy nhiệt điện mà không cần cải tạo lớn hệ thống hiện hữu.
Đáng chú ý, theo đánh giá của Sở Công Thương tỉnh Gia Lai, giá trị gia tăng của viên nén đen hiện cao hơn từ 3,5 đến 5 lần so với viên nén trắng thông thường, điều này mở ra dư địa rất lớn cho ngành lâm sản địa phương trong việc chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến sâu, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân địa phương.
Công nghệ tuần hoàn khí, không phát thải
Trong công đoạn nhiệt phân sinh khối để sản xuất viên nén đen, một lượng khí nhất định được hình thành. Thay vì phát tán ra môi trường, nguồn khí này được thu gom, xử lý và tái sử dụng ngay trong hệ thống gia nhiệt của nhà máy.
100% lượng khí phát sinh trong quá trình sản xuất được thu hồi và đưa trở lại làm nhiên liệu cho các đầu đốt, giúp tiết kiệm năng lượng và không phát thải
Theo các kỹ sư vận hành, công nghệ tuần hoàn khí giúp thu hồi 100% lượng khí phát sinh từ quá trình nhiệt phân. Sau khi được xử lý, nguồn khí này được sử dụng làm nhiên liệu cho các đầu đốt, tạo nhiệt phục vụ dây chuyền chế biến. Giải pháp này không chỉ giảm đáng kể nhu cầu nhiên liệu bổ sung mà còn góp phần hạn chế phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và gia tăng tính bền vững của toàn bộ quy trình sản xuất.
Đây cũng là lý do viên nén đen được xem là một trong những sản phẩm nhiên liệu sinh khối có tính bền vững cao. Không chỉ tận dụng nguồn nguyên liệu tái tạo từ rừng trồng, công nghệ sản xuất còn giúp tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng trong toàn bộ vòng đời sản phẩm.
Theo đại diện IGEV, viên nén đen được công nhận là nhiên liệu trung hòa carbon, mặc dù vẫn phát sinh CO₂ trong quá trình đốt cháy, lượng phát thải này gần như được bù đắp bởi lượng CO₂ mà cây trồng đã hấp thụ trong suốt quá trình sinh trưởng. Chính vì vậy, sản phẩm được xem là giải pháp thay thế hiệu quả cho than đá trong lộ trình giảm phát thải của ngành điện và công nghiệp.
“Kết quả thử nghiệm cho thấy viên nén đen có thể được phối trộn tới 30% với than trong các nhà máy nhiệt điện mà vẫn bảo đảm vận hành ổn định. Trong tương lai, doanh nghiệp đang hướng tới mục tiêu nâng cao tỷ lệ sử dụng và từng bước tiến tới đốt hoàn toàn bằng nhiên liệu sinh khối”, đại diện IGEV cho hay.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Hữu Quế, với diện tích rừng lớn và tỷ lệ che phủ thuộc nhóm cao nhất cả nước, Gia Lai có điều kiện thuận lợi để phát triển vùng nguyên liệu phục vụ ngành năng lượng sinh khối.
Ông Nguyễn Hữu Quế nhấn mạnh, không chỉ tạo thêm giá trị cho ngành lâm nghiệp, dự án còn góp phần hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng "0" của Việt Nam vào năm 2050, sự thành công của nhà máy viên nén đen là minh chứng cho sức hấp dẫn của môi trường đầu tư địa phương, đồng thời mở ra cơ hội thu hút thêm các doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào lĩnh vực chế biến sâu và công nghệ xanh.
Ở góc độ quản lý ngành, ông Võ Mai Hưng - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Gia Lai nhấn mạnh, viên nén đen là hướng đi tất yếu của ngành chế biến lâm sản của tỉnh trong giai đoạn tới. Nếu trước đây giá trị gia tăng chủ yếu đến từ dăm gỗ và viên nén trắng thì nay công nghệ viên nén đen đã mở ra một không gian phát triển mới, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên rừng và gia tăng giá trị xuất khẩu.
Từ những cây keo trên vùng đất đỏ bazan đến những lô hàng nhiên liệu xanh xuất khẩu sang Nhật Bản, hành trình của viên nén đen IGEV cho thấy một xu hướng mới của ngành công nghiệp năng lượng, tạo ra nhiều giá trị kinh tế hơn từ cùng một nguồn tài nguyên, đồng thời giảm thiểu tối đa tác động đến môi trường.
Đây là nhà máy đầu tiên và hiện đại nhất của Tập đoàn Idemitsu Kosan sản xuất viên nén đen được đầu tư tại Việt Nam. Ảnh: IGEV
Trong bối cảnh thế giới đang đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng và tìm kiếm các giải pháp thay thế than đá, mô hình của IGEV không chỉ là một dự án đầu tư thành công mà còn là minh chứng cho khả năng kết hợp giữa công nghệ hiện đại, kinh tế tuần hoàn và mục tiêu phát triển xanh tại Việt Nam.
