(Công Thương) - Nghị quyết số 70-NQ/TW đang tạo động lực thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà, lưu trữ năng lượng và sử dụng điện tiết kiệm, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, giảm áp lực cho hệ thống điện và tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế xanh, bền vững.
Hành trình đến với miền Trung vào những ngày giữa tháng Bảy nắng như đổ lửa, phóng viên chúng tôi được chứng kiến những mái nhà xưởng tại Cụm công nghiệp Đức Thọ (Hà Tĩnh), Khu công nghiệp Bắc Vinh, VSIP, WHA hay các khách sạn ven biển Cửa Lò của Nghệ An đang dần được phủ kín bởi những tấm pin mặt trời. Trên nhiều mái nhà dân, hệ thống năng lượng mặt trời kết hợp các bộ lưu trữ năng lượng (BESS) cũng dần tăng tốc, giúp người dân chủ động nguồn điện ngay cả khi mặt trời đã tắt nắng.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Đinh Văn Thức - Đội phó Phụ trách kinh doanh Điện lực Đức Thọ, Công ty Điện lực Hà Tĩnh cho hay, sự thay đổi này không chỉ giải quyết bài toán hóa đơn tiền điện mà đang trở thành một phần trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia theo tinh thần Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị và hàng loạt các cơ chế, chính sách cho điện mặt trời mái nhà đang tiếp tục được hoàn thiện và ban hành.
Nếu trước đây điện mặt trời mái nhà chủ yếu là giải pháp đầu tư riêng lẻ của doanh nghiệp và hộ gia đình thì nay, cùng với Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Luật Điện lực năm 2024, Nghị định số 243/2026/NĐ-CP và Chỉ thị số 10/CT-TTg, loại hình năng lượng này đang trở thành một trụ cột quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Điện mặt trời mái nhà không chỉ bổ sung nguồn điện sạch, giảm phụ tải giờ cao điểm, giảm phát thải khí nhà kính mà còn nâng cao tính chủ động về năng lượng của người dân và doanh nghiệp. Đặc biệt, khi kết hợp với hệ thống pin lưu trữ (BESS), nguồn điện có thể tiếp tục được sử dụng trong các khung giờ cao điểm buổi tối, góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.
Đó cũng là lý do tại nhiều địa phương ở khu vực miền Trung như Hà Tĩnh, Nghệ An, ngành điện không chỉ tập trung đầu tư lưới điện mà còn đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân và doanh nghiệp phát triển điện mặt trời tự sản, tự tiêu, coi đây như một giải pháp lâu dài để thực hiện mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Ông Phạm Việt Thắng, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Hà Tĩnh cho biết, 6 tháng đầu năm 2026, hệ thống điện của tỉnh chịu nhiều sức ép trước nhu cầu phụ tải tăng cao. Vào các thời điểm cao điểm, công suất phụ tải của toàn tỉnh Hà Tĩnh tăng xấp xỉ 40%, trong khi sản lượng điện thương phẩm tăng khoảng 20% so với cùng kỳ. Đây là mức tăng rất cao, đòi hỏi ngành điện phải triển khai đồng thời nhiều giải pháp từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng đến ứng dụng công nghệ số trong quản lý vận hành.
Bám sát tinh thần Nghị quyết số 70-NQ/TW, Công ty Điện lực Hà Tĩnh đã phối hợp với các sở, ngành tham mưu UBND tỉnh triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, chuẩn bị quỹ đất và hạ tầng để phát triển đồng bộ nguồn điện, lưới điện phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế của địa phương. Song song với đầu tư lưới điện, Hà Tĩnh đặc biệt chú trọng thúc đẩy sử dụng điện tiết kiệm và phát triển điện mặt trời mái nhà.
Bên cạnh đẩy mạnh tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông, hệ thống phát thanh cơ sở và trong trường học, Công ty Điện lực Hà Tĩnh còn ứng dụng chuyển đổi số trong chăm sóc khách hàng. Thông qua website, ứng dụng, Zalo và SMS, khách hàng được cảnh báo khi sản lượng điện tăng bất thường để kịp thời điều chỉnh việc sử dụng điện.
Đối với các doanh nghiệp tiêu thụ điện lớn, công ty đã phối hợp với Sở Công Thương Hà Tĩnh kiểm tra, hướng dẫn triển khai các giải pháp tiết kiệm điện, phấn đấu giảm từ 3-10% điện năng tiêu thụ, đồng thời đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà, qua đó giúp doanh nghiệp, người dân giảm chi phí, vừa góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện trong các tháng cao điểm nắng nóng.
Còn tại Nghệ An, chia sẻ với phóng viên ông Lê Quang Thanh, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Nghệ An cho biết, đợt cao điểm nắng nóng tháng 5 và 6 vừa qua, công suất phụ tải đỉnh của Nghệ An đạt khoảng 1.310 MW, tăng gần 15% so với cùng kỳ năm 2025. Đặc biệt phụ tải tăng nhanh tại các khu công nghiệp như: Khu công nghiệp VSIP Nghệ An, khu vực Kim Liên, WHA...do nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) liên tục mở rộng sản xuất. Cùng với đó, nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt của người dân cũng tăng đột biến trong các đợt nắng nóng, nhất là vào khung giờ cao điểm buổi tối, khiến áp lực vận hành hệ thống điện ngày càng lớn.
"Để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và mục tiêu tăng trưởng của tỉnh, Công ty Điện lực Nghệ An đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp về đầu tư, quản lý kỹ thuật và hiện đại hóa lưới điện", ông Thanh thông tin.
Đồng thời, thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW, Nghị định số 243/2026/NĐ-CP, Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường tiết kiệm điện, Công ty Điện lực Nghệ An đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, các cơ truyền thông và hệ thống truyền thanh cơ sở để tuyên truyền đến từng hộ dân và doanh nghiệp về sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả; hướng dẫn người dân và doanh nghiệp triển khai hệ thống điện mặt trời tự sản, tự tiêu.
“Công ty đã giao Trung tâm Thí nghiệm điện trực tiếp tư vấn cho các hộ dân và doanh nghiệp có nhu cầu lắp đặt, từ khảo sát kỹ thuật đến hướng dẫn giải pháp phù hợp. Nhờ đó, đến nay trên địa bàn tỉnh đã phát triển khoảng 1.200 kWp điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu”, ông Thanh cho biết.
Không chỉ ngành điện tăng tốc đầu tư hạ tầng, điều dễ nhận thấy trong hành trình thực tế của chúng tôi tại Hà Tĩnh và Nghệ An là sự thay đổi rõ rệt trong nhận thức của doanh nghiệp và người dân về sử dụng năng lượng.
Tại Cụm công nghiệp Đức Thọ (Hà Tĩnh), ông Phan Chí Tâm, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Bao bì Sông La Xanh cho hay, với sản lượng sản xuất hơn 6.000 tấn bao bì mỗi năm, chi phí tiền điện của công ty luôn dao động từ 900 triệu đồng đến khoảng 1 tỷ đồng mỗi tháng - là một trong những khoản chi phí đầu vào lớn nhất của doanh nghiệp. Vì vậy, ngay từ tháng 6/2025, công ty đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng quy mô khoảng 2,7 MWp, phủ khoảng 90% diện tích mái nhà xưởng.
“Trong đó, 1,2 MWp là hệ thống điện mặt trời tự sản, tự tiêu do doanh nghiệp trực tiếp đầu tư với tổng kinh phí hơn 10 tỷ đồng giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 20 - 25% chi phí điện mỗi tháng, thời gian hoàn vốn dự kiến khoảng 7 năm. Phần còn lại khoảng 1,5 MWp được triển khai theo mô hình doanh nghiệp dịch vụ năng lượng (ESCO) thuê mái nhà xưởng để đầu tư và bán điện lên lưới”, ông Tâm chia sẻ.
Theo ông Tâm, chủ trương phát triển điện mặt trời của Nhà nước là hoàn toàn đúng đắn. Không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, giải pháp này còn góp phần giảm phụ tải cho hệ thống điện quốc gia trong mùa cao điểm và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch. Trong thời gian tới, doanh nghiệp vẫn còn dư địa mở rộng điện mặt trời tại khu vực nhà xe, các công trình phụ trợ và những diện tích còn trống trong khuôn viên nhà máy.
Còn tại Khu công nghiệp WHA (xã Trung Lộc, tỉnh Nghệ An), ông Nguyễn Đình Pháp, Kỹ sư Động lực, Công ty TNHH Công nghiệp Chính xác Goertek Vina cho biết, trong mùa nắng nóng, ngoài việc sử dụng các dây chuyền có hiệu suất cao và điều chỉnh phụ tải hợp lý, Goertek Vina đang nghiên cứu đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà nhằm phục vụ mục tiêu sản xuất xanh và phát triển bền vững.
"Chúng tôi đang phối hợp với Công ty Điện lực Nghệ An để tìm hiểu các quy định và giải pháp kỹ thuật. Khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện, doanh nghiệp sẽ từng bước đầu tư điện mặt trời mái nhà, qua đó giảm chi phí năng lượng, giảm phát thải và cùng ngành điện sử dụng hiệu quả các nguồn năng lượng sạch", ông Pháp chia sẻ.
Không chỉ doanh nghiệp, nhiều hộ gia đình cũng đang trở thành những "nhà sản xuất điện" ngay trên mái nhà của mình.
Gia đình ông Nguyễn Trọng Tú, phường Trường Vinh (Nghệ An), vừa đưa vào vận hành hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất gần 10 kWp kết hợp bộ lưu trữ dung lượng 16 kWh, với tổng mức đầu tư khoảng 190 triệu đồng.
Điều khiến chúng tôi ấn tượng không phải là quy mô đầu tư mà là hiệu quả thực tế chỉ sau nửa tháng vận hành. Nếu như trước đây, gia đình sử dụng 6 điều hòa với hóa đơn tiền điện khoảng 5 triệu đồng mỗi tháng thì nay, từ khoảng 9 giờ sáng đến 16 giờ, toàn bộ nhu cầu điện đều được đáp ứng bằng điện mặt trời. Hệ thống lưu trữ tiếp tục cấp điện đến khoảng 21h30 - 22h00, sau đó gia đình chuyển sang sử dụng điện lưới.
Theo tính toán của ông Tú, chi phí điện mỗi tháng có thể giảm khoảng 70% so với trước đây. Với tuổi thọ hệ thống khoảng 15 năm, thời gian hoàn vốn dự kiến chỉ khoảng 5 năm.
Ông Tú cho biết: “Nghị định 243/2026/NĐ-CP vừa được ban hành, nâng tỷ lệ bán điện dư lên 50%, với cơ chế này gia đình sẽ đầu tư mở rộng hệ thống. Tuy nhiên, theo tôi, rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là chi phí đầu tư ban đầu. Nhiều người rất muốn lắp nhưng chưa đủ điều kiện tài chính. Nếu Nhà nước có thêm chính sách hỗ trợ về vốn hoặc tín dụng thì chắc chắn sẽ có nhiều hộ gia đình mạnh dạn đầu tư hơn”.
Thực tế cho thấy, mô hình điện mặt trời mái nhà kết hợp BESS đang mở ra một hướng đi mới cho các hộ gia đình. Không còn phụ thuộc hoàn toàn vào điện lưới, người dân có thể chủ động nguồn điện trong phần lớn thời gian trong ngày, đồng thời góp phần san sẻ gánh nặng cho hệ thống điện quốc gia khi nhu cầu phụ tải tăng cao. Trong quá trình chuyển đổi năng lượng này, vai trò của chính quyền địa phương cũng ngày càng rõ nét.
Ông Nguyễn Văn Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Lò cho biết, với một đô thị du lịch như Cửa Lò, yêu cầu cấp điện ổn định là điều kiện tiên quyết để phục vụ du khách và phát triển kinh tế. Thời gian qua, ngành điện đã bảo đảm cung cấp điện liên tục trong suốt mùa cao điểm du lịch, tạo nền tảng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh trên địa bàn.
Theo ông Hùng, hiện gần 20% khách sạn trên địa bàn đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà. Bản thân gia đình ông cũng đang sử dụng điện mặt trời tự sản, tự tiêu và nhận thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm chi phí điện và giảm áp lực cho hệ thống điện.
"Hiện nay chi phí đầu tư hệ thống điện mặt trời vẫn còn khá cao, nếu có thêm các chính sách hỗ trợ về tín dụng phù hợp sẽ khuyến khích nhiều hộ dân và doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư hơn. Điều đó không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho người sử dụng mà còn góp phần thực hiện mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia theo tinh thần Nghị quyết số 70-NQ/TW", ông Hùng đề xuất.
