Không chỉ tận dụng ưu đãi thuế quan
Sáng 27/8, tại Hà Nội, Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ (UN Women), Hội đồng Doanh nhân nữ Việt Nam (VWEC) thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), với sự đồng hành của Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG) đã tổ chức Hội thảo“Thực hành thương mại bền vững để xuất khẩu hiệu quả cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ và doanh nghiệp có trách nhiệm giới”.
Chia sẻ tại hội thảo, các chuyên gia cho rằng, bên cạnh ưu đãi thuế quan, các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) thế hệ mới mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam gia tăng xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ông Ngô Chung Khanh - Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương cho rằng, FTA vẫn giữ vai trò quan trọng nhưng không còn là “tấm vé bảo đảm” cho doanh nghiệp. Việc được hưởng thuế suất ưu đãi, thậm chí thuế 0%, không đồng nghĩa doanh nghiệp chắc chắn có đơn hàng hay thành công tại thị trường xuất khẩu.
Trong bối cảnh yêu cầu về các tiêu chuẩn bền vững từ các thị trường nhập khẩu đang gia tăng, doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng giá cả, chất lượng, mà phải chứng minh được độ tin cậy trong chuỗi cung ứng. Vì vậy, cơ hội từ các FTA thế hệ mới không nên chỉ được nhìn ở việc bán thêm hàng, mà còn ở khả năng trở thành nhà cung cấp trong chuỗi giá trị, xây dựng thương hiệu, hệ thống phân phối và từng bước nâng cao vị thế trên thị trường.
Tuy nhiên, cũng theo ông Ngô Chung Khanh, “0% thuế quan không có nghĩa 0% rào cản”. Sau khi hàng hóa vượt qua biên giới, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững, an toàn sản phẩm, ghi nhãn, bao bì và trách nhiệm doanh nghiệp. Do đó, thay vì chỉ nhìn vào ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ, dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và thương hiệu để có thể khai thác thị trường một cách bền vững.
Tiêu chuẩn bền vững mở thêm cơ hội thị trường
Phân tích sâu hơn về cơ hội tận dụng FTA của các doanh nghiệp Việt Nam, TS. Nguyễn Thị Thu Trang - Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập - VCCI cho rằng, các FTA thế hệ mới đang mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam không chỉ nhờ ưu đãi thuế quan mà còn thông qua việc thúc đẩy doanh nghiệp nâng chuẩn sản xuất, quản trị và tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao.
Bên cạnh các cam kết truyền thống về thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và sở hữu trí tuệ, các FTA thế hệ mới còn bao gồm những cam kết về môi trường, lao động, trách nhiệm xã hội, thương mại điện tử, doanh nghiệp nhỏ và vừa, minh bạch và chống tham nhũng.
Cơ hội từ FTA chỉ thực sự được hiện thực hóa khi doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chuẩn bền vững của thị trường nhập khẩu. Tuy nhiên, mọi ưu đãi thuế quan đều vô nghĩa nếu hàng hóa không đáp ứng được các quy định về bền vững của nước nhập khẩu.
Từ phân tích trên, các chuyên gia cho rằng, việc đáp ứng tốt các yêu cầu về sản phẩm, chuỗi cung ứng, môi trường, lao động và trách nhiệm xã hội giúp doanh nghiệp không chỉ vượt qua hàng rào kỹ thuật mà còn gia tăng khả năng thu hút đơn hàng từ người mua tại các thị trường FTA.
Đặc biệt, những tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường xuất khẩu cũng đang tạo ra một phân khúc thị trường mới cho các doanh nghiệp chủ động chuyển đổi. Người tiêu dùng tại nhiều thị trường phát triển ngày càng ưu tiên những sản phẩm thân thiện với tự nhiên, tốt cho sức khỏe; không gắn với lao động cưỡng bức, lao động trẻ em hay phân biệt đối xử; đồng thời quan tâm nhiều hơn đến mức độ minh bạch và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
Điều này cho thấy, đầu tư vào sản xuất xanh, truy xuất nguồn gốc hay quản trị có trách nhiệm không chỉ để đáp ứng yêu cầu tuân thủ. Nếu được triển khai bài bản, đây có thể trở thành yếu tố giúp doanh nghiệp nâng giá trị sản phẩm, tạo sự khác biệt, tăng khả năng thu hút đơn hàng và củng cố vị trí trong chuỗi cung ứng.
Thông tin từ hội thảo cũng cho thấy, hơn 20% doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam do phụ nữ làm chủ và 51% doanh nghiệp có phụ nữ trong cơ cấu sở hữu. Tuy nhiên, phần lớn các doanh nghiệp này vẫn tham gia ở những khâu có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi cung ứng và gặp khó khăn khi đáp ứng các tiêu chuẩn, yêu cầu mua sắm của các nhà mua hàng quốc tế.
Những khó khăn nổi bật là khả năng tiếp cận thông tin, nhận diện yêu cầu của thị trường và chuyển hóa các tiêu chuẩn quốc tế thành những giải pháp phù hợp trong quản trị, sản xuất và kinh doanh. Nếu những nút thắt này được tháo gỡ, doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ có thêm điều kiện để tận dụng hiệu quả hơn các cơ hội do hội nhập kinh tế quốc tế mang lại.
Bà Nguyễn Thị Kim Lan - Quản lý Chương trình tăng cường quyền năng kinh tế cho phụ nữ (UN Women Việt Nam) nhận định, thương mại quốc tế hiện không còn chỉ được đánh giá dựa trên năng lực sản xuất hay giá cả cạnh tranh. Các thị trường xuất khẩu ngày càng yêu cầu doanh nghiệp chứng minh cam kết đối với phát triển bền vững, gồm các tiêu chuẩn về môi trường, lao động, trách nhiệm xã hội, quản trị doanh nghiệp và bình đẳng giới.
Những xu hướng này đang tái định hình cách thức doanh nghiệp tiếp cận và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội. Doanh nghiệp nào chủ động thích ứng, đáp ứng tốt các yêu cầu mới sẽ có lợi thế hơn trong tiếp cận khách hàng quốc tế, mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Khi các tiêu chuẩn bền vững ngày càng trở thành điều kiện để bước vào những thị trường có giá trị cao, việc tuân thủ không đơn thuần là chi phí. Đây còn là khoản đầu tư giúp doanh nghiệp gia tăng khả năng tiếp cận khách hàng, kết nối với các doanh nghiệp lớn và nhà mua hàng quốc tế, từ đó tận dụng hiệu quả hơn mạng lưới FTA và từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
