Kiến nghị đưa tài xế công nghệ, người bán hàng online vào diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc
Ngày 2/6, Bảo hiểm xã hội TP.HCM cho biết đã có góp ý sửa đổi, bổ sung một số nội dung của luật bảo hiểm xã hội (BHXH), luật Bảo hiểm y tế và các chính sách liên quan đến quyền lợi của người lao động, người tham gia bảo hiểm y tế. Trong đó, đáng chú ý là kiến nghị mở rộng nhóm tham gia BHXH bắt buộc.
Theo BHXH TP.HCM, tài xế công nghệ và người bán hàng online trên các sàn thương mại điện tử cần được bổ sung vào diện tham gia bắt buộc. Đây là những nhóm lao động có việc làm, có thu nhập thường xuyên và phát triển nhanh trong nền kinh tế số, nhưng hiện chưa được bao phủ đầy đủ bởi chính sách an sinh bắt buộc.
Việc bổ sung nhóm đối tượng này nhằm bảo đảm tốt hơn quyền lợi dài hạn cho người lao động trong các mô hình việc làm mới. BHXH TP.HCM đề xuất phương thức đóng hằng tháng được thực hiện thông qua tổ chức kinh doanh qua ứng dụng công nghệ, đơn vị quản lý sàn thương mại điện tử, nền tảng số có chức năng thanh toán và các tổ chức có hoạt động kinh tế số khác theo quy định của Chính phủ.
Một nội dung đáng chú ý khác là kiến nghị đưa người làm việc theo hợp đồng lao động dưới 1 tháng vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Theo BHXH TP.HCM, thực tế cho thấy một số doanh nghiệp trong các lĩnh vực xây dựng, vận tải, bảo vệ, dịch vụ… đã lợi dụng quy định về hợp đồng ngắn hạn để ký hợp đồng dưới 1 tháng, qua đó né tránh trách nhiệm đóng cho người lao động.
Theo số liệu khảo sát từ nguồn quyết toán thuế thu nhập cá nhân năm 2024 và 2025 của các đơn vị trên địa bàn TP.HCM, có khoảng hơn 350.000 lao động thuộc nhóm này. Việc bổ sung nhóm hợp đồng dưới 1 tháng vào diện tham gia bắt buộc được cơ quan này cho là cần thiết nhằm hạn chế tình trạng lách luật và bảo đảm công bằng về quyền lợi an sinh giữa các nhóm lao động.
BHXH TP.HCM cũng kiến nghị siết trách nhiệm đối với doanh nghiệp sử dụng lao động tại công trình xây dựng, công ty may mặc, gia công, vận tải. Riêng với doanh nghiệp sử dụng người lao động tại các công trình xây dựng, cơ quan này đề xuất nếu không tham gia BHXH bắt buộc cho người lao động thì cơ quan thuế không quyết toán chi phí tiền lương, BHXH khi xác định thu nhập chịu thuế.
Kiến nghị này xuất phát từ thực tế nhiều doanh nghiệp xây dựng trả lương công nhân theo ngày công, không ký hợp đồng lao động hoặc luân chuyển người lao động qua nhiều công trình để né tránh nghĩa vụ tham gia. Theo khảo sát trên địa bàn TP.HCM trong hai năm 2024 và 2025, có khoảng hơn 50.000 lao động thuộc trường hợp này.
Cần minh bạch dữ liệu lao động, tiền lương
Ngoài việc mở rộng nhóm tham gia, BHXH TP.HCM kiến nghị bổ sung trách nhiệm cung cấp dữ liệu của người sử dụng lao động. Đây là cơ sở để cơ quan BHXH quản lý thu, kiểm tra tình hình tham gia BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của đơn vị sử dụng lao động.
Theo cơ quan này, việc bổ sung trách nhiệm cung cấp dữ liệu cũng nhằm hạn chế tình trạng chậm đóng, trốn đóng, đóng không đủ số người hoặc đóng không đúng mức lương thực tế chi trả.
Qua thực tế thanh tra, kiểm tra, BHXH TP.HCM ghi nhận có tình trạng số liệu lao động đơn vị kê khai với cơ quan BHXH khác với số lao động thực tế đang quản lý và trả lương. Vì vậy, việc minh bạch dữ liệu lao động, dữ liệu tài chính và tiền lương được xem là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời bảo vệ quyền lợi người lao động.
Cơ quan này cũng kiến nghị tổ chức thu BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh thông qua tổ chức dịch vụ thu. Theo BHXH TP.HCM, trên địa bàn hiện có hơn 200.000 hộ kinh doanh cá thể, trong khi việc tổ chức thu đến từng chủ hộ đặt ra áp lực lớn về nhân lực và phương thức triển khai.
Thực tế, các tổ chức hỗ trợ phát triển người tham gia đã có kinh nghiệm trong công tác thu, vận động người dân tham gia bảo hiểm y tế hộ gia đình, BHXH tự nguyện và có thể hỗ trợ triển khai chính sách đối với nhóm chủ hộ kinh doanh.
Đề xuất này nhằm mở rộng kênh tổ chức thực hiện, tạo thuận lợi cho chủ hộ kinh doanh tiếp cận, đăng ký và tham gia BHXH bắt buộc theo quy định. Nếu được xem xét, các kiến nghị trên sẽ tác động đến nhiều nhóm lao động đang nằm ở khu vực phi chính thức hoặc các mô hình việc làm mới, nơi nhu cầu bảo vệ quyền lợi an sinh ngày càng rõ nét.
