Ngôi chùa cổ giữa núi Voi và dòng Ngàn Phố
Nằm tại xã Sơn Giang, tỉnh Hà Tĩnh, Chùa Tượng Sơn từ lâu được xem là một trong những ngôi chùa cổ nổi tiếng và linh thiêng bậc nhất vùng Bắc Trung Bộ.
Ngôi chùa nằm cạnh dòng Ngàn Phố, phía sau tựa dãy núi Voi nên được gọi là “Tượng Sơn tự”, nghĩa là chùa Núi Voi. Bao quanh là rừng cây xanh mát, khe suối chảy róc rách quanh năm tạo nên không gian thanh tịnh và tách biệt khỏi khu dân cư.
Theo tư liệu lịch sử, chùa được xây dựng từ đầu thế kỷ XVIII dưới thời Hậu Lê, do bà ngoại của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác lập nên. Sau này, chính vị danh y nổi tiếng cùng anh trai đã trực tiếp tham gia mở rộng và chăm lo cho ngôi chùa.
Không chỉ là nơi tu hành, chùa Tượng Sơn còn gắn liền với hành trình nghiên cứu, chữa bệnh và biên soạn nhiều tác phẩm y học nổi tiếng của Hải Thượng Lãn Ông.
Dấu ấn của Hải Thượng Lãn Ông và những cây cổ thụ gần 300 năm tuổi
Trong giai đoạn từ năm 1760 đến 1786, Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác đã dành phần lớn thời gian ở tại Chùa Tượng Sơn để mở phòng mạch chữa bệnh cho người dân và hoàn thiện bộ sách y học nổi tiếng “Hải Thượng y tông tâm lĩnh”.
Kiến trúc chùa hiện vẫn giữ nhiều nét cổ kính với chùa Thượng, chùa Hạ và nhà Tổ được bố trí hài hòa trong không gian rộng khoảng 1,5 ha. Đặc biệt, nơi đây còn lưu giữ nhiều pho tượng Phật cổ cùng lầu chuông tám mái chạm khắc tinh xảo theo phong cách truyền thống.
Một trong những chi tiết khiến nhiều du khách thích thú là khu vườn cổ với những cây nhãn, cây vải được cho là do chính Hải Thượng Lãn Ông mang giống từ Hưng Yên về trồng cách đây gần 300 năm. Trải qua nhiều thế kỷ, những cây cổ thụ này vẫn xanh tốt, tạo bóng mát quanh khuôn viên chùa.
Không gian nơi đây vì thế luôn mang cảm giác vừa cổ kính, vừa gần gũi với thiên nhiên miền sơn cước Hà Tĩnh.
Suốt nhiều thế kỷ, Chùa Tượng Sơn không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là trung tâm văn hóa của vùng Hương Sơn.
Hằng năm, ngoài các dịp lễ Phật lớn như Vu Lan hay Phật đản, chùa còn tổ chức lễ cầu yên, lễ Quan Âm và các nghi thức tưởng niệm công lao của Hải Thượng Lãn Ông, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương.
Năm 1994, ngôi chùa được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Đến năm 2010, nhiều hạng mục tiếp tục được trùng tu nhằm bảo tồn giá trị lịch sử và kiến trúc của công trình.
Ngày nay, trong hành trình khám phá vùng đất Hương Sơn, nhiều du khách tìm đến chùa Tượng Sơn không chỉ để lễ Phật mà còn để cảm nhận không gian yên bình giữa núi rừng, tìm hiểu thêm về cuộc đời của vị đại danh y nổi tiếng bậc nhất trong lịch sử y học Việt Nam.
