Tận dụng dư địa từ làn sóng công nghệ toàn cầu
Nhu cầu đối với các sản phẩm công nghệ gia tăng, cùng làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), đang mở ra dư địa mới cho xuất khẩu điện tử của Việt Nam. Trong bối cảnh đó, xúc tiến thương mại không chỉ dừng ở việc tìm kiếm thị trường, kết nối đối tác mà còn cần hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, đáp ứng yêu cầu về xuất xứ, chất lượng và năng lực sản xuất của các thị trường nhập khẩu.
Số liệu thương mại cho thấy vai trò ngày càng lớn của nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện trong hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam. Theo Cục Hải quan, Bộ Tài chính, tính đến ngày 15/10/2026, kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng này đạt 201 tỷ USD, tăng khoảng 85 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước. Riêng 15 ngày đầu tháng 10, trị giá nhập khẩu đạt 12,14 tỷ USD.
Ở chiều xuất khẩu, nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện mang về 135,3 tỷ USD trong cùng kỳ thống kê. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 336,3 tỷ USD, nhưng nhập siêu lên tới 65,7 tỷ USD. Những con số này cho thấy ngành điện tử đang mở rộng mạnh mẽ về quy mô, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao giá trị gia tăng trong nước và phát triển năng lực cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam.
Theo báo cáo cập nhật kinh tế Đông Á và Thái Bình Dương công bố đầu tháng 10/2026 của Ngân hàng Thế giới (WB), nhu cầu toàn cầu đối với hàng hóa công nghệ gia tăng, cùng với việc AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi, đang tạo thêm cơ hội cho tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam. Làn sóng đầu tư vào AI thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm phục vụ hạ tầng và ứng dụng công nghệ, từ đó mở rộng thị trường cho máy tính, thiết bị điện tử và linh kiện.
Nhu cầu toàn cầu đối với hàng hóa công nghệ gia tăng, cùng với việc AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi, đang tạo thêm cơ hội cho tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam
Việt Nam hiện là một trong những trung tâm sản xuất và xuất khẩu điện tử quan trọng trên thế giới, với sự hiện diện của nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu như Samsung, LG, Amkor Technology, Foxconn, Luxshare và Goertek. Nền tảng sản xuất này tạo điều kiện để Việt Nam tận dụng xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng, thu hút thêm đơn hàng và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Tuy nhiên, cơ hội từ làn sóng công nghệ không tự động chuyển hóa thành lợi ích cho mọi doanh nghiệp. Để tận dụng hiệu quả, hoạt động xúc tiến thương mại cần gắn kết chặt chẽ với thông tin thị trường, cảnh báo chính sách, kết nối chuỗi cung ứng và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn của đối tác nhập khẩu.
Bắc Mỹ là một trong những thị trường thể hiện rõ dư địa tăng trưởng của ngành điện tử Việt Nam. Theo số liệu của Cục Hải quan, trong 8 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng điện tử của Việt Nam sang khu vực này đạt 51,78 tỷ USD, tăng 42,17% so với cùng kỳ năm 2025 và tăng 216,95% so với cùng kỳ năm 2021.
Trong khu vực Bắc Mỹ, Hoa Kỳ tiếp tục giữ vai trò thị trường chủ lực. Kim ngạch xuất khẩu điện tử của Việt Nam sang Hoa Kỳ trong 8 tháng đầu năm đạt 47,35 tỷ USD, tăng 40,38% so với cùng kỳ năm 2025 và tăng 230,29% so với cùng kỳ năm 2021, chiếm 91,45% tổng trị giá xuất khẩu nhóm hàng này sang Bắc Mỹ.
Mexico đứng thứ hai với kim ngạch 2,89 tỷ USD, tăng 69,78% so với cùng kỳ năm 2025; Canada đạt 1,53 tỷ USD, tăng 40,47%. Đáng chú ý, xuất khẩu sang Mexico tăng nhanh hơn, đưa tỷ trọng thị trường này lên 5,59% tổng kim ngạch xuất khẩu điện tử sang Bắc Mỹ, so với 4,68% cùng kỳ năm 2025.
Theo dự báo được cung cấp, xuất khẩu điện tử sang Bắc Mỹ trong tháng 9/2026 ước đạt 7,60–7,85 tỷ USD, tăng khoảng 3-6% so với tháng 8, nhờ nhu cầu tích trữ hàng hóa phục vụ mùa mua sắm cuối năm. Tổng kim ngạch xuất khẩu điện tử sang khu vực trong 9 tháng đầu năm dự kiến đạt 59,38–59,63 tỷ USD, tăng khoảng 41–43% so với cùng kỳ năm trước.
Xét theo cơ cấu mặt hàng, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục là động lực tăng trưởng chính. Trong 8 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này sang Bắc Mỹ đạt 41,67 tỷ USD, tăng 51,54% so với cùng kỳ năm 2025 và tăng 351,23% so với cùng kỳ năm 2021. Điện thoại các loại và linh kiện đạt 10,10 tỷ USD, tăng 13,76% so với cùng kỳ năm 2025.
Kết quả trên cho thấy dư địa thị trường vẫn hiện hữu, nhưng để duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp cần chủ động hơn trong tiếp cận đối tác, đa dạng hóa thị trường và xây dựng chiến lược xúc tiến phù hợp với từng nhóm sản phẩm.
Xúc tiến thương mại gắn với kiểm soát xuất xứ và năng lực cung ứng
Cùng với cơ hội mở rộng xuất khẩu, mức tăng mạnh của nhập khẩu đang đặt ra yêu cầu nhìn nhận đầy đủ hơn về cấu trúc chuỗi cung ứng ngành điện tử. Nhập khẩu lớn không đồng nghĩa toàn bộ lượng hàng nhập vào phục vụ tiêu dùng trong nước, bởi phần đáng kể là nguyên liệu, linh kiện và tư liệu sản xuất phục vụ lắp ráp, đóng gói, kiểm thử, tích hợp sản phẩm để xuất khẩu.
Theo thông tin Bộ Công Thương cung cấp sau quá trình làm việc với các doanh nghiệp điện tử có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, một trong những nguyên nhân khiến trị giá nhập khẩu tăng mạnh là giá đầu vào tăng đột biến. Một số dòng bộ nhớ cao cấp dùng trên điện thoại di động và máy tính bảng đã tăng giá hợp đồng hơn 300–500% so với cùng kỳ năm trước do tình trạng khan hiếm chip nhớ trên toàn cầu, liên quan đến làn sóng đầu tư hạ tầng AI.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp có xu hướng tăng dự trữ nguyên liệu để phòng ngừa gián đoạn nguồn cung, trong khi các dự án mở rộng nhà máy, nâng công suất và đầu tư mới trong lĩnh vực kiểm thử chip, AI cũng làm tăng nhu cầu nhập khẩu đầu vào.
Thực tế này cho thấy hoạt động xúc tiến thương mại đối với ngành điện tử cần được triển khai đồng bộ với việc hỗ trợ doanh nghiệp quản trị rủi ro chuỗi cung ứng. Tìm kiếm thị trường mới là cần thiết, nhưng sẽ khó tạo ra tăng trưởng bền vững nếu doanh nghiệp chưa chủ động được nguồn nguyên liệu, chưa kiểm soát tốt xuất xứ và còn phụ thuộc lớn vào các khâu sản xuất có giá trị gia tăng thấp.
Từ góc nhìn ngành điện tử, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, cho rằng kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, linh kiện và quá trình sản xuất là yêu cầu tất yếu. Cảnh báo sớm về thuế quan, xuất xứ, hàng rào kỹ thuật và phòng vệ thương mại giúp doanh nghiệp điều chỉnh nguồn cung, sản phẩm và hồ sơ.
Hoạt động xúc tiến thương mại cũng cần hướng đến kết nối thực chất giữa doanh nghiệp Việt Nam với các nhà mua hàng, nhà cung ứng và đối tác công nghệ; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nắm bắt xu hướng đầu tư vào AI, bán dẫn, trung tâm dữ liệu và các sản phẩm phục vụ hạ tầng công nghệ. Những lĩnh vực này đang tạo thêm nhu cầu đối với máy tính, thiết bị điện tử và linh kiện, qua đó mở ra cơ hội tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Dù vậy, mục tiêu không chỉ là gia tăng kim ngạch xuất khẩu. Chênh lệch lớn giữa xuất khẩu và nhập khẩu cho thấy yêu cầu nâng cao năng lực sản xuất trong nước, phát triển doanh nghiệp cung ứng linh kiện và tăng khả năng tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn. Khi doanh nghiệp Việt Nam từng bước đảm nhận được nhiều khâu hơn trong chuỗi sản xuất, hiệu quả từ xúc tiến thương mại mới có thể lan tỏa sâu hơn tới nền kinh tế.
Ngành điện tử Việt Nam đang đứng trước cơ hội từ nhu cầu công nghệ toàn cầu và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng. Để biến cơ hội thành tăng trưởng bền vững, xúc tiến thương mại cần vượt ra khỏi hoạt động kết nối đơn hàng đơn thuần, trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, quản trị rủi ro, nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn và từng bước củng cố vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.
