Phóng viên:Thưa Giáo sư, số liệu thống kê cho thấy GDP quý I/2026 đã đạt mức tăng trưởng cao nhất so với cùng kỳ kể từ năm 2016 đến nay. Dù vậy, kết quả này vẫn thấp hơn so với kịch bản kỳ vọng tại Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ. Nhìn từ thực tế “vừa mừng vừa lo” này, ông đánh giá đâu là áp lực lớn nhất đối với mục tiêu tăng trưởng của Việt Nam trong giai đoạn tới?
GS. Trần Thọ Đạt: Theo tôi, áp lực lớn nhất hiện nay là làm thế nào để tăng trưởng cao nhưng không làm suy yếu ổn định kinh tế vĩ mô và không tiếp tục kéo dài mô hình tăng trưởng có giá trị gia tăng thấp. Nếu chỉ nhìn vào chỉ tiêu GDP, bức tranh có thể khá tích cực.
Tuy nhiên, phía sau con số tăng trưởng vẫn tồn tại những vấn đề cần phân tích sâu hơn, như mức độ phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, tỷ trọng xuất khẩu của khu vực này vẫn rất cao trong khi khả năng lan tỏa sang giá trị gia tăng nội địa chưa cải thiện. Điều cốt lõi là phải trả lời được câu hỏi tăng trưởng hiện đang tạo ra bao nhiêu giá trị thực sự ở lại nền kinh tế? Nếu GDP tăng nhưng phần giá trị gia tăng nội địa thấp, năng lực doanh nghiệp trong nước chưa được cải thiện, lợi nhuận tiếp tục chảy ra bên ngoài, thì chưa phải là sức bật nội sinh.
Vì vậy, áp lực lớn nhất không phải là tìm mọi cách để tăng nhanh trong ngắn hạn, mà là nâng cao chất lượng tăng trưởng. Tăng trưởng phải giúp nền kinh tế giữ lại được nhiều giá trị hơn, nâng cao hàm lượng công nghệ, củng cố khu vực doanh nghiệp nội địa và cải thiện năng suất lao động một cách bền vững.
Phóng viên:Vậy, để mở ra không gian tăng trưởng mới, cần ưu tiên những chính sách nào, thưa ông?
GS. Trần Thọ Đạt: Theo tôi, có 4 nhóm ưu tiên lớn, đó là:
Thứ nhất,duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Không có ổn định vĩ mô thì không thể có đầu tư dài hạn, đổi mới sáng tạo hay niềm tin thị trường.
Thứ hai,nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực. Dòng vốn cần được dẫn hướng vào sản xuất, hạ tầng, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các ngành có khả năng lan tỏa năng suất.
Thứ ba,phát triển thị trường vốn theo chiều sâu. Một nền kinh tế muốn đổi mới sáng tạo không thể chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng, mà cần hệ sinh thái tài chính đa dạng.
Thứ tư,cải cách thể chế theo hướng tạo không gian cho đổi mới. Các chính sách về dữ liệu, tài sản số, cơ chế sandbox, sở hữu trí tuệ và cơ chế tài chính cho nghiên cứu phát triển (R&D) cần được triển khai đồng bộ. Định hướng chính sách hiện nay đã khá rõ. Vấn đề còn lại là chất lượng thực thi, tính nhất quán trong triển khai và trách nhiệm giải trình ở các cấp.
Phóng viên:Trong bối cảnh kinh tế thế giới chịu nhiều tác động khó lường, các cỗ xe tăng trưởng truyền thống đang đối mặt với áp lực lớn. Để tạo không gian phát triển mới trong năm 2026, đâu là những động lực cốt lõi mà Việt Nam cần tập trung thúc đẩy, thưa ông?
GS. Trần Thọ Đạt: Câu hỏi hiện nay cần đặt ra là tăng trưởng dựa trên động lực nào, chất lượng ra sao và mức độ bền vững như thế nào. Các động lực truyền thống như xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng đều đang chịu áp lực nhất định do biến động của kinh tế toàn cầu. Do đó, chúng ta cần chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số. Tôi cho rằng, có 3 nhóm động lực mang tính nền tảng, đo là:
Thứ nhất,cải cách thể chế và nâng cao chất lượng môi trường kinh doanh. Đây là điều kiện tiên quyết. Nếu thể chế không theo kịp yêu cầu phát triển mới thì rất khó tạo ra đột phá.
Thứ hai,phát triển khu vực kinh tế tư nhân trong nước. Muốn tăng trưởng bền vững, phải hình thành được các doanh nghiệp nội địa có năng lực cạnh tranh quốc tế, có khả năng tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị và làm chủ công nghệ.
Thứ ba,thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, dữ liệu lớn và AI. Đây sẽ là những động lực rất quan trọng của mô hình tăng trưởng mới trong giai đoạn tới.
Phóng viên:Ông vừa nhắc đến AI như một cấu phần quan trọng của nhóm động lực mới. Thực tế, làn sóng này đang tràn vào mọi ngõ ngách của đời sống kinh tế toàn cầu. Nhìn từ góc độ một chuyên gia, ông đánh giá như thế nào về tác động tiềm năng từ AI đối với nền kinh tế Việt Nam?
GS. Trần Thọ Đạt: Nếu dữ liệu là hệ thống mạch máu và thần kinh của nền kinh tế số, thì AI chính là bộ não. AI sẽ chuyển hóa dữ liệu thành năng suất cao hơn và tăng trưởng chất lượng hơn. Điều đáng chú ý là AI không còn chỉ là một công cụ hỗ trợ, mà đang dần trở thành nền tảng của mô hình tăng trưởng mới. Trên thế giới, nhiều nghiên cứu hiện nay đã chuyển từ khái niệm “chuyển đổi số” sang “chuyển đổi dựa trên AI”.
Chúng ta đang đứng trước một thời điểm quan trọng. Theo logic của đường cong chữ S trong đổi mới công nghệ, sau giai đoạn tích lũy đầu tư sẽ đến giai đoạn bứt phá mạnh. Một số dự báo cho rằng, giai đoạn tăng tốc của AI tại Việt Nam có thể rơi vào giai đoạn 2027-2028. Điều đó có nghĩa là chúng ta phải chuẩn bị hạ tầng thể chế và dữ liệu ngay từ bây giờ.
Theo tôi, cần ưu tiên 3 vấn đề: Chuẩn hóa và kết nối hạ tầng dữ liệu quốc gia, thúc đẩy doanh nghiệp ứng dụng AI trong sản xuất - kinh doanh và hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phát triển công nghiệp công nghệ số. AI không chỉ là một xu hướng công nghệ, mà có thể trở thành yếu tố then chốt quyết định khả năng chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam.
Phóng viên:Trong mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào công nghệ và đổi mới sáng tạo như ông chia sẻ, vai trò kiến tạo của Nhà nước nên được định vị như thế nào, thưa ông?
GS. Trần Thọ Đạt: Tôi cho rằng, Nhà nước không thể và không nên làm thay thị trường nhưng Nhà nước có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kiến tạo không gian phát triển.
Trong mô hình tăng trưởng mới, Nhà nước cần xác định rõ các ưu tiên chiến lược, đầu tư vào hạ tầng nền tảng, hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường vốn, thúc đẩy giáo dục - đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực công nghệ. Đối với các công nghệ chiến lược, Nhà nước có thể đóng vai trò “người mua đầu tiên” nếu sản phẩm trong nước đáp ứng được yêu cầu. Đây là cách nhiều quốc gia đã sử dụng để tạo thị trường ban đầu cho doanh nghiệp công nghệ.
Cuối cùng, đổi mới sáng tạo không thể đo bằng số lượng đề án hay hội thảo, mà phải được đo bằng sản phẩm cụ thể, bằng năng suất tăng lên, bằng doanh nghiệp lớn mạnh hơn và bằng giá trị gia tăng thực sự được tạo ra trong nền kinh tế.
Phóng viên:Xin trân trọng cảm ơn ông!
