Khi thương mại điện tử trở thành "mảnh đất" cho các giao dịch ảo
Thương mại điện tử đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế số Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng nhanh chóng của các giao dịch trực tuyến, nhiều hình thức gian lận thuế cũng xuất hiện với mức độ ngày càng phức tạp.
Theo cơ quan thuế, một trong những thủ đoạn phổ biến hiện nay là xây dựng hệ thống gian hàng ảo trên các sàn thương mại điện tử. Các đối tượng sử dụng thông tin cá nhân giả mạo hoặc thuê người đứng tên để mở nhiều gian hàng khác nhau, sau đó tự tạo đơn hàng nhằm ghi nhận doanh thu không có thật.
Những giao dịch này thường chỉ tồn tại trên hệ thống, hàng hóa thực tế không được giao hoặc chỉ là các kiện hàng rỗng. Mục đích cuối cùng là tạo chứng từ đầu ra để hợp thức hóa hóa đơn giá trị gia tăng hoặc phục vụ các hồ sơ hoàn thuế không đúng quy định.
Bên cạnh đó, một số trường hợp còn lợi dụng mô hình bán hàng trực tuyến không qua kho để kê khai chi phí đầu vào thiếu căn cứ. Hóa đơn được thu gom từ nhiều nguồn khác nhau hoặc mua bán trái phép nhằm tạo ra các khoản chi phí giả, qua đó làm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp.
Theo đánh giá của giới chuyên môn, sự phát triển của thương mại điện tử đã khiến việc kiểm soát giao dịch trở nên phức tạp hơn khi người bán có thể hoạt động trên nhiều nền tảng khác nhau, từ sàn thương mại điện tử đến mạng xã hội và các kênh bán hàng riêng.
Dòng tiền lòng vòng và hồ sơ xuất khẩu khống
Một thủ đoạn khác được cơ quan chức năng cảnh báo là việc lợi dụng hệ thống thanh toán điện tử để tạo ra các giao dịch giả.
Tiền được chuyển qua nhiều tài khoản cá nhân, ví điện tử hoặc trung gian thanh toán trước khi quay trở lại người sở hữu ban đầu dưới danh nghĩa doanh thu bán hàng. Trên hồ sơ, giao dịch vẫn thể hiện đầy đủ quá trình thanh toán nhưng bản chất không phát sinh hoạt động mua bán thực sự.
Trong lĩnh vực xuất khẩu trực tuyến, một số doanh nghiệp còn lợi dụng hình thức bán hàng xuyên biên giới để lập hồ sơ xuất khẩu khống. Hàng hóa được khai báo xuất đi nước ngoài thông qua các nền tảng quốc tế, nhưng thực tế vẫn lưu thông trong nước hoặc được tiêu thụ qua các kênh bán lẻ không xuất hóa đơn.
Dù hàng hóa không rời khỏi lãnh thổ Việt Nam, hồ sơ liên quan đến vận chuyển, thanh toán và xuất khẩu vẫn được hoàn thiện nhằm phục vụ mục đích hoàn thuế.
Đáng chú ý, cơ quan thuế cũng ghi nhận tình trạng làm giả chứng từ vận chuyển. Một số đối tượng lợi dụng đặc thù của thương mại điện tử với số lượng đơn hàng lớn nhưng giá trị nhỏ để tạo lập hồ sơ giao nhận không đúng thực tế, từ đó hợp thức hóa các giao dịch xuất khẩu hoặc doanh thu phát sinh trên hệ thống.
Những hành vi này không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn tạo ra sự cạnh tranh thiếu công bằng đối với các doanh nghiệp và hộ kinh doanh tuân thủ pháp luật.
Chuyển sang quản lý bằng dữ liệu
Trước sự thay đổi của môi trường kinh doanh số, ngành Thuế đang từng bước chuyển từ phương thức quản lý dựa trên hồ sơ sang quản lý dựa trên dữ liệu.
Theo định hướng mới, dữ liệu hóa đơn điện tử, dòng tiền thanh toán và thông tin vận chuyển hàng hóa sẽ được kết nối để hình thành hệ thống giám sát liên thông. Việc đối chiếu giữa ba nguồn dữ liệu này giúp cơ quan quản lý dễ dàng phát hiện những giao dịch bất thường hoặc dấu hiệu gian lận.
Hệ thống phân tích rủi ro được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện các mô hình giao dịch đáng ngờ, từ đó hỗ trợ cơ quan chức năng kiểm tra và xử lý kịp thời.
Các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục tăng trưởng mạnh, việc minh bạch hóa dữ liệu không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là điều kiện cần để xây dựng môi trường kinh doanh bền vững.
Khi dữ liệu giao dịch, dòng tiền và hàng hóa được kết nối đồng bộ, khoảng trống cho các hành vi gian lận sẽ dần bị thu hẹp. Đây cũng là nền tảng quan trọng để thương mại điện tử phát triển lành mạnh, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp chân chính và người tiêu dùng trong nền kinh tế số.
