Từ “ưu tiên” đến niềm tin của người tiêu dùng
17 năm triển khai Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” là một hành trình dài, gắn với những thay đổi sâu sắc của thị trường và hành vi tiêu dùng. Nếu ở thời điểm bắt đầu, hàng Việt phải đối mặt với tâm lý sính ngoại, sức ép từ hàng nhập khẩu và những hạn chế về công nghệ, mẫu mã, quản trị, xây dựng thương hiệu, thì đến nay, vị thế của hàng hóa sản xuất trong nước đã có những chuyển biến rõ nét.
Theo Bộ Công Thương, hàng Việt hiện chiếm khoảng 85-90% tại các hệ thống phân phối hiện đại. Tại nhiều hệ thống bán lẻ lớn, tỷ lệ hàng hóa sản xuất trong nước ở mức cao, như Co.opmart, WinCommerce, BRG Retail khoảng 90%; Lotte 80%; GO! 90%; AEON 80% và MegaMarket 95%. Ở các kênh truyền thống như chợ, cửa hàng tiện lợi, hàng Việt chiếm khoảng 60%.
Cùng với đó, hệ thống bán lẻ trong nước cũng phát triển mạnh. Saigon Co.op hiện có hơn 800 điểm bán, WinCommerce hơn 4.000 cửa hàng, Bách Hóa Xanh vận hành hơn 2.180 điểm bán tại các tỉnh phía Nam và Nam Trung Bộ, BRG Retail sở hữu khoảng 100 siêu thị và cửa hàng tiện lợi.
Những con số này cho thấy hàng Việt không chỉ được người tiêu dùng biết đến mà đã hình thành một vị trí tương đối vững chắc trong hệ thống phân phối. Thị phần hàng Việt tại các kênh phân phối hiện đại được duy trì trên 85%, tạo nền tảng quan trọng cho sản xuất trong nước và phát triển thị trường nội địa.
Quan trọng hơn, tác động của cuộc vận động không chỉ nằm ở phía người mua. Sức ép từ thị trường cũng buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi: đầu tư đổi mới công nghệ, cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng, hoàn thiện hệ thống phân phối và chú trọng hơn đến xây dựng thương hiệu.
Đây chính là một trong những chuyển biến đáng chú ý nhất sau 17 năm. Người tiêu dùng ngày càng ít lựa chọn sản phẩm chỉ bởi xuất xứ. Chất lượng, giá thành, mẫu mã, dịch vụ hậu mãi, sự thuận tiện và trải nghiệm sử dụng ngày càng trở thành những tiêu chí quyết định.
Chuyển biến ấy càng có ý nghĩa khi sức mua trong nước đang tăng trưởng. Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 7 năm 2026 ước đạt 669,1 nghìn tỷ đồng, tăng 0,9% so với tháng trước và tăng 14,5% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 7 tháng năm 2026, chỉ tiêu này đạt khoảng 4.555,8 nghìn tỷ đồng, tăng 13,1% so với cùng kỳ.
Giữ sân nhà bằng năng lực cạnh tranh thực chất
Trong một thị trường mở, lợi thế sân nhà không còn đủ để bảo đảm thị phần cho hàng Việt. Do đó, doanh nghiệp Việt cũng phải tự thay đổi. Chất lượng sản phẩm ở một số nơi chưa đồng đều; thiết kế, bao bì chưa đủ hấp dẫn; hoạt động truyền thông và xây dựng thương hiệu chưa được đầu tư tương xứng. Không ít doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh còn khó tiếp cận vốn, công nghệ và các tiêu chuẩn để bước vào hệ thống phân phối hiện đại.
Trong bối cảnh đó, vai trò của chính sách là tạo hành lang, hỗ trợ kết nối cung cầu, phát triển hạ tầng thương mại, mở rộng điểm bán hàng Việt, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số và tăng cường quản lý thị trường. Năm 2026, Bộ Công Thương đã xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị quyết số 88/NQ-CP về thúc đẩy phát triển thị trường trong nước, kích cầu tiêu dùng và đẩy mạnh Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”. Việc đặt cuộc vận động trong tổng thể chính sách phát triển thị trường nội địa cho thấy thị trường trong nước ngày càng được coi trọng.
Giai đoạn 2021 - 2025, các hoạt động triển khai đã góp phần duy trì thị phần hàng Việt trên 85% tại kênh phân phối hiện đại; hơn 90% người tiêu dùng biết đến chương trình nhận diện hàng Việt và trên 70% doanh nghiệp tham gia phong trào “Hàng Việt Nam chinh phục người Việt Nam”. Cùng với các điểm bán “Tự hào hàng Việt Nam”, “Tinh hoa hàng Việt Nam”, các hội nghị kết nối cung cầu, chương trình đưa hàng Việt về nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa và hoạt động đưa hàng Việt lên môi trường số đang tạo thêm không gian cho doanh nghiệp tiếp cận người mua.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) - cho rằng, để các chương trình kích cầu tạo hiệu ứng lan tỏa thực chất, cần phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị, hiệp hội ngành hàng và địa phương; đồng thời thiết kế hoạt động theo từng phân khúc thị trường, kết hợp các tuần lễ hàng Việt tại đô thị với phiên chợ, chuyến hàng Việt về nông thôn, miền núi, biên giới.
Nếu ở khu vực thành thị, hàng Việt đã có ưu thế nhất định thì theo ông Trần Hữu Linh, điểm nghẽn của việc đưa hàng Việt về nông thôn hiện nay là tính bền vững và mức độ gắn kết lâu dài với cộng đồng. Giải pháp không chỉ là tổ chức một phiên chợ trong thời gian ngắn mà cần kết hợp điểm bán lưu động với điểm bán cố định, đồng thời tận dụng thương mại điện tử, livestream để mở rộng thị trường.
Ở tầm rộng hơn, hội chợ thương mại nếu gắn với du lịch, văn hóa, lễ hội có thể trở thành không gian trải nghiệm về sản xuất, tiêu dùng và văn hóa vùng miền. Khi ấy, hàng Việt không chỉ được bán mà còn có cơ hội kể câu chuyện về thương hiệu, vùng đất và giá trị tạo nên sản phẩm.
Sau 17 năm, Cuộc vận động đã tạo ra một nền tảng đáng kể: hàng Việt từ chỗ cần được vận động để người dân quan tâm đã trở thành lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong hệ thống phân phối nội địa. Chặng đường phía trước sẽ không thể chỉ được đo bằng tỷ lệ hàng Việt trên quầy kệ. Thước đo quan trọng hơn là khả năng doanh nghiệp giữ được người mua sau lần mua đầu tiên.
Theo đó, ông Trần Hữu Linh nhấn mạnh, hàng Việt phải đảm bảo chất lượng ổn định, giá bán hợp lý, mẫu mã tốt, nguồn gốc minh bạch, dịch vụ hậu mãi chuyên nghiệp, khả năng đổi mới công nghệ, tối ưu chi phí, phát triển phân phối đa kênh và xây dựng thương hiệu. Một sản phẩm đủ sức cạnh tranh với hàng ngoại ngay tại Việt Nam sẽ có thêm cơ hội bước ra thế giới.
17 năm là một chặng đường đủ dài để nhìn lại thành quả, nhưng cũng là lúc hàng Việt phải bước sang một cuộc chơi mới: không chỉ được ưu tiên vì là hàng Việt, mà phải được lựa chọn vì thực sự đáng tiền. Đó mới là nền tảng bền vững nhất để hàng Việt giữ sân nhà và tự tin bước ra sân chơi toàn cầu.
