Phóng viên Báo Công Thương trao đổi với TS. Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia xung quanh vấn đề này.
El Niño mạnh có thể khiến lượng mưa cuối năm thiếu hụt nghiêm trọng
- Thưa ông, các dự báo hiện nay cho thấy El Niño đang quay trở lại. Hiện tượng này sẽ tác động như thế nào đến thời tiết Việt Nam trong những tháng tới?
TS. Hoàng Phúc Lâm:Theo các dự báo mới nhất, hiện tượng El Niño đã bắt đầu hình thành từ khoảng tháng 6/2026 và có khả năng kéo dài đến nửa đầu năm 2027. Đáng lưu ý, nhiệt độ mặt nước biển khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương đang tăng khá nhanh. Hiện nay, xác suất El Niño đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm 2026 và đầu năm 2027 được đánh giá ở mức khoảng 25 - 30%.
Tác động rõ nét nhất của El Niño là làm suy giảm lượng mưa. Các tính toán gần đây cho thấy trong những tháng chính của mùa mưa tại Trung Bộ, đặc biệt là tháng 10, 11 và 12, lượng mưa có thể thấp hơn trung bình nhiều năm từ 20 - 50%. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn nước tại Trung Bộ và Nam Bộ trong những tháng cuối năm sẽ bị hạn chế đáng kể, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước sản xuất, hạn hán và xâm nhập mặn trong mùa khô tiếp theo.
Tuy nhiên, vẫn có một tín hiệu tích cực là trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9/2026, khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ và cả lưu vực thượng nguồn sông Mekong được dự báo có lượng mưa cao hơn trung bình nhiều năm. Đây là khoảng thời gian rất quan trọng để các địa phương chủ động tích nước, điều tiết hồ chứa và điều chỉnh kế hoạch sản xuất nhằm thích ứng với kịch bản mưa nhiều trong ba tháng tới nhưng thiếu hụt nghiêm trọng vào cuối năm.
- Ngoài nguy cơ thiếu mưa, El Niño còn có thể gây ra những hiện tượng thời tiết cực đoan nào khác?
TS. Hoàng Phúc Lâm:Đối với hoạt động bão, năm nay số lượng bão được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm. Thông thường mỗi năm có khoảng 12 - 14 cơn bão hoạt động trên Biển Đông. Tuy nhiên, năm 2026 dự kiến chỉ xuất hiện khoảng 8 - 10 cơn, trong đó khoảng 3 - 5 cơn có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam. Mặc dù số lượng ít hơn nhưng trong các năm El Niño, các cơn bão thường có xu hướng mạnh hơn, diễn biến nhanh hơn và khó lường hơn. Sau thời gian dài ít bão, khi điều kiện thuận lợi xuất hiện, các cơn bão có thể tăng cấp rất nhanh trước khi đổ bộ.
Bên cạnh đó, El Niño không đồng nghĩa với việc hoàn toàn thiếu mưa. Thực tế cho thấy những năm El Niño vẫn có thể xuất hiện các trận mưa cực đoan trong thời gian ngắn. Một ví dụ điển hình là trận mưa lịch sử tại Quảng Ninh cuối tháng 7, đầu tháng 8/2015 kéo dài gần một tuần, gây ngập lụt nghiêm trọng và thiệt hại lớn về kinh tế. Do đó, dù tổng lượng mưa cả năm có xu hướng thiếu hụt, nguy cơ xảy ra mưa lớn cục bộ, ngập úng đô thị, lũ quét và sạt lở đất vẫn cần được đặc biệt lưu ý.
Dự báo sớm tạo “khoảng thời gian vàng” để ứng phó
- Nhiều ý kiến cho rằng El Niño năm nay có những nét tương đồng với giai đoạn 2015 - 2016. Ông đánh giá thế nào về nhận định này?
TS. Hoàng Phúc Lâm:Nếu xét về cường độ, El Niño năm 2026 - 2027 có khả năng tương đương với đợt El Niño rất mạnh năm 2015 - 2016. Tuy nhiên, nếu xét về quá trình hình thành và diễn biến theo thời gian, El Niño năm nay lại có nhiều điểm tương đồng với giai đoạn 2023 - 2024 hơn.
Nguyên nhân là hiện tượng El Niño lần này mới hình thành từ giữa năm 2026 và có khả năng kéo dài đến khoảng tháng 2 hoặc tháng 3/2027. Thời gian tồn tại tương đối ngắn. Trong khi đó, El Niño 2015 - 2016 kéo dài liên tục từ năm 2014 sang năm 2016, tức gần hai năm. Chính vì vậy, tình trạng ít mưa, nắng nóng kéo dài và thiếu hụt nguồn nước trong giai đoạn đó nghiêm trọng hơn rất nhiều. Tác động đến sản xuất nông nghiệp, nguồn nước và đời sống dân sinh khi đó cũng sâu rộng hơn so với những gì đang được dự báo hiện nay.
- Từ bài học của đợt El Niño 2015 - 2016, đâu là những giải pháp cần ưu tiên để giảm thiểu thiệt hại trong thời gian tới?
TS. Hoàng Phúc Lâm:Điểm thuận lợi lớn nhất hiện nay là chúng ta có thể nhận diện sớm nguy cơ El Niño trước từ 6 đến 9 tháng. Khoảng thời gian này đủ để các bộ, ngành và địa phương chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó. Đối với lĩnh vực nông nghiệp, cần sớm rà soát và điều chỉnh cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện nguồn nước. Các địa phương cần xây dựng kế hoạch tích nước tại hồ chứa, sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả cho sản xuất cũng như sinh hoạt.
Đối với ngành điện, cần có các phương án điều hành linh hoạt nhằm bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh nguồn nước phục vụ thủy điện có thể bị suy giảm vào cuối năm. Nếu tận dụng tốt khoảng thời gian chuẩn bị hiện nay, Việt Nam hoàn toàn có thể giảm thiểu đáng kể những tác động bất lợi của El Niño đối với sản xuất, đời sống và tăng trưởng kinh tế.
- Ngành khí tượng thủy văn sẽ tập trung vào những nhiệm vụ gì để nâng cao chất lượng dự báo trong thời gian tới?
TS. Hoàng Phúc Lâm:Hiện nay, các nhận định về El Niño mới chủ yếu là dự báo xu thế theo mùa và theo tháng. Trong thời gian tới, ngành khí tượng thủy văn sẽ tiếp tục tăng cường quan trắc, giám sát và cập nhật thường xuyên diễn biến của hiện tượng này. Mục tiêu là cung cấp liên tục các bản tin dự báo, cảnh báo về lượng mưa, nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn cũng như các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể phát sinh.
Đặc biệt, trong giai đoạn từ nay đến cuối năm, công tác cảnh báo sớm sẽ được đẩy mạnh nhằm giúp các địa phương chủ động tích trữ nguồn nước khi điều kiện thuận lợi, đồng thời chuẩn bị sẵn các phương án ứng phó khi xuất hiện nguy cơ hạn hán hoặc xâm nhập mặn.
Thông tin dự báo càng sớm, càng chính xác thì các bộ, ngành, địa phương và người dân càng có thêm thời gian để chuẩn bị. Đây chính là yếu tố then chốt giúp giảm thiểu thiệt hại, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh nguồn nước và an ninh năng lượng trong bối cảnh El Niño được dự báo diễn biến phức tạp trong những tháng tới.
Xin cảm ơn ông!
El Niño mạnh xuất hiện cuối năm 2026 có thể làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước cục bộ trong mùa khô 2026 - 2027, nhất là tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Nền nhiệt cao kéo dài cũng làm tăng nguy cơ cháy rừng, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống dân sinh. Trước khả năng El Niño rất mạnh đạt 63% vào cuối năm, các địa phương, doanh nghiệp và người dân được khuyến cáo chủ động phương án ứng phó với nắng nóng, thiếu nước và thời tiết cực đoan.
