Ứng dụng công nghệ hạt nhân ngày càng gia tăng
Ngày 30/7/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh tổ chức Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII với sự tham dự của hơn 400 đại biểu đến từ các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, các cơ sở bức xạ, cơ sở hạt nhân cùng các chuyên gia của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và các tổ chức quốc tế. Sự kiện diễn ra trong 2 ngày 30 và 31/7/2026.
Với chủ đề "Công tác quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân phục vụ phát triển kinh tế - xã hội", hội nghị có ý nghĩa quan trọng, là diễn đàn chuyên môn cấp quốc gia nhằm đánh giá toàn diện kết quả công tác quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân trong thời gian qua; đồng thời thống nhất định hướng, nhiệm vụ và các giải pháp trọng tâm cho giai đoạn 2026-2035.
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, hội nghị được tổ chức trong bối cảnh đặc biệt quan trọng. Việt Nam đang tích cực chuẩn bị để triển khai chương trình điện hạt nhân, đầu tư xây dựng lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu mới, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình trong nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội.
Bộ trưởng cho rằng, hiện nay, công nghệ hạt nhân ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong đời sống xã hội, không chỉ trong xạ trị, chẩn đoán mà còn trong nghiên cứu, điều chế thuốc phục vụ điều trị các bệnh nan y. Công nghệ hạt nhân cũng được ứng dụng trong lĩnh vực nông nghiệp, nhất là trong nghiên cứu giống và bảo quản nông sản sau thu hoạch.
Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật về năng lượng nguyên tử đang được tiếp tục hoàn thiện nhằm triển khai Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 và Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050.
Về đào tạo nguồn nhân lực, Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu - phát triển, ứng dụng và hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử” đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
"Đây là một đề án rất quan trọng. Vì nếu chúng ta không đào tạo nhân lực đi trước một bước thì sẽ rất khó vận hành được hệ thống các nhà máy điện nguyên tử nói riêng cũng như việc triển khai ứng dụng hiệu quả các công nghệ năng lượng nguyên tử, năng lượng hạt nhân"- Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.
Theo Bộ trưởng, Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII là diễn đàn quan trọng để các cơ quan quản lý, địa phương, chuyên gia, tổ chức quốc tế, cơ sở bức xạ và cơ sở hạt nhân cùng đánh giá thực trạng công tác quản lý nhà nước về an toàn bức xạ hạt nhân. Từ đó, trao đổi kinh nghiệm, nhận diện những khó khăn, vướng mắc, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an toàn, an ninh trong các hoạt động năng lượng nguyên tử.
Do đó, Bộ trưởng đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận 3 nội dung trọng tâm:Thứ nhất,đánh giá việc tổ chức thi hành pháp luật về năng lượng nguyên tử, nhất là sau khi Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025 có hiệu lực. Cần làm rõ kết quả, khó khăn, vướng mắc và đề xuất hoàn thiện chính sách pháp luật. Đề nghị các chuyên gia và tổ chức quốc tế chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng cơ quan pháp quy độc lập, phát triển năng lực thẩm định, thanh tra, giám sát và chuẩn bị hạ tầng pháp quy cho chương trình điện hạt nhân.
Thứ hai,trao đổi đề xuất các giải pháp, nhiệm vụ nâng cao năng lực cơ quan an toàn bức xạ hạt nhân quốc gia về tổ chức, nhân lực, năng lực kỹ thuật, chuyển đổi số và hợp tác quốc tế. Đặc biệt, chú trọng vấn đề đào tạo và phát triển nguồn nhân lực nhằm đáp ứng chuẩn mực của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và yêu cầu triển khai chương trình điện hạt nhân.
Thứ ba,tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý địa phương, cơ sở bức xạ, cơ sở hạt nhân và các tổ chức quốc tế; xây dựng văn hóa an toàn hạt nhân, an ninh hạt nhân và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ thanh tra, thanh sát hạt nhân.
Nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược lâu dài
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nêu rõ, Việt Nam triển khai chương trình điện hạt nhân và phát triển các ứng dụng năng lượng nguyên tử là một nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược lâu dài, liên quan trực tiếp đến an ninh năng lượng, năng lực khoa học và công nghệ, chất lượng tăng trưởng và vị thế quốc gia.
Để thực hiện thành công nhiệm vụ này, chúng ta cần một tầm nhìn dài hạn, một hệ thống pháp luật đồng bộ, một cơ quan pháp quy mạnh, một đội ngũ chuyên gia có năng lực và một nền văn hóa an toàn được hình thành vững chắc trong mọi cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan.
Bộ trưởng tin tưởng, với sự lãnh đạo của Đảng, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự phối hợp chặt chẽ của các Bộ, ngành, địa phương, sự chủ động của cộng đồng doanh nghiệp, các cơ sở bức xạ và hạt nhân, sự đóng góp của các chuyên gia, nhà khoa học cùng với sự đồng hành của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế và các đối tác quốc tế khác, hệ thống pháp quy hạt nhân của Việt Nam sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu lực và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế.
"Qua đó, chúng ta sẽ xây dựng được nền tảng vững chắc để phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, đảm bảo an toàn, an ninh và phát triển bền vững, đồng thời góp phần triển khai thành công chương trình điện hạt nhân quốc gia"- Bộ trưởng nói.
Bà Karine Herviou, Phó Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) cho hay, IAEA luôn đánh giá cao mối quan hệ hợp tác lâu dài với Việt Nam và với Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (VARANS). Thông qua sự hợp tác này, chúng ta đã tăng cường năng lực của cơ quan pháp quy hạt nhân, thúc đẩy an toàn và an ninh hạt nhân cũng như an toàn bức xạ, hỗ trợ áp dụng các tiêu chuẩn và hướng dẫn quốc tế, đồng thời thúc đẩy phát triển năng lực kỹ thuật bền vững và chia sẻ tri thức ở cả cấp quốc gia và khu vực.
Việc Việt Nam tham gia Dự án Phát triển cơ sở hạ tầng Pháp quy của IAEA dành cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương cũng phản ánh mối quan hệ hợp tác bền chặt và lâu dài đã được xây dựng giữa Việt Nam và IAEA trong suốt nhiều năm qua. Những nỗ lực này thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc đóng góp vào tăng cường năng lực và chia sẻ tri thức trong khu vực, không chỉ phục vụ sự phát triển của quốc gia mà còn góp phần tăng cường an toàn bức xạ và hạt nhân, an ninh hạt nhân trong khu vực ASEAN.
Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai kế hoạch phát triển điện hạt nhân và mở rộng các ứng dụng hòa bình của khoa học và công nghệ hạt nhân, tầm quan trọng của một khuôn khổ pháp lý mạnh mẽ, độc lập và có năng lực càng trở nên lớn hơn bao giờ hết. Các cơ quan có thẩm quyền phải có đầy đủ chuyên môn, nguồn lực và thẩm quyền cần thiết để thực thi các yêu cầu về an toàn và an ninh một cách nghiêm ngặt và hiệu quả.
Bà Karine Herviou cũng nhấn mạnh, IAEA giữ vai trò trung tâm trong việc hỗ trợ các quốc gia thành viên thực hiện những nỗ lực này. Đồng thời, hoan nghênh việc Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII tập trung mạnh vào các nội dung về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân đối với các dự án điện hạt nhân và lò phản ứng nghiên cứu trong tương lai, cũng như phát triển đội ngũ chuyên gia hạt nhân thế hệ tiếp theo.
Tại hội nghị, các đại biểu tập trung thảo luận các nội dung trọng tâm bao gồm: Công tác quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân phục vụ phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2035; an toàn bức xạ và hạt nhân đối với dự án điện hạt nhân, lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu; an toàn bức xạ trong lĩnh vực y tế và công nghiệp.
