Thông tin tại Hội thảo trực tuyến "Từ nông lâm kết hợp đến thị trường carbon rừng - Góc nhìn từ dự án RECAF" do Mạng lưới Nghiên cứu chính sách nông lâm nghiệp tổ chức sáng ngày 15/7, TS. Nguyễn Ngọc Quang, Điều phối Chương trình quốc gia của Quỹ Phát triển Nông nghiệp Quốc tế (IFAD) tại Việt Nam cho biết, RECAF được triển khai theo cách tiếp cận cảnh quan tại bốn tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng và Khánh Hòa.
Dự án hướng tới hỗ trợ thực hiện Kế hoạch hành động REDD+ của Việt Nam thông qua bảo vệ rừng, thúc đẩy quản lý rừng dựa vào cộng đồng và phát triển các chuỗi giá trị không gây mất rừng tại Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ.
Theo kế hoạch, RECAF sẽ can thiệp trên khoảng 145.000 ha, gồm 90.000 ha mô hình nông lâm kết hợp và 55.000 ha quản lý rừng hợp tác đa bên; đồng thời hỗ trợ bảo vệ khoảng 500.000 ha rừng tự nhiên có giá trị cao.
"Dự án đặt mục tiêu giảm hoặc tránh phát thải khoảng 6,68 triệu tấn CO₂ tương đương trong vòng đời 12 năm", TS. Nguyễn Ngọc Quang cho biết.
Sau bốn năm chuẩn bị, RECAF đã chính thức bước vào giai đoạn triển khai và được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường carbon và carbon rừng tại Việt Nam, đồng thời hỗ trợ thực hiện các mục tiêu giảm phát thải quốc gia.
Ưu tiên phát triển mô hình nông lâm kết hợp
Theo TS. Đỗ Trọng Hoàn, chuyên gia tài chính khí hậu, lâm nghiệp và REDD+, RECAF sẽ ưu tiên chuyển đổi một số diện tích cây trồng cạn sang mô hình nông lâm kết hợp như trồng xen cây lâu năm trong vườn cà phê, phát triển cây dược liệu dưới tán rừng hoặc trồng tre tại những khu vực phù hợp.
"Theo báo cáo thiết kế dự án, các hệ thống nông lâm kết hợp trong vùng dự án có khả năng hấp thụ khoảng 5-21 tấn CO₂ tương đương/ha", TS. Hoàn cho biết.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý việc xác định cụ thể từng mô hình đóng góp bao nhiêu vào mục tiêu giảm phát thải vẫn đang được đánh giá thông qua hệ thống đo đạc - báo cáo - thẩm định (MRV) và xây dựng hệ số phát thải cho từng loại hình.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, RECAF đang hỗ trợ xây dựng phương pháp luận và hệ thống MRV cho mô hình nông lâm kết hợp ở cả cấp quốc gia và cấp tỉnh. Đây sẽ là cơ sở đánh giá kết quả giảm phát thải, phục vụ thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) cập nhật năm 2022 và Chương trình Hành động REDD+ quốc gia đến năm 2030.
Bên cạnh mục tiêu giảm phát thải, RECAF còn thúc đẩy phát triển các chuỗi giá trị không gây mất rừng (Zero Deforestation Value Chains). Trong giai đoạn thiết kế, dự án đã xác định các chuỗi chủ lực gồm cà phê, mắc ca, hồ tiêu, điều và cây ăn quả, đồng thời sẽ tiếp tục rà soát để bổ sung các chuỗi quy mô nhỏ.
Để thu hút khu vực tư nhân tham gia, dự án sẽ áp dụng bộ công cụ phát triển chuỗi giá trị do IFAD hỗ trợ Việt Nam trong hơn 20 năm qua, bao gồm lập kế hoạch chuỗi giá trị, đầu tư hạ tầng vùng nguyên liệu, hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp và hợp tác xã, cũng như thúc đẩy liên kết hợp đồng giữa doanh nghiệp với nông dân.
"Ít nhất 60% ngân sách dự án sẽ được hỗ trợ trực tiếp cho người dân thông qua đào tạo, nâng cao năng lực, xây dựng mô hình và các quỹ hỗ trợ chuyển đổi sản xuất", TS. Nguyễn Ngọc Quang cho biết.
Không đặt mục tiêu phát hành tín chỉ carbon
Theo đại diện IFAD, dù có thể triển khai trên một số địa bàn trùng với Chương trình LEAF (Liên minh Giảm phát thải thông qua tăng cường tài chính lâm nghiệp), nhưng hai chương trình có mục tiêu khác nhau. LEAF tập trung vào rừng tự nhiên và chi trả cho kết quả giảm phát thải đã đạt được, trong khi RECAF hướng đến tạo ra kết quả giảm phát thải mới thông qua các mô hình nông lâm kết hợp.
Liên quan đến khả năng tạo tín chỉ carbon, TS. Đỗ Trọng Hoàn khẳng định RECAF không nhằm mục tiêu phát hành tín chỉ carbon, mà tập trung tạo ra kết quả giảm phát thải để đóng góp cho mục tiêu NDC của Việt Nam.
"RECAF không hướng tới phát triển tín chỉ carbon rừng mà tập trung giảm và tránh phát thải, đồng thời phát triển các chuỗi giá trị không gây mất rừng. Mục tiêu quan trọng nhất vẫn là cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương", đại diện IFAD nhấn mạnh.
Hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường carbon
Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khung chính sách phát triển thị trường carbon nhằm thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.
Nền tảng pháp lý hiện được xây dựng trên Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Nghị định 119/2025/NĐ-CP, tạo cơ sở cho quản lý tín chỉ carbon, triển khai cơ chế trao đổi - bù trừ carbon và phát triển thị trường carbon trong nước.
Trong lĩnh vực lâm nghiệp, Nghị định 180/2026/NĐ-CP về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng cùng Bộ Tiêu chuẩn carbon rừng quốc gia đang được xây dựng sẽ tạo hành lang pháp lý cho các dự án carbon rừng và giao dịch tín chỉ carbon trong thời gian tới.
Trong bối cảnh đó, mô hình nông lâm kết hợp được đánh giá là giải pháp vừa phục hồi cảnh quan, thích ứng với biến đổi khí hậu, vừa gia tăng hấp thụ carbon, giảm phát thải từ sử dụng đất và tạo sinh kế bền vững cho người dân.
