Khói bom của một thuở và chiến tranh đã lùi xa, nhưng những hy sinh thầm lặng của người mẹ, người vợ liệt sĩ vẫn vẹn nguyên như một minh chứng cho tinh thần kiên trung của người phụ nữ Việt Nam.
Mỗi độ tháng 7 về, những ký ức về chồng, về con lại ùa về. Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Mạnh lần giở những tấm ảnh cũ đã sờn màu thời gian. Một tấm chụp năm mẹ con quây quần bên nhau năm 1968 tiễn chồng lên đường, một tấm khác ghi lại khoảnh khắc mẹ dự Hội nghị người có công toàn quốc. Mẹ kể cho tôi nghe về gia đình của mình, về người chồng, người con đã anh dũng hy sinh cho nền độc lập, tự do hôm nay.
Mẹ Lê Thị Mạnh (áo đỏ) nhận lời thăm hỏi của Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi gặp mặt đại biểu lão thành cách mạng, Mẹ Việt Nam anh hùng, tướng lĩnh quân đội tháng 7/2025. Ảnh NVCC
Mẹ Lê Thị Mạnh sinh ngày 1/1/1942 tại làng Định Công xưa, huyện Thanh Trì, nay thuộc phường Định Công, thành phố Hà Nội với nhiều đời gắn bó với mảnh đất này. Mẹ Mạnh, nay đã bước sang tuổi 85 với hai lần tiễn người thân ra trận và không lần nào được đón người trở về. Người ra đi trước là chồng mẹ, người ra đi sau là con trai út. Cả hai đều để lại một lời hẹn giống nhau trước lúc lên đường: đi rồi sẽ trở về với mẹ!
Lời hẹn trước giờ ra trận
Năm 1968, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn cam go của Chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân, người chồng thân yêu của mẹ - Trung sĩ Nguyễn Ngọc Thoi nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, lên đường nhập ngũ. Ngày ông đi vào chiến trường miền Nam, con trai út Nguyễn Ngọc Hải của ông bà mới 4 tháng tuổi, ba người anh lớn cũng chỉ cách nhau vài tuổi. Thư từ chiến trường gửi về nhà thời ấy hiếm hoi, có khi cả năm mới có một lá.
Trong một trong số ít những lá thư ấy, ông viết vắn tắt nhưng chắc nịch, dặn vợ đừng trách oan con nhỏ và ráng nuôi dạy các con nên người:"Anh đi, anh còn sống thì anh về, chết thì thôi, chứ không bao giờ anh trốn tránh".Mẹ Mạnh vẫn nhớ như in lời dặn dò của chồng năm ấy, dù đã hơn nửa thế kỷ trôi qua.
Một mình mẹ ở lại quê nhà, vừa làm lụng, vừa một tay chăm bốn người con thơ dại giữa cảnh nghèo khó và bom đạn ác liệt. Năm 1969, chỉ một năm sau ngày nhập ngũ, chồng mẹ đã anh dũng hy sinh tại chiến trường Đà Nẵng. Lời hẹn"còn sống thì anh về"mãi mãi không thể thành hiện thực. Trước những đóng góp vào sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, chồng mẹ - liệt sĩ Trung sĩ Nguyễn Ngọc Thoi được trao tặng bằng Tổ quốc ghi công do Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký.
Năm 1972, một trận bom dội xuống khiến gia đình mất sạch nhà cửa. Nhờ chủ động đưa các con đi sơ tán kịp thời, năm mẹ con mới thoát khỏi cảnh chia ly. Gian khổ chồng chất gian khổ, chồng mất, nhà cửa cũng mất sạch, nhưng mẹ Mạnh chưa một lần chùn bước, vẫn kiên cường vừa sản xuất vừa nuôi con dạy con khôn lớn.
Đến năm 1996, nhờ sự nỗ lực tìm kiếm của gia đình và thông tin từ những người đồng đội cũ, trong đó có người từng trực tiếp mai táng ông tại chiến trường, hài cốt của ông được quy tập, đưa về an táng tại quê nhà.
Con trai út nối bước cha, mang theo lời hẹn cũ
Mẹ kể, người con trai út Nguyễn Ngọc Hải lớn lên không thể nhớ mặt cha bởi con còn quá nhỏ. Ký ức về người cha liệt sĩ chỉ đến từ lời kể của mẹ và những tấm ảnh gia đình chụp vội trước ngày ông lên đường nhập ngũ. Thế nhưng, câu chuyện về người cha đã ngã xuống và lời hẹn dang dở năm nào lại trở thành động lực để người con út mong muốn được tiếp nối con đường binh nghiệp của cha.
Học xong lớp 12, dù không nằm trong đối tượng phải nhập ngũ, nhưng chàng trai ấy nhất quyết giấu gia đình viết đơn tình nguyện nhập ngũ, với lời hứa: con đi làm tròn nghĩa vụ với Tổ quốc rồi “sẽ trở về” sống bên mẹ.
Năm 1987, Nguyễn Ngọc Hải nhập ngũ, về nhận nhiệm vụ tại đơn vị tăng thiết giáp đóng quân trên Lạng Sơn, khi biên giới phía Bắc vẫn còn nhiều căng thẳng chưa lắng dịu. Đúng một năm sau, năm 1988, trong khi đang làm nhiệm vụ huấn luyện, anh hy sinh. Đơn vị báo tin về khiến mẹ Mạnh thêm một lần ngã quỵ, sự chia ly với người chồng còn chưa ngoai, mẹ lại mất thêm người con trai nữa.
Lời hẹn"còn sống thì anh về"của chồng năm nào, tưởng chỉ còn trong ký ức, một lần nữa lại đến từ chính người con trai bé bỏng. Nỗi đau chồng nỗi đau, mẹ Mạnh lại thêm một lần tiễn biệt người thân yêu của mình cho nền độc lập, tự do của dân tộc.
Với những đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, ngày 11/7/1991, chiến sĩ Nguyễn Ngọc Hải con trai út của mẹ được trao tặng Bằng Tổ quốc ghi công do Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Đỗ Mười ký.
Hai lời hẹn, nhưng cách nhau gần hai mươi năm. Cả hai đều nói sẽ trở về, nhưng đều thất hứa với mẹ. Mẹ nhớ lại mà đôi mắt rưng rưng. Có lẽ, mẹ sẽ chẳng thể quên ngày tiễn chồng, tiễn con lên đường không ngờ lại là lần cuối của cuộc chia ly không hẹn ngày trở về.
Năm 2013, ghi nhận sự hy sinh, cống hiến vô bờ bến của mẹ, Nhà nước đã phong tặng mẹ Lê Thị Mạnh danh hiệu cao quý: Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Danh hiệu ấy không thể bù đắp những mất mát mẹ đã trải qua, nhưng là sự ghi nhận của Nhà nước đối với một cuộc đời đã hiến dâng trọn vẹn cho độc lập, tự do của dân tộc.
Tiếp nối truyền thống cách mạng của gia đình, các người con của mẹ đều trưởng thành khôn lớn. Hai người con trai thứ không may mất sớm nhưng cũng kịp để lại cho mẹ hai cô con dâu hiền thục và các cháu hiếu thảo. Hiện mẹ đang sống cùng vợ chồng người con cả là ông Nguyễn Ngọc Đạt, sinh năm 1961. Ông Đạt hiện là Bí thư Tổ dân phố số 11, phường Định Công có nhiều năm gắn bó với công việc chăm lo chính sách cho người có công tại địa phương cho đến khi nghỉ hưu.
Chia sẻ về những năm tháng làm công tác tri ân, ông Nguyễn Ngọc Đạt bày tỏ niềm tự hào trước sự quan tâm sâu sắc, của lãnh đạo Đảng và Nhà nước và chính quyền địa phương đối với các gia đình chính sách, thương bệnh binh và thân nhân liệt sĩ qua mỗi năm.
"Sự quan tâm của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và chính quyền, đặc biệt là vào những dịp 27/7 - Ngày Thương binh liệt sĩ, là nguồn động viên tinh thần rất lớn để những người mẹ như mẹ tôi có thêm niềm động viên, sức khỏe, sống vui cùng con cháu", ông Nguyễn Ngọc Đạt cho hay.
Mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Mạnh với mái tóc phơi sương bạc trắng theo thời gian, nhưng ký ức về chồng, về con vẫn luôn khắc sâu trong ký ức.
Giờ đây, ở tuổi 85, dù sức khỏe đã yếu đi nhiều không còn như xưa, đi đâu cũng phải có người dìu, nhưng điểm tựa để mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Mạnh sống an vui tuổi già là sự quan tâm lãnh đạo Đảng, Nhà nước, của các cấp chính quyền, bà con lối xóm và vòng tay hiếu thảo của con cháu. Những tấm ảnh gia đình năm xưa vẫn được mẹ nâng niu như báu vật của một đời người đã đi qua mất mát, đau thương. Mẹ nói, nhớ lắm, ngày ông ý lên đường, tấm ảnh chụp vội lại trở thành bức ảnh niềm vui cuối cùng.
Nửa thế kỷ trôi qua, mẹ Lê Thị Mạnh vẫn giữ nguyên vẹn lời hẹn của chồng và con trai út để mỗi lần nhớ lại là thêm một lần khắc khoải nhớ thương. Dù không thể giữ trọn vẹn lời hứa đó, nhưng máu xương của hai người đã hòa vào đất mẹ, góp phần làm nên nền độc lập, tự do của dân tộc hôm nay.
