(Công Thương) - Giải bài toán về chi phí đầu tư ban đầu bằng cách hoàn thiện hành lang pháp lý và khơi thông các nguồn lực tài chính xanh chính là chìa khóa tháo gỡ rào cản, tạo xung lực cho các tòa nhà xanh bứt phá.
Trong bối cảnh hoạt động xây dựng hiện nay đang chiếm tới 37% - 40% tổng tiêu thụ năng lượng quốc gia, việc tối ưu hóa hiệu quả năng lượng tại các công trình là bài toán then chốt. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có hiệu lực từ 1/1/2026 được coi là một bước đi chiến lược, mở đường cho những thay đổi căn bản trong quản lý và vận hành năng lượng quốc gia.
Một trong những nội dung mới mang tính đột phá là quy định dán nhãn năng lượng bắt buộc đối với vật liệu xây dựng trước khi đưa ra thị trường. Theo đó, toàn bộ các sản phẩm vật liệu liên quan trực tiếp đến tiêu thụ hoặc ngăn ngừa tổn thất năng lượng khi lưu thông trên thị trường đều phải được kiểm định, công bố thông số kỹ thuật và dán nhãn năng lượng rõ ràng bởi cơ quan có thẩm quyền.
Tòa nhà GELEX Tower đã đạt chứng nhận công trình xanh LEED Platinum V4.1 - cấp độ cao nhất của tiêu chuẩn LEED uy tín toàn cầu.
Quy định dán nhãn giúp minh bạch hóa thông số kỹ thuật nhiệt của sản phẩm, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng và chủ đầu tư, đồng thời buộc các nhà sản xuất vật liệu phải liên tục cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm nếu không muốn bị đào thải khỏi chuỗi cung ứng của ngành xây dựng hiện đại.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Công Thịnh, chuyên gia độc lập trong lĩnh vực tiết kiệm năng lượng và công trình xanh đã có những nhận định sâu về tác động của chính sách dán nhãn năng lượng vật liệu xây dựng đến quy hoạch, thiết kế và sử dụng điện trong các tòa nhà.
Theo ông Nguyễn Công Thịnh, việc công khai, minh bạch các thông số kỹ thuật nhiệt hiển thị ngay trên nhãn sản phẩm sẽ giúp các kiến trúc sư, đơn vị thiết kế và tư vấn dễ dàng lựa chọn giải pháp tối ưu mà không phải tốn kém chi phí đi thử nghiệm rời rạc cho từng công trình. Sự rõ ràng này triệt tiêu tình trạng mập mờ thông tin, giúp chủ đầu tư kiểm soát chặt chẽ tổng chi phí vòng đời sản phẩm ngay từ khâu đặt bút thiết kế.
Tuy nhiên, để chính sách này đi vào cuộc sống, ông Nguyễn Công Thịnh khuyến nghị:"Cơ quan quản lý nhà nước, nòng cốt là Bộ Xây dựng, cần xây dựng một khung khổ pháp lý đồng bộ với lộ trình rõ ràng, mang tính cuốn chiếu 'dễ làm trước, khó làm sau'. Giai đoạn đầu nên ưu tiên dán nhãn cho các sản phẩm có tính năng diện, tính năng nhiệt tác động trực tiếp đến hiệu quả năng lượng công trình và đã có sẵn hệ thống tiêu chuẩn, phòng thử nghiệm đạt chuẩn như kính xây dựng, tấm lợp, gạch bê tông khí chưng áp (AAC)."
Dưới góc nhìn của cơ quan nghiên cứu, bà Nguyễn Thị Tâm, Giám đốc Trung tâm Môi trường & Cơ khí xây dựng, Viện Vật liệu xây dựng nhấn mạnh:
"Nếu triển khai dán nhãn năng lượng cho sản phẩm Vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng sẽ lựa chọn hình thức dán nhãn không phát sinh các thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho các doanh nghiệp. Thời gian đầu triển khai dán nhãn có thể chưa được toàn bộ các nhà sản xuất đón nhận, nhưng chắc chắn về lâu dài sẽ mang lại lợi ích rất lớn cho cộng đồng,"bà Tâm chia sẻ thêm.
Mặc dù tốc độ phát triển công trình xanh tại Việt Nam thời gian qua đã đạt được những số liệu ấn tượng khi cả nước cán mốc 828 công trình xanh (đạt xấp xỉ 20,8 triệu m² sàn) vào hết quý I/2026, song thực tế cho thấy hành trình nhân rộng mô hình này vẫn đối mặt với không ít rào cản.
Bà Nguyễn Thị Tâm chỉ rõ, bên cạnh rào cản về vốn đầu tư ban đầu, thị trường hiện nay vẫn thiếu một bộ tiêu chí, tiêu chuẩn đầy đủ và thống nhất cho các sản phẩm xanh. Sự thiếu hụt này dễ dẫn đến tình trạng “giả xanh” trên thị trường vật liệu. Đồng thời, các quy định về ưu đãi cho sản phẩm xanh trong các dự án đầu tư chưa thực sự cụ thể, làm giảm động lực gia nhập thị trường của các nhà sản xuất do chi phí cấu thành sản phẩm xanh thường cao hơn sản phẩm thông thường.
Bên cạnh đó, việc vận hành các tòa nhà xanh cũng đặt ra những đòi hỏi khắt khe về kỹ thuật. Ông Nguyễn Công Thịnh phân tích thêm:"Nhiều chủ đầu tư e ngại quy trình thủ tục đo đạc, giám sát, chứng nhận từ các tổ chức chuyên nghiệp làm kéo dài thời gian. Đặc biệt, công tác quản lý, duy trì tính ổn định của các giải pháp xanh trong giai đoạn vận hành đòi hỏi một nguồn nhân lực kỹ thuật có trình độ cao, điều mà các đơn vị quản lý bất động sản hiện nay vẫn đang trong quá trình vừa làm vừa hoàn thiện."
Để giải quyết triệt để bài toán này, chỉ có các quy định mang tính bắt buộc là chưa đủ. Thị trường cần một hệ sinh thái chính sách hỗ trợ đồng bộ để tạo bệ đỡ cho doanh nghiệp bứt phá.
Trước mắt, việc xây dựng dự thảo nghị định quy định Cơ chế vận hành Quỹ hỗ trợ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là bước đi được kỳ vọng lớn. Quỹ này đi vào hoạt động sẽ đóng vai trò hỗ trợ trực tiếp cho các dự án đầu tư, đổi mới công nghệ nhằm sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Tòa nhà Capital Place là tòa tháp đôi văn phòng hạng A đạt chứng chỉ công trình xanh LEED (Vàng/Gold và Bạch kim/Platinum) danh giá của Mỹ.
Để khơi thông nguồn lực tài chính từ Quỹ, ông Nguyễn Công Thịnh kiến nghị thiết lập cơ chế cho vay linh hoạt qua các ngân hàng thương mại với thủ tục đơn giản hóa, áp dụng lãi suất ưu đãi thấp hơn mặt bằng chung nhờ nguồn vốn mồi của ngân sách Nhà nước. Đặc biệt, Quỹ cần ưu tiên đồng hành cùng mô hình các công ty dịch vụ năng lượng (ESCO) - những đơn vị vừa có năng lực kỹ thuật chuyên sâu, vừa sẵn sàng chia sẻ rủi ro tài chính trực tiếp với các doanh nghiệp thụ hưởng.
Song song với đó, các bộ, ngành liên quan cần tập trung hoàn thiện, đồng bộ hóa các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công trình xây dựng sử dụng năng lượng hiệu quả. Cần khơi thông mạnh mẽ các dòng vốn tín dụng xanh, vốn đang có dư nợ rất tích cực đạt khoảng 828.000 tỷ đồng, kết hợp với các chính sách ưu đãi thực chất về thuế, phí, thủ tục đất đai cho các chủ đầu tư trực tiếp tham gia phát triển tòa nhà xanh.
Khi hành lang pháp lý thông suốt, những định kiến về chi phí đầu tư công trình xanh sẽ dần được gỡ bỏ. Thực tế chứng minh, nhờ sự phát triển của công nghệ và năng lực tư vấn nội địa, mặt bằng giá trang thiết bị tiết kiệm năng lượng đã giảm mạnh. Thời gian hoàn vốn cho các giải pháp tiết kiệm năng lượng đã rút ngắn đáng kể, từ mức 5 - 7 năm trước đây xuống chỉ còn 2 - 3 năm ở thời điểm hiện tại.
Sự cộng hưởng chặt chẽ giữa các quy định pháp luật minh bạch, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật hoàn thiện và bệ đỡ tài chính lành mạnh sẽ tạo ra cú hích đồng bộ. Đây là chìa khóa vàng để giải tỏa các điểm nghẽn, khơi thông dòng chảy cơ chế và đưa làn sóng tòa nhà xanh tại Việt Nam phát triển thực chất, bền vững, đóng góp hiệu quả vào cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) của quốc gia.
